III SA/Wa 3049/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty z dnia 15 października 2014 r. na poczet zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2013 r. oraz styczeń 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca M. B. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, powołując się na takie okoliczności jak: brak oszczędności, brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, stałe wydatki w wysokości 3.339,19 zł finansowane z pożyczek, zły stan zdrowia. Do majątku zaliczyła lokal mieszkalny, udziały w spółce kapitałowej bez możliwości ich sprzedaży, samochód osobowy. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przesłała pismo z 9 marca 2018 r. w którym poinformowała, że nie ma obecnie możliwości drukowania i powielania dokumentów. Zwróciła następnie uwagę, iż zeznanie podatkowe, deklaracje VAT znajdują się w [...] Urzędzie Skarbowym W. . Wysokość czynszu jest do ustalenia w spółdzielni mieszkaniowej. Opłaty za energię elektryczną i telefon wynikają ze stosownych umów. Dokumenty dotyczące stanu zdrowia są natomiast w przychodni. Skarżąca wskazała, iż pożyczki uzyskuje od zaufanych osób fizycznych, a umowy nie mają charakteru pisemnego. Dodała, iż z racji posiadania udziałów nie uzyskuje dywidendy. Nie korzysta też z rachunków bankowych. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do Sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, iż aby Sąd zastosował wyjątek w postaci prawa pomocy, skutkujący w istocie obciążeniem kosztami postępowania innych obywateli, musi dysponować rzetelnie wykazanymi faktami, obrazującymi w pełni sytuację materialną i rodzinną ubiegającego się o tę pomoc (zob. postanowienie NSA z 20 września 2011 r., II FZ 483/11). Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania Sądu z urzędu. To zatem wnioskodawca powinien przekonać Sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej oraz ją odpowiednio uwiarygodnić, Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny tej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma Sąd. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zasadniczo, od tego jak Sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji materialnej. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych (art. 255 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu przepisem art. 255 P.p.s.a. i wezwał Skarżącą do nadesłania dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżąca przesłała pismo, w którym wskazała miejsca, w których znajdują się żądane przez Sąd dokumenty. Tym samym zasugerowała, iż to właśnie Sąd powinien wystąpić o ich udostępnienie, gdyż ona nie ma obecnie możliwości ich drukowania i powielania. Taka argumentacja Skarżącej nie zasługuje – zdaniem referendarza sądowego - na aprobatę. Obowiązkiem wykazania istnienia przesłanek uzasadniających udzielenie prawa pomocy obarczony jest bowiem zainteresowany. To bowiem w jego interesie (o czym była już mowa wcześniej) leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających złożony wniosek. Strona powinna zatem przekonać Sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a rolą Sądu nie jest prowadzenie z urzędu postępowania, mającego na celu ustalenie tej sytuacji (por. postanowienie NSA z 23 maja 2016 r., II FZ 248/16). Innymi słowy Sąd nie ma obowiązku ustalać - w porozumieniu z właściwymi urzędami – jaka jest sytuacja strony. Jeśli nie przejawia ona woli udowodnienia, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy, Sąd powinien jej wniosek oddalić jako nieuzasadniony. Trudno w świetle przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. oczekiwać, by Sądowi - bardziej niż ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy stronie - zależało na wykazaniu, że poniesienie kosztów postępowania nie jest w jej przypadku możliwe. Ustawodawca wyraźnie obciążył tym obowiązkiem wnioskodawcę, a nie Sąd. Skoro zatem Skarżąca uchyla się od przekazania istotnych danych, referendarz sądowy nie może wydać orzeczenia zgodnego z jej wolą. Brak jest ku temu podstaw prawnych. Z tego względu na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.