III SA/Wa 3023/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak, , po rozpoznaniu w dniu 20 października 2006 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i określenia wysokości składek postanawia: - odrzucić skargę - Decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "Prezes KRUS") z dnia [...] lutego 2005 r. B. S. objęta została ubezpieczeniem społecznym rolników oraz zobowiązana do opłacenia składek za poszczególne okresy w przedziale czasowym od 17 lipca 1996 r. do czwartego kwartału 2004 r. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 36 oraz art. 3a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25, z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.u.s.r.". W dniu 14 listopada 2005 r. Skarżąca złożyła adresowane do Prezesa KRUS pismo nazwane "wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji", który organ potraktował jako odwołanie od powyższej decyzji. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2006 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w S. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił odwołanie. Skarżąca złożyła wniosek z dnia 25 kwietnia 2006 r. o wznowienie postępowania, jako podstawę żądania wskazując art. 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z Nr 137, poz. 887 ze zm.)-dalej "u.s.u.s.", w związku z art. 50 ustawy u.u.s.r. Zakwestionowała zasadność objęcia jej ubezpieczeniem społecznym rolników. Jej zdaniem, wprawdzie przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie zawierają przepisów o wznowieniu postępowania w sytuacji, gdy po uprawomocnieniu się decyzji ujawnione zostaną okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, ale mające wpływ na prawo lub zobowiązanie, jednakże art. 52 ust. 1 tejże ustawy odsyła w sprawach w niej nieuregulowanych do przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym art. 83a. Podniosła, że wydana na jego podstawie decyzja musi odpowiadać wymogom kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzją z dnia [...] maja 2006 r., wydaną na podstawie art. 149 § 3 i art. 150 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z póz. zm.) - dalej: "k.p.a." oraz art. 2 ust. 2 u.u.s.r., Prezes KRUS odmówił wznowienia postępowania zakończonego jego decyzją ostateczną z dnia 28 lutego 2005 r. uznając, iż brak jest podstaw określonych w art. 145 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu wskazał art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., jako przesłankę wznowienia przewidujący ujawnienie się istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji, a nie znanych organowi, który wydał decyzję. W ocenie Prezesa KRUS wszelkie okoliczności podnoszone przez Skarżącą znane były organowi rentowemu i sądowi. Kierując się pouczeniem zawartym w decyzji Skarżąca 2 czerwca 2006 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, że pismo potraktowane jak odwołanie od decyzji z [...] lutego 2006 r. było wnioskiem o stwierdzenie jej nieważności. Sąd odrzucił je jako wniesione po terminie, nie rozpatrując sprawy merytorycznie. Wniosek o wznowienie postępowania dotyczy decyzji ostatecznej, a zatem na dzień jej wydania należy oceniać wiedzę organu, co do wskazanych przez nią okoliczności uzasadniających wznowienie. Skarżąca ponownie przedstawiła okoliczności, dla których jej zdaniem nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. Prezes KRUS odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] lutego 2006 r. Wskazał podstawę prawną taką samą, jak w decyzji z dnia [...] maja 2006 r. Wyjaśnił, że dokumenty zebrane w toku postępowania wyjaśniającego nie wskazują jednoznacznie, iż Skarżąca spełnia dyspozycję art. 5 u.u.s.r. Sprawa została zakończona prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w S., a zatem brak jest podstaw prawnych do pozytywnego rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes KRUS stwierdził, iż jego decyzja jest ostateczna. Na decyzję powyższą Skarżąca złożyła skargę, wnosząc o jej zmianę, ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W jej opinii argumenty podane w zaskarżonej decyzji są zupełnie chybione. Podniosła, że błędnie zakwalifikowano jej wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji. Ponownie przedstawiła również zarzuty co do zasadności rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia [...] lutego 2005 r. Skarżąca wskazała również na naruszenie przez Prezesa KRUS przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 149. Decyzja o odmowie wznowienia postępowania może być bowiem wydana, jeżeli z żądaniem wystąpiła osoba nie będąca stroną, albo gdy żądanie wniesiono z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 i 2 k.p.a., albo też, gdy żądanie pochodzi od strony nie mającej zdolności do czynności prawnych. Powodem nie może być natomiast brak podstaw do wzniesienia, ponieważ ocena przyczyn wznowienia przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania jest niedopuszczalna. Oceny takiej dokonał Prezes KRUS w zaskarżonej decyzji, stwierdzając niepodleganie przez Skarżącą unormowaniom art. 5 u.u.s.r. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi. Zaprzeczył, jakoby w osnowie lub uzasadnieniu decyzji powoływał się na art. 5 u.u.s.r. Nie zgodził się z zarzutami skargi, w szczególności opisem stanu faktycznego sprawy. Podniósł, że na podstawie przedstawionych dowodów i twierdzeń Skarżącej nie mógł wznowić postępowania w sprawie, a podjęte rozstrzygnięcia i postępowanie są prawidłowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest wydana w trybie wznowienia postępowania decyzja Prezesa KRUS w sprawie, której przedmiotem jest podleganie przez Skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz ustalenie wysokości składek na to ubezpieczenie. Uprawnienie Prezesa KRUS do wydawania rozstrzygnięć w tym zakresie zawiera art. 36 ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Zgodnie zaś z ustępem 3 tego artykułu od decyzji Prezesa KRUS przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z przytoczonych wyżej przepisów wynika jednoznacznie, że sprawy z zakresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru składek należą do właściwości sądów powszechnych, a nie administracyjnych. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych regulują przepisy Działu III Tytułu VII Księgi pierwszej Części pierwszej kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 52 u.u.s.r. w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odesłanie to dotyczy również art. 83a u.s.u.s. , w ust. 1 stanowiącego, że prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie, a w ust. 2, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie zaś do ust. 3, w sprawach rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu Zakład, na podstawie dowodów lub okoliczności, o których mowa w ust. 1 wydaje we własnym zakresie decyzję przyznającą prawo lub określającą zobowiązanie, jeśli jest to korzystne dla zainteresowanego, występuje do właściwego sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym organem, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo nie istnieje lub zobowiązanie jest wyższe niż określone w decyzji. Oczywistym jest, że w sprawach dotyczących ubezpieczenia społecznego rolników uprawnienia powyższe przysługują Prezesowi KRUS. Zdaniem Sądu od decyzji, o których mowa w art. 83a u.s.u.s. przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Bez znaczenia jest okoliczność, że jako tryb właściwy do wznowienia, uchylenia lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Jak wynika bowiem z art. 2 ust. 2 u.u.s.r. Prezes KRUS jest centralnym organem administracji rządowej. Oznacza to obowiązek stosowania przezeń przy wydawaniu decyzji przepisów właśnie kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślić należy, że ustawodawca, świadomy administracyjnego charakteru decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu i wymiaru składek, uznał za właściwe ocenę zasadności tych decyzji przekazać do oceny sądom powszechnym, a nie administracyjnym. W ocenie Sądu zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Oparcie się przez Prezesa KRUS na przepisach kodeksu postępowania administracyjnego regulujących wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną nie ma wpływu na właściwość rzeczową sądu, którą oceniać należy przez pryzmat przepisu materialnoprawnego, wyznaczającego przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy wznowienie, tj. art. 36 ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i wymiaru składek w zależności od tego, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym. W sprawie rozpoznawanej przez Sąd nie ma znaczenia postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia 22 lutego 2006 r., ponieważ dotyczyło ono pisma Skarżącej z 10 listopada 2005 r., jakie wpłynęło do organu 14 listopada 2005 r. Natomiast zaskarżona decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] sierpnia 2006 r. była wynikiem postępowania instancyjnego wszczętego odrębnym wnioskiem Skarżącej z 25 kwietnia 2006 r. Prezes KRUS w zaskarżonej decyzji ograniczył się do stwierdzenia, iż jego decyzja jest ostateczna. Nie pouczył natomiast Skarżącej o przysługujących jej środkach zaskarżenia. Stosownie do art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. "Błędnym pouczeniem" jest również brak pouczenia o środkach odwoławczych. Przepis ten nie stwarza jednakże podstaw do rozpoznania skargi w sprawie nie należącej do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej: "p.p.s.a." sąd administracyjny odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do jego właściwości. W ocenie Sądu przesłanka powyższa zachodzi w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z § 3 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.