III SA/Wa 3049/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Włodzimierz Gurba po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia[...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty z dnia 15 października 2014 r. na poczet zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2013 r. oraz styczeń 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca M. B. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, powołując się na takie okoliczności jak: brak oszczędności, brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, stałe wydatki w wysokości 3.339,19 zł finansowane z pożyczek, zły stan zdrowia. Do majątku zaliczyła lokal mieszkalny, udziały w spółce kapitałowej bez możliwości ich sprzedaży, samochód osobowy. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przesłała pismo z 9 marca 2018 r. w którym poinformowała, że nie ma obecnie możliwości drukowania i powielania dokumentów. Zwróciła następnie uwagę, iż zeznanie podatkowe, deklaracje VAT znajdują się w [...] Urzędzie Skarbowym W. Wysokość czynszu jest do ustalenia w spółdzielni mieszkaniowej. Opłaty za energię elektryczną i telefon wynikają ze stosownych umów. Dokumenty dotyczące stanu zdrowia są natomiast w przychodni. Skarżąca wskazała, że pożyczki uzyskuje od zaufanych osób fizycznych, a umowy nie mają charakteru pisemnego. Dodała, że z racji posiadania udziałów nie uzyskuje dywidendy. Nie korzysta też z rachunków bankowych. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 21 marca 2018 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że wykorzystał prawo nadane mu przepisem art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") i wezwał Skarżącą do nadesłania dodatkowych informacji, Skarżąca jednak żądanych informacji nie nadesłała. Natomiast Sąd nie ma obowiązku ustalać – w porozumieniu z właściwymi urzędami – jaka jest sytuacja strony. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego Skarżąca wskazała, że nie ma możliwości powielania dokumentów, ale wskazała gdzie żądane dokumenty się znajdują. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić trzeba, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozpoznający wniosek nie prowadzi postępowania dowodowego w tym zakresie. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Ponadto przepisy postępowania przed sądem administracyjnym nie zobowiązują sądu do bezkrytycznego przyjmowania wszystkich twierdzeń i wyjaśnień strony postępowania. Przeciwnie, z treści art. 255 P.p.s.a. wypływa nakaz badania oświadczenia wnioskodawcy oraz jego oceny pod kątem wiarygodności. Sąd nie jest zobowiązany przyjmować wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że argumentacja Skarżącej nie zasługuje na aprobatę. Obowiązkiem wykazania istnienia przesłanek uzasadniających udzielenie prawa pomocy obarczony jest bowiem zainteresowany. To bowiem w jego interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających złożony wniosek. Strona powinna zatem przekonać Sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a rolą Sądu nie jest prowadzenie z urzędu postępowania, mającego na celu ustalenie tej sytuacji (por. postanowienie NSA z 23 maja 2016 r., II FZ 248/16). Innymi słowy Sąd nie ma obowiązku ustalać - w porozumieniu z właściwymi urzędami – jaka jest sytuacja strony. Jeśli nie przejawia ona woli udowodnienia, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy, Sąd powinien jej wniosek oddalić jako nieuzasadniony. Zgodzić należy się również z referendarzem sądowym, że trudno w świetle przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. oczekiwać, by Sądowi - bardziej niż ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy stronie - zależało na wykazaniu, że poniesienie kosztów postępowania nie jest w jej przypadku możliwe. Ustawodawca wyraźnie obciążył tym obowiązkiem wnioskodawcę, a nie Sąd. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazane bowiem zostały przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.