III SA/Wa 3098/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego za 2007 r. w podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie M.M. (zwany dalej: "Skarżącym") wystąpił w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając przedmiotowy wniosek Skarżący wskazał, że zapłata wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 17.834 zł przekracza jego obecne możliwości finansowe. Skarżący oświadczył też, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami (ur. w 1999 r. i 1996 r.). Posiada oszczędności w wysokości około 10.000 zł, jego miesięczny dochód wynosi około 8.000 zł netto, zaś zobowiązania wynoszą 4.000 zł miesięcznie. Ponadto Skarżący do swojego majątku zaliczył nieruchomość – segment jednorodzinny o wartości około 1 mln zł. Następnie na podstawie zarządzenia starszego referendarza sądowego z dnia 10 maja 2017 r. Skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz złożenia oświadczeń dotyczących jego sytuacji materialnej, tj.: nadesłania kopii zeznań podatkowych Skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za 2016 r., udokumentowania wysokości dochodów uzyskiwanych przez Skarżącego (zaświadczenie za ostatnie 3 miesiące); wyjaśnienia, czy Skarżący prowadzi z synami wspólne gospodarstwo domowe, wskazania kto jeszcze zamieszkuje ze Skarżącym, czy synowie Skarżącego otrzymują jakieś świadczenia/dochody; nadesłania wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące; przedstawienia miesięcznych niezbędnych wydatków rodziny Skarżącego, w tym na wyżywienie, utrzymanie domu, opłaty za media, ewentualne kredyty i pożyczki i inne niezbędne - zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków. Skarżący odpowiadając na powyższe wezwanie wyjaśnił w piśmie z dnia 23 maja 2017 r., że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoimi synami, którzy nie osiągają żadnych dochodów i pozostają na jego utrzymaniu. Skarżący wskazał też, że na określone w formularzu PPF wydatki składają się opłaty związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości około 1.200 zł (w tym media) oraz koszty wyżywienia w kwocie około 2.100 zł. Natomiast pozostałe wydatki służą zapewnieniu środków czystości i higieny osobistej oraz odzieży. Skarżący odpowiadając na powyższe wezwanie referendarza sądowego nie nadesłał natomiast wymienionych w tym wezwaniu dokumentów odnoszących się do jego obecnej sytuacji materialnej. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 27 czerwca 2017 r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący zarzucił w sprzeciwie naruszenie przepisów: art. 113 § 3 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a., poprzez wydanie rozstrzygnięcia w istocie bez rozważenia wszelkich istotnych okoliczności w sprawie, co skutkuje naruszeniem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w sprawie i niezasadną odmowę uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący wskazał, że ocena zdolności płatniczych podmiotu występującego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy winna być dokonywana według stanu na dzień złożenia takiego wniosku, kiedy konkretyzuje się konieczność dokonania zapłaty wpisu sądowego. Skarżący zwrócił też uwagę, że przepisy ustawy p.p.s.a. nie przewidują możliwości odroczenia płatności, ani rozłożenia na raty wpisu sądowego. Dlatego brak zapłaty wpisu w wyznaczonym terminie prowadzić będzie do nieodwracalnych skutków procesowych oraz pozbawiania strony prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 260 p.p.s.a., w brzmieniu które zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) znajduje zastosowanie w odniesieniu do postępowań sądowych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Celem instytucji "prawa pomocy" w postępowaniu sądowo-administracyjnym jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej sytuacji finansowej. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną określone prawem przesłanki. Powyższe oznacza, że – co do zasady – strona postępowania powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo ..., s. 320). Pogląd taki wspiera także orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym przyjmuje się jednolicie, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA: z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt I FZ 2/13 i II FZ 1017/12 oraz z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 1005/12). Dotyczy to więc przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Skarżący ubiega się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. powinien więc wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, już sam fakt posiadania przez Skarżącego oszczędności w kwocie 10.000 zł w powiązaniu z tym, że Skarżący w swoim budżecie domowym odnotowuje miesięcznie nadwyżkę dochodów nad wydatkami wynoszącą 4.000 zł, nakazuje uznać, iż wygospodarowanie kwoty 17.834 zł na zapłatę wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, nie spowoduje żadnego uszczerbku w środkach zabezpieczających utrzymanie rodziny Skarżącego. Obecna sytuacja materialna Skarżącego przedstawiona w jego oświadczeniach złożonych na potrzeby rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, pozwala bowiem na pokrycie tego wydatku z wykorzystaniem zgromadzonych przez niego oszczędności oraz nadwyżki dochodów nad wydatkami z dwóch kolejnych miesięcy, przy czym zauważyć należy jednocześnie, że Skarżący wystąpił ze swoim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w maju br., wobec czego od tego czasu mógł odłożyć na ten cel w swoim budżecie domowym jeszcze wyższą kwotę. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził, że wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Niezależnie od powyższego nadmienić należy w tym miejscu, że uwzględnieniu tego wniosku stał na przeszkodzie także brak dokumentów odnoszących się do obecnej sytuacji materialnej Skarżącego, do których złożenia był on wzywany przez referendarza sądowego na podstawie art. 255 p.p.s.a., a których nie nadesłał również przy sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.