III SA/Wa 3033/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Pinkowski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Artur Kot,, Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi F. R. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, że decyzja, której nieważność stwierdzono, nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] września 2004 roku o nr [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) po rozpatrzeniu wniosku F. R., dalej zwanego Skarżącym, działając na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (Kpa) oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.jedn.: Dz.U. z 1998 roku, nr 7, poz. 25 ze zm.; powoływanej dalej jako uusr) odmówił umorzenia należności Skarżącego wobec KRUS za III kwartał 2004 roku oraz I kwartał 2005 roku z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Decyzji tej Prezes KRUS praktycznie nie uzasadnił, wskazał jedynie, iż małżonka Skarżącego została objęta ubezpieczeniem społecznym rolników z mocy ustawy, a w związku z tym rolnik był obowiązany opłacać za nią składki. Pismem z dnia 30 sierpnia 2005 roku Skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że jego małżonka nie będzie pobierała podwójnego świadczenia emerytalnego, a przerwa w jej zatrudnieniu, która była przyczyną objęcia jej ubezpieczeniem społecznym rolników, trwała odpowiednio 16 i 12 dni. Jednocześnie Skarżący, jak w swoim pierwotnym wniosku, podniósł, że sytuacja materialna jego rodziny nie pozwala na uregulowanie rachunków za prąd, wodę i inne świadczenia, nie wspominając o paliwie, które jest potrzebne dla wykonania prac polowych. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes KURS postanowił "odmówić umorzenia należności", podając jedynie, że Skarżący, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie wykazał okoliczności mających wpływ na zmianę decyzji. Prezes KRUS podkreślił też, iż małżonka Skarżącego została objęta ubezpieczeniem z mocy ustawy, samemu Skarżącemu już kilkakrotnie udzielono ulg w spłacie zobowiązań wobec KRUS, natomiast w jego gospodarstwie domowym nie wystąpiły zdarzenia losowe mające wpływ na opłacanie składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący podniósł, iż jego wcześniejsze prośby i zażalenia zostały odrzucone. Podkreślił, że wspomniane przez Prezesa KRUS ulgi miały miejsce przed 11 laty, a wszelkie inne należności zostały przez niego spłacone. Podkreślił problemy finansowe swojej rodziny i wskazał, że cały czas poszukuje dodatkowych źródeł dochodu. Skarżący wskazał także, że w związku z wypadkiem musi kupować niezbędne lek i zwrócił się do Sądu o zbadanie jego sprawy i wydanie orzeczenia w sprawie. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że Skarżący prowadzi gospodarstwo o wielkości 4,43 ha powierzchni przeliczeniowe. Jego małżonka zgodnie z wnioskiem podlegała ubezpieczeniu, a po stronie Skarżącego brak jest przesłanek by podjąć decyzję na jego korzyść. W szczególności zdaniem organu brak jest powodu, by umorzyć należności Skarżącego, aczkolwiek organ nie neguje okoliczności wskazanych w skardze, gdyż kwestia wypadku Skarżącego jest przedmiotem odrębnego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej ppsa), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ppsa, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w tym zakresie należy stwierdzić, że skarga jest zasadna, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie Sąd oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była zgodność z prawem decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w trybie art. 127 § 3 Kpa. W przepisie tym przewidziano tryb zaskarżania decyzji w sytuacji, gdy z uwagi na pozycję organu I instancji nie jest możliwe zastosowanie zwykłego trybu odwoławczego, który został uregulowany w art. 127 §1 i §2 Kpa. W takim przypadku stronie służy nie odwołanie, lecz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do tego wniosku stosuje się jednakże przepisy dotyczące odwołań od decyzji, w tym także przepisy określające rodzaje rozstrzygnięć, jakie mogą być podjęte przez organ odwoławczy. Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została przez Prezesa KRUS z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, co stanowi przesłankę stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 tej ustawy. Decyzją tą, wydaną na skutek złożenia przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS odmówił umorzenia należności Skarżącego wobec KRUS, formułując sentencję decyzji analogicznie jak w decyzji wydanej w I instancji. Sentencja ta zawiera w sobie rozstrzygnięcie co do meritum sprawy, a pamiętać należy, iż w oparciu zaś o art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, wskazany w podstawie prawnej tej decyzji, organ odwoławczy, uznając prawidłowość kontrolowanej decyzji, może jedynie utrzymać ją w mocy. Jeżeli zatem Prezes KRUS uznał decyzję wydaną w I instancji za prawidłową, obowiązany był utrzymać ją w mocy, a nie orzekać o istocie sprawy poprzez odmowę umorzenia należności. Pamiętać także należy, iż orzeczenie o istocie sprawy możliwe jest wyłącznie w przypadkach wskazanych w art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, kiedy to organ odwoławczy uchyla w całości lub w części zaskarżoną decyzję, a zatem stwierdza, iż jest ona nieprawidłowa, w związku z czym zawarte w niej rozstrzygnięcie wymaga korekty. Zauważyć należy, że w takim przypadku z oczywistych względów orzeczenie co do istoty sprawy nie może być takie samo, jak podjęte przez organ I instancji. Ewidentna sprzeczność rozstrzygnięcia podjętego przez Prezesa KRUS z dyspozycją art. 138 § 1 pkt 1 Kpa uzasadnia stwierdzenie, iż zapadło ono z rażącym naruszeniem tego przepisu. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została także z naruszeniem art. 107 §3 Kpa, który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zaskarżonej decyzji Prezes KRUS praktycznie w ogóle nie uzasadnił, podając jedynie, że "że Skarżący, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie wykazał okoliczności mających wpływ na zmianę decyzji". Prezes KRUS podkreślił też, iż "małżonka Skarżącego została objęta ubezpieczeniem z mocy ustawy", samemu zaś Skarżącemu już kilkakrotnie udzielono ulg w spłacie zobowiązań wobec KRUS, a w jego gospodarstwie domowym nie wystąpiły zdarzenia losowe mające wpływ na opłacanie składek. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 §3 Kpa uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych dla wnioskodawcy. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia bowiem jej właściwą kontrolę ze strony sądu. Pogląd taki wyrażał Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie, tak na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej (por. np wyrok z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01) jak i na gruncie Kpa. I tak w wyroku z dnia 7 stycznia 2003 roku w/s I SA 1320/01 (Lex nr 137809) NSA podkreślił, iż zgodnie z przepisem art. 107 §3 Kpa organ administracji jest obowiązany podać w uzasadnieniu faktycznym decyzji m.in. dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi wówczas, gdy organ administracji działa w granicach uznania administracyjnego. Ze względu na możliwy do podniesienia zarzut niewłaściwego korzystania z uznania administracyjnego, obowiązki w zakresie uzasadnienia decyzji są większe wobec organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego, aniżeli w przypadku orzekania w ramach ustawowego związania, na co wielokrotnie zwracał uwagę w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny. Podkreślenia wymaga, że w badanej sprawie Prezes KRUS nie wywiązał się także z obowiązku nałożonych na niego na mocy przepisu art. 10 §1 Kpa. Zgodnie z nimi organ jest obowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ może odstąpić od tej zasady tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, jednocześnie jednak są obowiązane utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1Kpa. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 2 orzekł jak w sentencji wyroku. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono, nie podlega wykonaniu Sąd określił w oparciu o art. 152 ppsa. Wobec braku stosownego wniosku ze strony Skarżącego, który nie stawił się na rozprawie, Sąd nie rozstrzygał w badanej sprawie o kosztach postępowania sądowego.