III SA/Wa 3071/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości C. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec i lipiec 2011 r. postanawia 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z 15 stycznia 2013 r., III SA/Wa 3071/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Syndykowi masy upadłości C. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach postanowienia wskazano, że w stosunku do spółki postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] lutego 2012 r., [...], ogłoszona została upadłość obejmująca likwidację majątku upadłego. Jednakże, mimo że spółka pozostaje w upadłości likwidacyjnej, prowadzi działalność gospodarczą na znaczną skalę. Przychody i koszty spółki sięgają wielomilionowych kwot. Skalę działalności spółki obrazują bieżące deklaracje VAT-7. W sierpniu 2012 r. wartość dokonanych przez spółkę dostaw towarów i usług wyniosła łącznie 1.279.182 zł, zaś zakupów 882.030 zł. Podobnie wartości te wyglądały w październiku 2012 r., gdzie sprzedaż wyniosła 1.086.621 zł, a zakupy 626.383 zł. O znacznych rozmiarach prowadzonej działalności świadczyła również wysokość miesięcznych obrotów na rachunku bankowym spółki. Przykładowo we wrześniu 2012 r. na rachunek spółki wpłynęło ponad 1,7 mln zł. Z kolei z informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego wynikało, że na koniec 2011 r. środki trwałe spółki (grunty, budynki, lokale, urządzenia, maszyny, środki transportu) miały łączną wartość około 70 mln zł. Porównując te wielkości z wysokością wpisu sądowego (19.525 zł) - jedynego kosztu, jaki na obecnym etapie postępowania syndyk zobowiązany był uiścić - Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, że spółka dysponuje środkami pieniężnymi, które pozwolą syndykowi wywiązać się z obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowego; w szczególności na rachunku spółki znajdują się środki w wysokości znacznie przekraczającej wysokość wpisu sądowego. W zażaleniu na powyższe postanowienie syndyk wniósł o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia podkreślono, że spółka jest obciążona kosztami sięgającymi wielomilionowych kwot, a wysokość miesięcznych obrotów na rachunku bankowym spółki nie przekłada się na rzeczywiste efektywne dysponowanie wolnymi aktywami, które pozwoliłyby na pokrycie niezbędnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto sam fakt posiadania przez spółkę środków trwałych nie przekłada się na płynność finansową tego podmiotu, która ma kluczowe znaczenie dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy. Spółka nie jest w stanie wygospodarować z bieżących aktywów środków na koszty postępowania. W tym kontekście wskazano, że strona zobowiązana jest ponosić opłaty związane z prowadzonym postępowaniem upadłościowym, które ma dla syndyka charakter priorytetowy. Podkreślono zwłaszcza konieczność ponoszenia kosztów postępowań sądowych związanych z wykonywaniem obowiązków syndyka, tj. dążeniem do wyegzekwowania wszystkich wierzytelności spółki; w tym celu niezbędne jest wytaczanie powództw przeciwko dłużnikom spółki. Postanowieniem z 3 czerwca 2013 r., I FZ 40/13 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Sądu I instancji. NSA w pierwszej kolejności wskazał, że wbrew zarzutom zażalenia, Sąd I instancji skoncentrował się przede wszystkim na analizie bieżących możliwości płatniczych strony skarżącej, odnosząc się zwłaszcza do obrotów z prowadzonej działalności gospodarczej w miesiącach poprzedzających wydanie zaskarżonego orzeczenia. Sąd I instancji zwrócił w tym kontekście uwagę na to, że na rachunku spółki znajdują się środki w wysokości znacznie przewyższającej wysokość należnej w sprawie opłaty sądowej. NSA zauważył, że syndyk tej okoliczności w żaden sposób nie kwestionował. Przeciwnie, wskazał że priorytetowe są dla niego koszty związane z prowadzeniem postępowania upadłościowego, w tym koszty sądowe postępowań związanych z wyegzekwowaniem wierzytelności spółki. Naczelny Sąd Administracyjny, podobnie jak Sąd I instancji, zauważył, że nie widzi podstaw, aby tego typu wydatkom przyznawać a limine pierwszeństwo w stosunku do opłat sądowych ponoszonych w postępowaniu sądowoadministracyjnym; tym bardziej, że pośrednio również zmierza ono do zabezpieczenia interesów wierzycieli upadłej spółki. Stąd też chybione jest stanowisko wynikające z treści zażalenia, że aktywa spółki – co do zasady – nie mogą zostać wykorzystane na pokrycie kosztów przedmiotowego postępowania. Niezależnie jednak od powyższego NSA uwzględnił argumentację syndyka w zakresie, w jakim wywodził on, że sytuacja materialnoprawna spółki nie może być oceniana w całkowitym oderwaniu od analizy kosztów ponoszonych w związku z prowadzeniem postępowania upadłościowego. Tym bardziej, że już sam fakt ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego świadczy o brakach płynności finansowej podmiotu gospodarczego (por. post. NSA z dnia 28 września 2006 r., I OZ 1337/06, niepubl.). Zdaniem NSA, konieczna jest analiza twierdzeń strony w zakresie ponoszenia przez spółkę kosztów, w tym również publicznoprawnych, związanych z wykonywaniem obowiązków syndyka, a w związku z tym ocena wpływu tych wydatków na efektywne dysponowanie przez syndyka środkami spółki (możliwość ich przeznaczenia na koszty postępowania sądowoadministracyjnego). NSA zauważył, że argumentacja syndyka w powyższym zakresie jest stosunkowo ogólnikowa, toteż wskazane jest doprecyzowanie oświadczeń strony w tym względzie, w trybie art. 255 P.p.s.a. Mając na uwadze zalecenia NSA, WSA w Warszawie pismem z 14 czerwca 2013 r. wezwał syndyka do wyczerpującego wskazania (wyliczenia) i udokumentowania poniesionych (koniecznych do poniesienia) przez spółkę kosztów publicznoprawnych związanych z wykonywaniem obowiązków syndyka oraz wykazania, że poniesienie tych kosztów, mimo znaczących wpływów na rachunek bankowy spółki, stanowi obciążenie uniemożliwiające poniesienie kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz do wskazania i udokumentowania aktualnych, miesięcznych przychodów, dochodów i kosztów związanych z prowadzoną przez spółkę działalnością gospodarczą. W odpowiedzi syndyk nadesłał zestawienie poniesionych przez spółkę kosztów publicznoprawnych związanych z użytkowaniem wieczystym nieruchomości, zobowiązań w podatku od nieruchomości, podatku od towarów i usług, podatku dochodowym oraz należności w stosunku do ZUS, faktury kosztowe związane z prowadzonym postępowaniem upadłościowym, rachunek zysków i strat, wydruk obrotów i sald za okres od stycznia do maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W rozpoznawanej sprawie syndyk masy upadłości wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: "P.p.s.a.") osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika, że ocenie istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie prawnej podlega obiektywny stan posiadania tej osoby, a zwolnienie od kosztów postępowania może nastąpić jedynie w takiej części, w jakiej środki znajdujące się w posiadaniu wnioskodawcy nie wystarczą na pokrycie kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, mając na uwadze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również zebrany w sprawie materiał dowodowy, uznać należało, że sytuacja, w której znajduje się spółka uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu sądowego tj. ponad 1.000 zł. O powyższym zadecydował przede wszystkim fakt ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku spółki, co świadczy o braku płynności finansowej podmiotu gospodarczego, a także obecny spadek przychodów spółki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w porównaniu z przychodami, które były brane pod uwagę przy wydawaniu postanowienia z [...] stycznia 2013 r. Pod koniec 2012 r. wartość sprzedaży dokonywanej przez Spółkę wynosiła ponad 1 mln zł, aktualnie kwoty te kształtują się na poziomie 200 -300 tyś zł (deklaracje VAT-7, rachunek zysków i strat). Jednocześnie jednak Sąd uznał, że nie jest zasadne zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych w całości (na obecnym etapie postępowania kosztem tym jest wpis sądowy w wysokości 19.525 zł). W pierwszej kolejności należy mieć bowiem na uwadze, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od przewidzianej w przepisie art. 199 P.p.s.a. zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, zgodnie z którą strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Jak wynika natomiast z nadesłanych przez syndyka dokumentów, spółka prowadzi działalność gospodarczą uzyskując z tego tytułu - wprawdzie mniejsze w porównaniu z końcem 2012 r. - ale w dalszym ciągu znaczące przychody. Skalę działalności spółki obrazują bieżące deklaracje VAT-7. I tak w marcu 2013 r. wartość dokonanych przez Spółkę dostaw towarów i usług wyniosła łącznie 372.046, zaś zakupów 199,633 zł. Podobnie wartości te wyglądały w kwietniu 2013 r., gdzie sprzedaż wyniosła 291.117 zł, a zakupy 143.321 zł. Ponadto, Sąd miał również na uwadze, że syndyk nie wykazał okoliczności, na które powoływał się w zażaleniu, a mianowicie kosztów związanych z wytaczaniem powództw dłużnikom. Wykaz, który przedstawił dotyczy kosztów publicznoprawnych związanych z użytkowaniem wieczystym nieruchomości, zobowiązań w podatku od nieruchomości, podatku od towarów i usług, podatku dochodowym oraz należności w stosunku do ZUS - o co nie pytano - oraz obsługi upadłości i obsługi prawnej, i rzeczywiście koszty te są znaczne. Ogromne koszty spółka poniosła również w związku z archiwizacją dokumentów: w listopadzie 2012 r. ok. 250.000 zł, przy czym faktura dokumentująca ten wydatek została skorygowana w czerwcu 2013 r. do kwoty 24.500 zł, w styczniu 2013 r. - 205.000 zł oraz w lutym 2013 r. - 215.000 zł. Koszty "obsługi upadłości" wynoszą miesięcznie ok. 37.000 zł brutto (2 x po 18.450 zł) - (załączone faktury za okres od września do grudnia 2012 r. wystawione przez C. Sp. z o.o. i O. Sp. z o.o.). Dodatkowo, na rzecz syndyka również z tytułu "obsługi upadłości" wypłacana jest miesięcznie kwota 6.150 zł brutto. Załączone faktury dokumentują również wynagrodzenie wypłacone na rzecz nadzorcy sądowego w łącznej wysokości 153.750 zł brutto (trzy faktury z 6 i 22 listopada oraz z 5 grudnia 2012 r.). Koszty opisu i oszacowania przedsiębiorstwa wyniosły łącznie 49.200 zł (dwie faktury z 13 września i 1 października 2012 r.). Jeżeli chodzi z kolei o koszty obsługi prawnej oraz doradztwa w zakresie obsługi upadłości, to przykładowo, w październiku 2012 r. wystawiono faktury na rzecz czterech różnych kancelarii prawnych na łączną kwotę 52.890 zł, podobnie w kolejnych miesiącach 2012 r., z kolei w marcu i kwietniu 2013 r. - koszty te wyniosły po ok. 21.000 zł. Jednocześnie jednak należy mieć na uwadze, że w niniejszym postępowaniu nie jest celowe ocenianie zasadności ponoszenia, przynajmniej części, tak wysokich wydatków w sytuacji, gdy sytuacja finansowa spółki jest trudna. Istotny jest sam fakt ich ponoszenia. Okoliczność ta z jednej strony świadczy o dużym obciążeniu finansowym spółki, z drugiej zaś strony wskazuje na jej możliwości płatnicze. W związku z powyższym, Sąd zauważa, że partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Skoro więc, mimo trudnej sytuacji finansowej, syndyk jest w stanie wygospodarować środki na kosztowną obsługę prawną, w tym wynagrodzenie dla pełnomocnika w niniejszym postępowaniu, a spółka prowadzi w dalszym ciągu działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach, uzyskując przychody na poziomie ok. 250.000 zł (miesięczny rachunek zysków i strat), to nie będzie również przekraczało możliwości finansowych spółki częściowe partycypowanie w należnej kwocie wpisu od skargi - tj. w wysokości 1.000 zł. Ponad tę kwotę natomiast syndyk zostaje zwolniony od wpisu od skargi. Mając na względzie całość powyższej argumentacji Sąd, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.