III SA/Wa 3030/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec i lipiec 2013 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżący – D.W. , reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego sytuacja finansowa jest bardzo zła. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza została doprowadzona do upadku. Skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem 1.850 zł brutto. Skarżący oświadczył, że z uwagi na przedłużającą się kontrolę zaczął popadać w długi. Z powodu braku środków finansowych nie spłaca zaciągniętych kredytów ani alimentów. Nie ma również środków na uregulowanie należności wobec kontrahentów. Powyższe zmusiło skarżącego do korzystania z pomocy specjalisty – [...]. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. Nie posiada oszczędności, domu, ani mieszkania. Posiada natomiast działkę o pow. 0,0945 ha (szacunkowa wartość 104.616,50 zł). Skarżący oświadczył, że jego miesięczny dochód netto wynosi 1.355,69 zł. Z kolei zobowiązania i stałe wydatki to: kredyt hipoteczny na dom ok. 1.000 zł, kredyt obrotowy 250.000 zł (niepłacony), kredyt na prowadzenie działalności 500.000 zł (niepłacony), kredyt gotówkowy ok. 1.500 zł miesięcznie, alimenty 2.000 zł, opłaty za prąd, gaz, wodę i koszty leczenia. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na formularzu PPF, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), wezwano skarżącego do: nadesłania zeznań podatkowych skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za 2015 r., wskazania i udokumentowania wysokości przychodów (dochodów i kosztów) uzyskanych przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od stycznia 2016 r., nadesłania zaświadczenia o wysokości dochodów ze stosunku pracy (skarżącego i jego żony) za ostatnie 3 miesiące, wyjaśnienia, czy posiadana przez skarżącego nieruchomość (działka) stanowi dla niego źródło przychodów, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i jego żony za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia miesięcznych niezbędnych wydatków rodziny skarżącego (w tym na wyżywienie, utrzymanie domu/mieszkania, opłaty za media, wynagrodzenie pełnomocnika, kredyty i pożyczki, leczenie i inne niezbędne) wraz ze wskazaniem źródła pokrycia tych wydatków (zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków) W odpowiedzi skarżący wskazał, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej D. wynajmuje nieruchomość (działkę) i uzyskuje z tego tytułu przychód w wysokości 5.000 zł. Skarżący wyjaśnił, że od 16 maja 2014 r. pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej i zamieszkują oddzielnie. Skarżący przedstawił zestawienie dochodów i wydatków uwzględniając dochód z działalności w wysokości ok. 383,06 zł, dochód skarżącego i jego żony ze stosunku pracy w łącznej wysokości 2.710 zł, świadczenia z programu 500+ (łącznie dochód 5.093,06 zł). Z kolei po stronie wydatków skarżący wskazał wydatki na utrzymanie skarżącego i rodziny ok. 2.300 zł, opłaty ze media od ok. 675 do 2.175 zł, opłatę za internet ok. 25 zł, opłaty za przedszkole i szkołę 800 zł, kredyt hipoteczny 1.000 zł, kredyt gotówkowy 1.500 zł (łącznie od 6.300 do 7.700 zł). Ponadto, pełnomocnik skarżącego wskazała, że posiada on zobowiązania wobec banku w wysokości 600.000 zł, które, z uwagi na brak środków, nie jest w obecnej chwili możliwe do uregulowania. Do pisma załączono również umowę majątkowa małżeńską o ustanowieniu rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, zaświadczenie o dochodach skarżącego ze stosunku pracy wystawione przez D. Sp. z o.o., oświadczenie skarżącego o wysokości przychodów uzyskanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od 1 stycznia 2016 r. do 30 listopada 2016 r., zeznanie podatkowe za 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych, nakaz zapłaty. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Odnosząc się do argumentacji skarżącego i dokumentów nadesłanych w toku postępowania referendarz sądowy nie kwestionuje tego, że sytuacja finansowa skarżącego jest skompilowana (zwłaszcza z uwagi na znaczne zadłużenie) oraz, że skarżący ma problemy zdrowotne. Być może, w istocie skarżący nie dysponuje środkami na uiszczenie całości wpisu sądowego, który w sprawie wynosi 2.000 zł. Niemniej jednak, ewentualny brak środków w takiej wysokości, nie oznacza automatycznie, że skarżący w ogóle nie może ponieść żadnych, chociażby symbolicznych, kosztów sądowych. Przy czym, aby dokonać oceny, na jakim ewentualnie poziomie skarżący mógłby partycypować w kosztach wszczętego postępowania, referendarz sądowy musi dysponować rzetelnymi i spójnymi oświadczaniami i dokumentami dotyczącymi sytuacji finansowej skarżącego, czego w sprawie zabrakło. W pierwszej kolejności, referendarz sądowy zauważa, że skarżący, mimo wezwania, nie udokumentował wysokości przychodów (dochodów i kosztów) uzyskanych z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej od stycznia 2016 r. Poprzestał na oświadczeniu, że przychód ten w okresie od 1 stycznia do 30 listopada 2016 r. wyniósł 70.361,11 zł (koszty 66.147,36 zł, dochód 4.213,75 zł). Mając na uwadze wyraźną treść wezwania oraz wysokość przychodów uzyskiwanych przez skarżącego w latach ubiegłych (zob. zeznanie podatkowe za 2015 r. – przychód 986.938,73 zł), samo oświadczenie w powyższym zakresie, jest niewystarczające. Ponadto niejasna jest sytuacja rodzinna skarżącego. Z jednej bowiem strony skarżący utrzymuje, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, z drugiej zaś strony tłumaczy, że pomimo nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego małżonkowie wspólnie uczestniczą w utrzymaniu rodziny. Przyjmując, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe zauważyć należy, że deklarowany przez niego miesięczny dochód wynosi łącznie 1.739,29 zł (1.355,69 zł dochód ze stosunku pracy i 383,06 zł dochód z działalności gospodarczej). W związku z powyższym rodzi się pytanie, w jaki sposób skarżący, przy tak deklarowanym dochodzie jest w stanie prowadzić samodzielnie gospodarstwo domowe (wyżywić się, ubrać, opłacić media za odrębnie zajmowane mieszkanie, opłacić wynagrodzenie pełnomocnika) i jednocześnie uczestniczyć w utrzymaniu rodziny, w tym w spłacie alimentów (2.000 zł) i kredytów (a takowych spłat skarżący dokonuje, co wynika z wyciągów z rachunków bankowych). Z powyższego wynika więc, że albo skarżący posiada jeszcze jakieś dodatkowe źródło przychodów, którego nie ujawnił, albo przychody ze wskazanych przez niego źródeł są wyższe. Warto również zauważyć, że jak wynika z akt sprawy, skarżący prowadzi działalność gospodarcza pod nazwą D. . Jednocześnie uzyskuje dochód ze stosunku pracy w D. Sp. z o.o. Z kolei prezesem zarządu (i jednoczenie jedynym członkiem zarządu) tej spółki jest M. W. – żona skarżącego (zob. KRS). W ocenie referendarza sądowego nieścisłości, które wynikają ze złożonych oświadczeń nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Referendarz sądowy nie jest bowiem w stanie ustalić ile w rzeczywistości wynoszą miesięczne dochody skarżącego i jakie są ostatecznie jego miesięczne, niezbędne wydatki (zobowiązania). Zauważyć należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie –powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (posiadanych środków finansowych) i ponoszonych wydatków. Skoro w rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny i wyczerpujący swojej sytuacji finansowej brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a tym samym uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucenie całości ciężaru poniesienia kosztów ze skarżącego na Budżet Państwa, tym samym ogół obywateli. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.