III SA/Wa 301/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Radosław Teresiak, Sędziowie sędzia WSA Monika Barszcz (sprawozdawca), sędzia WSA Anna Zaorska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2019 r. sprawy ze skargi J. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz J. D. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. Prezydent W. ustalił wysokość zobowiązania podatkowego J. D. (dalej: "Skarżący") w podatku od nieruchomości na 2018 r. W dniu [...] października 2018 r., Skarżący złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od. ww. decyzji. We wniosku o przywrócenie terminu, Skarżący podniósł, iż swój wniosek uzasadnia szczególnymi okolicznościami polegającymi na dezinformacji jaka powstała na skutek zmiany siedziby Urzędu wydającego decyzję w zakresie możliwości dokonania korekty błędnie zawartych informacji na przedmiotowej decyzji. Drugą szczególną okolicznością, która w znaczący sposób przyczyniła się do uchybienia terminowi, jaką przywołał skarżący, była sprawa losowa (niespodziewana choroba syna), która całkowicie odwróciła jego życie i zmusiła go, aby całkowicie podporządkować się do tej sytuacji, która dla niego jest bardzo trudna, bolesna i kosztowna. Postanowieniem z [...] listopada 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. odmówiło Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji Prezydenta W. z [...] listopada 2018 r. W uzasadnieniu postanowienia organ przytoczył przesłanki przywrócenia terminu wskazane w art. 162 § 1 i 2 O.p. tj. złożenie wniosku w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, dokonanie czynności, której dotyczy wniosek jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu oraz uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy wnioskodawcy. Podał za orzecznictwem sądowym, że przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Wskazał, że o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że powołanie się wyłącznie na chorobę bez wskazania jej rodzaju i uprawdopodobnienia, że nie można było skorzystać z pomocy osób trzecich nie jest wystarczające. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że Skarżący w dniu [...] sierpnia 2018 r. odebrał decyzję organu I instancji. Do dnia [...] września 2018 r., winien on więc złożyć odwołanie od tej decyzji, czego jednak nie uczynił. Natomiast to, że powstała rzekoma dezinformacja na skutek zmiany siedziby Urzędu wydającego decyzję, czy to, że pojawiła się niespodziewana choroba syna nie stanowi podstawy do przywrócenia terminu. Zdaniem organu zrozumiałym jest, że niespodziewana choroba syna niewątpliwie jest trudnym przeżyciem, jednak Skarżący ani nie wskazał, jaka to była choroba, czy rodzaj tej choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Skarżący przytoczył zbyt mało szczegółów dotyczących owej choroby przez co nie wykazał, iż ta przyczyna uchybienia terminowi była usprawiedliwiona. W tych zatem okolicznościach, organ uznał, że Skarżący nie wykazał, aby uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło w powodu wystąpienia przeszkody nie do przezwyciężenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie ww. postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji w celu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta W. z [...] sierpnia 2018 r., zarzucając zaskarżonemu postanowieniu brak empatii i zrozumienia, że to prawo ma chronić każdego człowieka i kierować się dobrem człowieka. W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że uchybienie terminowi do złożenia odwołania nastąpiło bez jego winy i dopełnienie obowiązku w tym zakresie było z jego strony zupełnie niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody – przewlekłej, autoimmunologicznej choroby syna Skarżącego H. D., tj. pierwotnego stwardniającego zapalenia dróg żółciowych i chorób towarzyszących tej chorobie, tj. wrzodziejące zapalenie jelita grubego, łysienie bliznowate i silna depresja. Skarżący podkreślił, że okres od wakacji do listopada 2018 r. był dla niego i jego rodziny szczególnie intensywny, gdyż od [...] lipca 2018 r. został bez pracy i był zmuszony podjąć nową pracę, poprzedzoną kilkutygodniowym szkoleniem, aby móc się odnaleźć w nowej sytuacji. Ponadto wskazał, że w tym okresie wraz z żoną i synem przygotowywał się do bardzo ważnego wydarzenia – konsultacji całej historii choroby Syna przez specjalistów z Uniwersytetu [...] z M., co poprzedzały dodatkowe badania laboratoryjne, szpitalne oraz konsultacje specjalistyczne, gdzie obowiązkowo był obecny przy synu. Skarżący podkreślił, iż większość podejmowanych przez niego i jego żonę aktywności, jest związana z walką z chorobą syna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło, o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej – "P.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddane zostało postanowienie Samorządowego Kolegium O. z dnia [...] listopada 2018 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2018 r. Kwestia przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej została uregulowana w art. 162 O.p., który stanowi w § 1, iż w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie zaś do § 2 cytowanego przepisu - podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie wszystkich przesłanek. Ustanowiona w powołanym przepisie instytucja procesowa przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy. Jej celem jest ochrona jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę (strony) lub uczestników postępowania. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący nie dochował terminu do wniesienia odwołania, jak również to, że wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony z zachowaniem siedmiodniowego terminu do wniesienia takiego wniosku (7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi). Jednocześnie z wnioskiem Skarżący wniósł też odwołanie, dokonując tym samym czynności dla której był określony termin (art. 162 § 2 O.p.). W niniejszej sprawie sporne jest to, czy skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Jak wskazuje się w orzecznictwie, brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych i można mówić o nim tylko wówczas, gdy dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody niezależnej od strony. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Nadto, zauważyć należy, iż przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. A contrario zatem, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Oznacza to, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie, gdyż od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw. Przepis art. 162 § 1 O.p., nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia, co oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu, wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Ponadto, wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Nie może też budzić wątpliwości, że to podatnik wnioskujący o przywrócenie terminu powinien uwiarygodnić odpowiednią argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niego niezależna i istniała przez cały czas, aż do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności w trakcie postępowania podatkowego. We wniosku o przywrócenie terminu, Skarżący podniósł m.in., że szczególną okolicznością, która w znaczący sposób przyczyniła się do uchybienia terminowi, jaką przywołał skarżący, była sprawa losowa (niespodziewana choroba syna), która całkowicie odwróciła jego życie i zmusiła go, aby całkowicie podporządkować się do tej sytuacji, która dla niego jest bardzo trudna, bolesna i kosztowna. W nawiasie dodał, że "dokumentacja medyczna do wglądu". W odniesieniu do powyższego, w postanowieniu organ przyznał, że zrozumiałym jest, iż niespodziewana choroba syna niewątpliwie jest trudnym przeżyciem, jednak stwierdził, że skarżący ani nie wskazał, jaka to była choroba, czy rodzaj tej choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Zdaniem organu skarżący przytoczył zbyt mało szczegółów dotyczących owej choroby przez co nie wykazał, iż ta przyczyna uchybienia terminowi była usprawiedliwiona. Po otrzymaniu ww. postanowienia, nie zgadzając się z nim, w skardze Skarżący wskazał, że uchybienie terminowi do złożenia odwołania nastąpiło bez jego winy i dopełnienie obowiązku w tym zakresie było z jego strony zupełnie niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody – przewlekłej, autoimmunologicznej choroby syna Skarżącego H. D., tj. pierwotnego stwardniającego zapalenia dróg żółciowych i chorób towarzyszących tej chorobie, tj. wrzodziejące zapalenie jelita grubego, łysienie bliznowate i silna depresja. Skarżący podkreślił, że okres od wakacji do listopada 2018 r. był dla niego i jego rodziny szczególnie intensywny, gdyż od [...] lipca 2018 r. został bez pracy i był zmuszony podjąć nową pracę, poprzedzoną kilkutygodniowym szkoleniem, aby móc się odnaleźć w nowej sytuacji. Ponadto wskazał, że w tym okresie wraz z żoną i synem przygotowywał się do bardzo ważnego wydarzenia – konsultacji całej historii choroby Syna przez specjalistów z Uniwersytetu [...] z M., co poprzedzały dodatkowe badania laboratoryjne, szpitalne oraz konsultacje specjalistyczne, gdzie obowiązkowo był obecny przy synu. Skarżący podkreślił, iż większość podejmowanych przez niego i jego żonę aktywności, jest związana z walką z chorobą syna. Do skargi skarżący załączył kopie szeregu dokumentów wskazujących na chorobę, w szczególności jej charakter, podejmowane w związku z nią pobyty w szpitalu i na badaniach oraz inne dokumenty świadczące o konieczności całkowitego zaangażowania rodziców w opiekę nad synem. Zdaniem Sądu wymaga zaznaczenia, że w niniejszym postępowaniu osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do upływu ostatniego dnia terminu. Nie jest zatem wymagany dowód, lecz tylko środek zastępczy dowodu w znaczeniu ścisłym, niedający pewności, lecz tylko wiarygodność – prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (por. Etel Leonard (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz aktualizowany, Opublikowano: LEX/el. 2019). W świetle ww. przytoczonych dokumentów Sąd zauważa, że Skarżący stara się uprawdopodobnić brak swojej winy w niedotrzymaniu terminu do złożenia odwołania przewlekłą i absorbującą domowników chorobą syna. Twierdzenia swoje potwierdza stosowną dokumentacją, nie tylko medyczną. Zdaniem Sądu niewątpliwie choroba syna Skarżącego jest zdarzeniem nagłym, niemożliwym do przewidzenia. Wprawdzie szczegóły tej choroby i ww. dokumentacja potwierdzająca twierdzenia Strony fizycznie została przedstawiona przez Stronę dopiero na etapie skargi, jednakże należy zauważyć, że w niniejszej sprawie Strona występuje bez profesjonalnego pełnomocnika, działając w zaufaniu do organów podatkowych. Ponownie zaznaczyć należy, że Skarżący fakt posiadania i możliwości przedstawienia stosownych dokumentów wprost wskazał już we wniosku o przywrócenie terminu. Organ pominął powyższe w swoim rozstrzygnięciu, chociaż sam przyznał, że ww. choroba jest niespodziewanym i trudnym przeżyciem. Wskazał przy tym (wbrew art. 162 § 1 O.p.), że Skarżący "nie wykazał", iż przyczyna uchybienia terminowi była usprawiedliwiona. Ponownie Sąd zaznacza, że w tym postępowaniu nie jest wymagane "wykazanie", tylko "uprawdopodobnienie" braku winy. Zdaniem Sądy organ naruszył swoim działaniem art. 162 §1 O.p. i art. 121 §1 O.p. Z powyższych względów Sąd uznał, że niniejsza sprawa wymaga przeprowadzenia przez organ ponownej analizy złożonego wniosku pod względem tego, czy Skarżący uprawdopodobnił brak swojej winy w niezłożeniu odwołania w terminie, uwzględniając w tym zakresie posiadane przez niego dokumenty. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzekł jak w wyroku.