III SA/Wa 297/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia zgłoszenia nabycia własności lub praw majątkowych dla celów podatku od spadków i darowizn postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2007 r. Skarżąca – K. L. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przesłała formularz PPF w którym – jako uzasadnienie wniosku - opisała dotychczasowy przebieg postępowania podatkowego. Wyjaśniła, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Do majątku zaliczyła dom oraz grunty o powierzchni odpowiednio 58m2 i 3.416m2. Wskazała, że jest zatrudniona na umowę o pracę i otrzymuje wynagrodzenie miesięczne w kwocie 2.200 zł brutto. W dołączonym piśmie wyjaśniła, że w latach 2005-2006 nie uzyskała żadnego dochodu. W 2007 r. osiągnęła natomiast dochód ze stypendium stażowego (2.898 zł), umowy o dzieło (620 zł) i umowy o pracę (980 zł). Skarżąca przedstawiła strukturę wydatków, których łączna kwota wynosi 2.020 zł. Dodatkowo ponosi ona koszty czesnego w wysokości 2.600 zł. Dołączyła rachunki za gaz, energię elektryczną i wywóz nieczystości oraz wyciągi z rachunku bankowego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca sprostowała wcześniejsze oświadczenie wskazując, że środki wyszczególnione na wyciągu bankowym to jednostki uczestnictwa, które pominęła w zestawieniu, ponieważ żądano od niej zgłoszenia ruchomości powyżej 10.000 zł – takiej zaś kwoty Skarżąca nie posiadała. Wyjaśniła, że lokalu wymienionego we wniosku SD-Z1 (zgłoszenie dla celów podatku od spadków i darowizn) nie wykazała, ponieważ nie wiedziała, w jaki sposób ma on być zaklasyfikowany i w której rubryce formularza wpisany. Skarżąca przedłożyła też kopię umowy o pracę na czas określony zawartej 12 marca 2008 r. W tak przedstawionym stanie faktycznym Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 26 marca 2008 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniesionym w terminie sprzeciwie Skarżąca zarzuciła Referendarzowi nierozpoznanie wszystkich okoliczności faktycznych wynikających z materiału dowodowego; rażącą obrazę prawa spowodowaną jego nieznajomością oraz prowadzenie postępowania w sposób wyrażający jego osobiste zapatrywania na sprawę jeszcze przed jej rozpoznaniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia, co niemożliwym czyni wypowiedzenie się Sądu co do jego treści. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w przypadku częściowego zwolnienia z kosztów sądowych, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego też zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach, uwzględniając z jednej strony wysokość obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym, z drugiej zaś strony - wysokość środków, którymi ona dysponuje. Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącej oraz przedstawionych przez nią danych o sytuacji finansowej, Sąd stwierdza, że w jej przypadku przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy nie występują. Jedynym kosztem sądowym, jaki Skarżąca musi ponieść na obecnym etapie postępowania, jest wpis od skargi wynoszący 500 zł. W ocenie Sądu kwota ta nie jest obciążeniem finansowym ponad możliwości Skarżącej. Wydatkowanie tej kwoty nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla Skarżącej. Oceniając sytuację materialną Skarżącej należy mieć na względzie, iż jest ona właścicielką dwóch nieruchomości położonych na terenie W.. Ponadto, na dzień dzisiejszy posiada ona stałe źródło utrzymania. Umowa o pracę zapewnia jej comiesięczne wynagrodzenie w kwocie brutto 2.200 zł. Jest to kwota niemal dwukrotnie wyższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia pracę, tj. 1.126 zł, określonej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 r. (Dz.U Nr 171, poz. 1209). Skarżąca dysponuje zatem zarówno majątkiem, i to nie tylko służącym zaspokojeniu jej własnych potrzeb mieszkaniowych, ale też ma zapewnione środki na utrzymanie. Ponadto środki te wystarczają Skarżącej nie tylko na bieżące utrzymanie, ale też na wygospodarowanie pewnych środków na oszczędności. Skarżąca posiada jednostki uczestnictwa Funduszu Inwestycyjnego [...]. Świadczą o tym operacje odkupienia tych jednostek odzwierciedlone na wyciągach z rachunku bankowego. Sąd zauważa, że dyspozycje te pochodzą z 2007 r., a zatem z okresu, kiedy to Skarżąca nie miała jeszcze dochodów z aktualnej umowy o pracę. Podkreślić należy, iż nie jest rzeczą Sądu ocena sposobu, w jaki Skarżąca gospodaruje posiadanymi środkami. Wyłącznie Skarżącej decyzją jest na jaki cel środki te przeznaczy. Jednakże Sąd nie może pozostawić poza swoimi rozważaniami okoliczności, że sytuacja finansowa Skarżącej jest na tyle dobra, że umożliwia jej – nie tylko pokrycie wydatków na naukę i utrzymanie, ale też poczynienie oszczędności, nawet, jeżeli jest to zasługą racjonalności i rozwagi Skarżącej w gospodarowaniu swoimi finansami. Tym niemniej, jak już wyjaśniano, prawo pomocy, którego domaga się Skarżąca służyć ma osobom, w przypadku których uiszczenie kosztów sądowych wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny. Nie chodzi tu przy tym o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy i o wpływ polegający na obniżeniu tego poziomu, czy też jedynie ograniczeniu określonych wydatków. Ustawodawca utrzymanie, jakie nie może doznać uszczerbku, określił "koniecznym" dla wnioskodawcy i jego rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy może być przyznane, jeżeli uiszczenie kosztów zagrozi możliwości zapewnienia potrzeb życiowych, rozumianych jako obiektywnie niezbędne. Uiszczenie kosztów sądowych, jak każdy wydatek finansowy (zwłaszcza nieplanowany) powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje jednak osobom, które w istocie rzeczy zmian tych i oszczędności nie mają możliwości dokonać, a wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych odbędzie się kosztem wydatków na konieczne utrzymanie. Zdaniem Sądu sytuacja materialna Skarżącej oceniana z perspektywy nie tylko uzyskiwanych dochodów z pracy, ale też posiadanego majątku umożliwia jej uiszczenie wpisu. Wysokość wpisu w relacji do aktywów Skarżącej pozwala przyjąć, iż jego zapłata nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla Skarżącej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.