III SA/Wa 3015/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek po rozpoznaniu w dniu 11 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza sądowego z dnia 4 września 2017 r. III SA/Wa 3015/16 w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r. postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że ustanowić Skarżącej radcę prawnego z urzędu Skarżąca K.K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, powołując się m. in. na toczące się liczne spory sądowe. Jako źródło utrzymania wskazała emeryturę "poniżej 10.000 zł brutto". Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przesłała pismo z 30 sierpnia 2017 r., do którego dołączyła kopię decyzji ZUS o wysokości wypłacanego jej świadczenia. Dodała, iż opłaca z niego czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i inne. Starszy Referendarz sądowy, odmawiając zaskarżonym postanowieniem z 4 września 2017 r. przyznania Skarżącej prawa pomocy uznał, że w badanej obecnie sprawie stan majątkowy i finansowy wnioskodawczyni nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych, ponieważ Strona uiściła w sprawie jedyny wymagalny na obecnym etapie koszt sądowy, tj. wpis od skargi (k.14 akt sądowych). Natomiast niemożliwe jest przyznanie jej pełnomocnika z urzędu, ponieważ na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji nie ma przymusu adwokackiego, Skarżąca doskonale daje sobie radę w postepowaniu, natomiast Sąd z urzędu czuwa nad zachowaniem gwarancji praw Strony. Urzędnik sądowy uznał, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu powinno mieć miejsce, jeżeli jego działanie jest niezbędne (pomoże) w rozpoznaniu sprawy ("przymus adwokacki" przy skardze kasacyjnej, nieporadność mentalna strony, wykazana ułomność fizyczna uniemożliwiająca – przy istniejącej woli udziału w postępowaniu – uczestnictwo w rozprawie). Pismem z dnia 22 września 2017 r., Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, w którym zakwestionowała zarówno sentencję postanowienia jak i jego uzasadnienie -"nieadekwatne do sytuacji uzasadniającej (jej) wniosek". W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca skupiła się przede wszystkim na prezentowaniu negatywnego stosunku do Sądów orzekających w jej sprawach, które uważa za niesprawiedliwe, wadliwie rozpoznające jej sprawy. Zauważenia też wymaga, iż Skarżąca wskazuje na fakty i okoliczności, z jej prywatnego życia, które w głównej mierze wiążą się z postępowaniami sądowymi oraz przed organami administracji państwowej, co do których Wojewódzki Sąd Administracyjny, z uwagi na właściwość rzeczową poszczególnych Sądów i organów, nawet nie jest w stanie się odnieść, bowiem nie posiada dostępu, do akt wszystkich spraw Skarżącej, w innych sądach i urzędach. Ponadto Skarżąca ubolewa na faktem, iż jej dochód, jest niższy od przywołanej kwoty 10 tys. zł, i nie pozwala jej na uczestnictwo w kosztach postępowania. Skarżąca zarzuca również Sądowi uchybienia w postępowaniach dotyczących spraw podatkowych. Końcowo Skarżąca wyraziła nadzieję, że Sąd uwzględni jej wniosek o prawo pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369; dalej: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Co do zasady przyznawane jest osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Pomoc prawna w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest również udzielana osobom nieporadnym, zagubionym, nierozumiejącym reguł postępowania sądowego. Sąd wskazuje, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym względzie Sąd zarówno daje wiarę oświadczeniom Skarżącej złożonym pod groźbą odpowiedzialności karnej w treści formularza PPF oraz informacjom wynikającym ze złożonej decyzji ZUS o waloryzacji emerytury, jak też bierze pod uwagę fakt ponoszenia przez Stronę dotychczasowo występujących kosztów postępowania w wielu sprawach z uzyskiwanych środków z zabezpieczenia społecznego. Referendarz sądowy odmówił zwolnienia Skarżącej od kosztów sądowych z tego powodu, że zapłaciła już wymagalne w sprawie koszty sądowe, tj. wpis od skargi, zaś inne koszty nie występują (na razie) w sprawie, więc nie ma od czego zwalniać Skarżącej. W szczególności, z faktu uiszczenia wymagalnych kosztów sądowych należy wnioskować o zdolności strony do uczestnictwa w ich ponoszeniu. Sąd wskazuje, że rozważania referendarza sądowego w tym zakresie są prawidłowe, zatem i wnioski końcowe wyrażone w sentencji nie wymagają korekty. Zarazem Sąd wskazuje, że odmowę ustanowienia Stronie pełnomocnika z urzędu referendarz sądowy uzasadnił faktem czuwania nad gwarancjami procesowymi Strony przez Sąd, poziomem świadomości prawnej Strony i etapem sporu sądowego (tj. postępowaniem w pierwszej instancji, w którym nie obowiązuje "przymus adwokacki"). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 19 października 2005 r. II Fz 682/05 (CBOSA), w sytuacji, kiedy sytuacja życiowa poczynienie stosownych oszczędności na poczet wynagrodzenia pełnomocnika, a także przede wszystkim uniemożliwia osobiste zainteresowanie i zaangażowanie się we własną sprawę, konieczność ustanowienia pełnomocnika z urzędu może być uzasadniona nie tylko w sprawie skomplikowanej i trudnej ze względu na występujące w niej zagadnienia prawne lub faktyczne, ale i dlatego, że strona z uwagi na sytuację życiową nie jest w stanie zająć się swoją sprawą osobiście. Zdaniem Sądu, z uwagi na treść sprzeciwu z 22 września jak wniosła Skarżąca oraz wnioski jakie wyciągnęła z ostatniej rozprawy w dniu 21 września 2017 r. (tj. tożsamym z dniem doręczenia jej zaskarżonego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy), uzasadniona jednak jest zmiana oceny, co do potrzeby uczestnictwa w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Przywołane względy zadecydowały też o nierozpoznawaniu merytorycznym skargi Strony, tak, aby pełnomocnik z urzędu mógł służyć pomocą Stronie, w szczególności wyjaśnił Skarżącej jej prawa i obowiązki. Ponadto z pisma Skarżącej z 22 września 2017 r. wynika nieznajomość zasad postępowania i pracy Sądu oraz utrwalony brak wiary w realizację przez organy władzy publicznej procesowych funkcji gwarancyjnych Strony (s. 2 pisma z 22 września 2017 r. in fine). Niezależnie od bezpodstawnych zarzutów Skarżącej pisma kierowane do Sądu wskazują na nieznajomość przepisów prawa i nieporadność w inicjowanych przez Skarżącą postępowaniach. Na potrzebę udziału pełnomocnika może wskazywać również długotrwałość (bo trwająca, jak wskazano w pismach procesowych, 14 lat) postępowań przed organami władzy publicznej, jak też sposób formułowania pism do organów władzy publicznej, który może narazić Stronę na odpowiedzialność przewidzianą w przepisach prawa. W tych okolicznościach, zważywszy również ilość spraw (dziewięć), w których Strona była zobowiązana uiścić z uzyskiwanej emerytury koszty postępowania tylko w III Wydziale WSA w Warszawie, jak też z uwagi na sygnalizowany brak zaufania i nieporadność Strony w skutecznej walce z aparatem państwa, wskazane jest zabezpieczenie Skarżącej – ale w tej sprawie - pełni gwarancji możliwych do przyznania w ramach realizacji jej konstytucyjnego prawa do Sądu. Dlatego Sąd zadecydował o przyznaniu Skarżącej radcy prawnego z urzędu. W świetle powyższego Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.