III SA/Wa 3039/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. C. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie wznowienia postępowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Finansów oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów z [...] czerwca 2005 r. nr [...] 2) stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącego kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2005 r., wydaną na podstawie art. 233 § 1 w zw. z art. 221 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.; dalej - O.p.), Minister Finansów, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez S.C., utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2005 r. umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Finansów z [...] września 2004 r., utrzymującej w mocy decyzję z [...] kwietnia 2002 r., odmawiającą wznowienia postępowania zakończonego decyzjami ostatecznymi Izby Skarbowej w K. z dnia [...] października 1998 r. Z akt sprawy wynika, iż decyzją z [...] kwietnia 2002 r. Minister Finansów odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzjami Izby Skarbowej w K. z [...] października 1998 r. wskazując, że S. C. utracił prawo do reprezentowania Przedsiębiorstwa [...] Spółka z o.o. w K., której był członkiem zarządu - w związku z ogłoszeniem jej upadłości. Uznał, że obecnie uprawnionym do występowania w imieniu Spółki jest syndyk masy upadłości. Powołał się na art. 90 § 1 ustawy z dnia 24 października 1934r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.), w myśl którego na skutek ogłoszenia upadłości upadły traci z samego prawa zarząd oraz możliwość korzystania i rozporządzania majątkiem należącym do niego w dniu ogłoszenia upadłości, jak też nabytym w toku postępowania, a syndyk obejmuje z samego prawa majątek upadłego, zarządza tym majątkiem i przeprowadza jego likwidację. Minister Finansów zwrócił uwagę, że w dniu doręczenia w/w decyzji ostatecznych S.C., będąc członkiem Zarządu Spółki, nie skorzystał z możliwości określonych w art. 242 O.p. i nie wniósł w ciągu miesiąca od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji podania o wznowienie postępowania, lecz uczynił to po upływie ponad trzech lat od doręczenia decyzji organu odwoławczego, nie będąc już wtedy uprawniony do reprezentowania Spółki. Wskazał, że ostateczne decyzje Izby Skarbowej z dnia [...] października 1998r. były poddane ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach, który wyrokami z dnia 28 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2132/98 i I SA/Ka 2133/98 oddalił skargi stwierdzając, iż decyzje organu odwoławczego zostały wydane w oparciu o wszechstronne wyjaśnienie sprawy i swobodną, ale odpowiadającą prawu ocenę dowodów. W odwołaniu S. C. podnosił głównie zarzuty merytoryczne przeciwko decyzjom Izby Skarbowej z dnia [...] października 1998 r. Powtórzył argumenty podnoszone we wniosku o wznowienie postępowania. Minister Finansów nie uwzględnił odwołania z tych samych przyczyn, dla których odmówił wznowienia postępowania. Wyrokiem z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt III SA 874/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując iż skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Sąd uchylił przedmiotową decyzję, z uwagi na naruszenie 130 § 1 pkt 5 O.p., zaznaczając, iż zarówno w jej wydaniu jak i wydaniu decyzji jej poprzedzającej brał udział pracownik Ministerstwa Finansów, Sekretarz Stanu W. C., który podpisał obie decyzje z upoważnienia Ministra Finansów. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdził, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Decyzją z [...] września 2004 r. Minister Finansów, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2002 r. odmawiającą wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzjami Izby Skarbowej w K. z [...] października 1998 r. Wydając niniejszą decyzję Minister Finansów, wyeliminował uchybienia proceduralne, na które zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 29 czerwca 2004 r. Poza tym, Minister Finansów powtórzył swoją wcześniejszą argumentację. Wskazał, iż wznowienie postępowania na podstawie art. 240 §1 pkt 4 O.p., uzależnione jest od złożenia przez stronę stosownego wniosku w terminie 1 miesiąca od dnia wydania decyzji ostatecznej przez organ podatkowy. Tymczasem S. C. złożył ten wniosek po upływie ponad trzech lat od doręczenia decyzji, nie będąc przy tym uprawnionym do reprezentowania Spółki. Pismem 5 października 2004 r. S.C., na podstawie art. 247 § 1 pkt 4 w zw. z art. 248 O.p., wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej Ministra Finansów z [...] września 2004 r. Podniósł, iż sprawa objęta tą decyzją została już poprzednio rozstrzygnięta ostateczną decyzją Ministra Finansów z [...] grudnia 2002r. Postanowieniem z [...] grudnia 2004 r. Minister Finansów wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] września 2004 r. Decyzją z [...] czerwca 2005 r. Minister Finansów umorzył postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż 4 października 2004 r. S. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Finansów z [...] września 2004 r. Z kolei, 5 października 2004 r. złożył do Ministra Finansów wniosek o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji. W decyzji podkreślono, że zarówno skarga do Sądu jak i wniosek do Ministra Finansów dotyczyły tej samej decyzji i zawierały te same zarzuty. W ocenie Ministra Finansów, skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z 12 maja 2005 r. oddalił skargę S.C., stwierdzając tym samym prawidłowość zaskarżonej decyzji, postępowanie w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności było bezprzedmiotowe. W odwołaniu Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 210 § 1 pkt 6 i art. 210 § 4 O.p., z uwagi na brak uzasadnienia faktycznego i prawnego. W ocenie Skarżącego, powyższa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, dlatego też, mając na uwadze art. 120 O.p., powinna być uchylona. Ponadto, Skarżący po raz kolejny, wniósł o wznowienie postępowania zakończonego ostatecznymi decyzjami Izby Skarbowej w K.. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Minister Finansów wskazał, iż podstawę prawną jej wydania stanowił art. 208 §1 O.p. W ocenie Ministra Finansów, wbrew twierdzeniom Skarżącego, decyzja zawierała uzasadnienie, przywołując fakty i zdarzenia prawne, które wywołały konieczność wydania kwestionowanej decyzji. Ponownie wskazano, iż przyczyną nie rozpatrywania niniejszej sprawy i umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, było rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dotyczącego tej samej decyzji Ministra Finansów. W skardze z 26 września 2005 r. S. C. wniósł o uchylenie decyzji Ministra Finansów z [...] sierpnia 2005 r. Skarżący podtrzymał zarzuty zawarte w odwołaniu, wskazując iż powołanie się na orzeczenie Sądu z 12 maja 2005 r., bez załączenia tego dokumentu do decyzji, nie zaspokaja wymogu art. 210 § 1 ust. 6 O.p. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 130 § 1 pkt 5 O.p., wskazując iż zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca, została podpisana przez tego samego pracownika Ministerstwa Finansów. Ponadto skarżący podniósł zarzuty, co do postępowań zakończonych orzeczeniami Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 28 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2132/98 i I SA/Ka 2133/98. W związku z powyższym skarżący wniósł o wznowienie postępowania podatkowego zakończonego decyzjami Izby Skarbowej w K. z [...] października 1998 r. oraz o rozpoczęcie postępowania sądowoadministracyjnego. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie z dyspozycją art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej powoływana jako P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Mając na uwadze stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd stwierdza, że przesłanki do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym zostały spełnione. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 P.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, iż Minister Finansów wydając zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą w sposób istotny naruszył przepisy postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd orzekając związany jest granicami sprawy wyznaczonej przez przedmiot zaskarżenia. W tym przypadku jest nim zgodność z prawem decyzji Ministra Finansów utrzymującej w mocy własną decyzję umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności, z uwagi na bezprzedmiotowość. Istotą umorzenia postępowania podatkowego jest zakończenie tego postępowania bez merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy podatkowej. Może mieć ono charakter obligatoryjny lub fakultatywny, stosownie do art. 208 § 1 i § 2 O.p. W pierwszym przypadku przesłanką, której zaistnienie nakazuje organowi podatkowemu umorzyć wszczęte postępowanie, jest bezprzedmiotowość tego postępowania. W drugim – konieczna jest inicjatywa strony na której żądanie wszczęto postępowanie oraz brak wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 208 § 2 O.p. tj. sprzeciwu innych stron postępowania oraz zagrożenia interesu publicznego. W przedmiotowej sprawie organy powołały się na art. 208 § 1 O.p., zatem Sąd ogranicza swe dalsze rozważania do tego przepisu. Przyczyny bezprzedmiotowości mogą dotyczyć zarówno podmiotu, jak i przedmiotu stosunku prawnego. W odniesieniu do podmiotu mogą być nimi takie zdarzenia jak śmierć osoby fizycznej, czy też likwidacja osoby prawnej będącej stroną postępowania. Jednak zdarzenia te prowadzą do bezprzedmiotowości postępowania tylko wtedy, gdy prawa i obowiązki będące przedmiotem przyszłej decyzji są ściśle związane z danym podmiotem. Brak przedmiotu stosunku prawnego, polega natomiast na tym, że nie istnieje sprawa podatkowa, która mogłaby stanowić przedmiot rozstrzygnięcia. Zasadniczo w sprawach dotyczących wymiaru podatku, bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wtedy, gdy brak jest zobowiązania podatkowego, które miałoby zostać skonkretyzowane w decyzji podatkowej (por. B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska, Ordynacja podatkowa – komentarz, wyd. Dom Organizatora, Toruń 2002, str. 688 i 689). Podobnie rozumiane jest pojęcie bezprzedmiotowości w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który m.in. w wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt III SA 2225/01 stwierdził, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych i nie może być utożsamiana z wynikającą z przepisów zmianą właściwości organu podatkowego. Bezprzedmiotowość postępowania to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygać na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż w niniejszej sprawie nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Finansów z [...] września 2004 r. Fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę wniesioną na powyższą decyzję, nie czyni bezprzedmiotowym postępowania w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności. Podkreślić bowiem należy, że w dalszym ciągu istnieje przedmiot postępowania tj. konkretna sprawa, którą organ obowiązany jest rozpoznać merytorycznie, wydając decyzję o stwierdzeniu bądź odmowie stwierdzenia nieważności decyzji. Zauważyć bowiem należy, iż postępowanie w trybie zwykłym (postępowanie odwoławcze), jak też poszczególne postępowania w trybie nadzwyczajnym (wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności, uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej), są to odrębne postępowania, nawet jeżeli dotyczą weryfikacji tego samego aktu administracyjnego. Analogicznie sytuacja wygląda w przedmiotowej sprawie, w której decyzja Ministra Finansów z [...] września 2004 r. została zaskarżona do Sądu Administracyjnego, a następnie został złożony wniosek o stwierdzenie jej nieważności. O ile bowiem wyniki tych postępowań mogą na siebie wpływać, lub nawet przesądzać określone rozstrzygnięcie, o tyle stwierdzenie prawidłowości decyzji przez Sąd nie oznacza, że organ administracyjny przestaje być zobligowany do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy toczącej się w innym trybie. Jeszcze raz podkreślić należy, iż bezprzedmiotowość postępowania może dotyczyć tylko takiej sytuacji, w której brak jest przedmiotu sprawy. Z taką sytuacją nie mieliśmy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Dlatego też, organ obowiązany był wypowiedzieć się co do istnienia, bądź nie istnienia przesłanek, o których mowa w art. 247 O.p. Zauważyć bowiem należy, że nawet brak przesłanek do uwzględnienia wniosku strony nie czyni postępowania bezprzedmiotowym i nie oznacza, że postępowanie nie powinno być prowadzone (wyrok NSA z 10 stycznia 1988 r. SA/Wr 957/88). Zauważyć również należy, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Finansów z [...] września 2004 r. zostało wszczęte wnioskiem Skarżącego z 5 października 2004 r., dlatego wadliwym było wydawanie postanowienia o wszczęciu postępowania w tym przedmiocie. Ustosunkowując się do zarzutów skargi, wskazać należy, iż w większości nie zasługują one na uwzględnienie. Odnośnie naruszenia art. 210 § 1 pkt 6 O.p. wskazać należy, iż rzeczywiście uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej nie jest wyczerpujące, jednakże z uwagi na wadliwość samego rozstrzygnięcia, powyższe nie ma w niniejszym postępowaniu większego znaczenia. Niemniej wydając decyzję ponownie, organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący uzasadnić wydane rozstrzygnięcie, mając na uwadze treść art. 210 O.p. Sąd zauważa, iż bezpodstawny jest zarzut naruszenia przez organy art. 130 § 1 pkt 5 O.p. (aktualnie art. 130 § 1 pkt 6 O.p.). Wskazać bowiem należy, iż określone w art. 247 § 1 O.p. postępowanie w trybie stwierdzenia nieważności decyzji, jest nadzwyczajnym trybem wzruszania decyzji ostatecznych, należy więc je odróżnić od klasycznego postępowania dwuinstancyjnego, w którym rozstrzygnięcia wydają odpowiednie organy niższej i wyższej instancji. Postępowanie takie stanowi wyjątek od zasady dewolutywności postępowania odwoławczego. Z przepisu art. 13 §2 pkt 2 O.p. wynika bowiem, że Minister Finansów jest organem odwoławczym od własnych decyzji wydanych w trybie nadzwyczajnym (m.in. w trybie stwierdzenia nieważności). W związku powyższym, zgodnie z wolą ustawodawcy, dwukrotnie ten sam organ rozstrzyga tę samą sprawę. Dlatego też, w tego rodzaju sprawach nie może mieć zastosowania art. 130 § 1 pkt 6 O.p. wyłączający pracownika od wydania po raz drugi decyzji, ponieważ przepis ten ma zastosowanie do sytuacji, kiedy w sprawie rozstrzygają organy dwóch instancji. Odmienne stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na który powołuje się skarżący, uznać należy za odosobnione i nieaktualne, z uwagi na jednoznaczne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione m.in. w wyrokach z 21 czerwca 2005 r. sygn. akt FSK 1932/04, z 29 kwietnia 2005 r. sygn. akt FSK 2107/04, z 11 marca 2005 r. sygn. akt FSA 1753/04. W niniejszym postępowaniu, nie mogą być poddane rozważaniom, zarzuty dotyczące postępowań zakończonych orzeczeniami Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach. Jak wskazano na wstępie, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd orzekając związany jest granicami sprawy wyznaczonej przez przedmiot zaskarżenia. Natomiast kwestie podnoszone przez Skarżącego nie dotyczą postępowania, w którym wydany zastał akt administracyjny (decyzja utrzymująca w mocy decyzję umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na bezprzedmiotowość) podlegający kontroli w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z kolei zawarty w skardze wniosek o wznowienie postępowania podatkowego powinien być skierowany do właściwego organu podatkowego, zgodnie z art. 244 O.p. Podsumowując, wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie organ bezpodstawnie rozstrzygnął na podstawie art. 208 § 1 O.p. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z tym zaistniały podstawy do uchylenia decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy P.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania sądowego rozstrzygnięto w oparciu o art. 200 w zw. z art. 210 § 2 P.p.s.a.