III SA/Wa 3098/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego za 2007 r. w podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych postanawia - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2017 r. M. M. ("Strona", "Skarżący") wnioskiem zawartym na formularzu PPF (załącznik do pisma z dnia 13 listopada 2017 r.), a potem w piśmie uzupełniającym z 14 grudnia 2017 r. zwrócił się o przyznanie "prawa ubogiego" w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej powyżej 10.000 zł. Wskazał, że posiada dom o wartości ok. 1.000.000 zł, oszczędności w wysokości 5.000 zł, miesięczny dochód w wysokości 5.000 zł. Stałe opłaty wynoszą ok. 4.000 zł, ma na utrzymaniu dwóch synów. W piśmie z 14 grudnia 2017 r. dodatkowo wskazał, że postanowienie referendarza sądowego z 20 listopada 2017 r. nie zostało zakwestionowane, ponieważ NSA w postanowieniu z 25 października 2017 r II FZ 561/17 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl) z uwagi na specyfikę obiegu dokumentów, ustosunkował się do argumentów Strony podniesionych w ponownym wniosku. Skarżący powołał się na pogorszenie sytuacji życiowej, w szczególności na konieczność poddania kompleksowemu badaniu lekarskiemu. Załączył zeznanie podatkowe PIT-36L za 2016 r., z którego wynika uzyskanie przychodu, przy znaczących kosztach, w kwocie 4.180.232,70 zł. Nie załączył, mimo doręczonego wezwania, wyciągów z rachunków bankowych. Nie wskazał również, pomimo wezwania, niezbędnych wydatków na poratowanie zdrowia. Postanowieniem z 27 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu ww. postanowienia referendarz wskazał, że Skarżący ograniczył się do deklaracji dotyczących przebytych badań lekarskich, bez wykazania tego faktu, jak też bez wykazania zmian w sytuacji majątkowej i finansowej. Skarżący nie w pełni wykazał swoją sytuacje finansową także dlatego, że, pomimo wezwania, nie złożył wyciągu z rachunku bankowego ani szczegółowych informacji o podejmowanych pracach dorywczych i dochodach wynikających z tego tytułu. W ocenie referendarza sądowego Skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów oraz nie złożył dodatkowych wyjaśnień, z których można wnioskować o niemożności zgromadzenia środków na poczet wymagalnych kosztów postępowania w sprawie. Pismem z 12 stycznia 2018 r. Skarżący – reprezentowany przez r. pr. M. B. wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie. Uzasadniając swoje stanowisko, Skarżący stwierdził, że pozycja przychodu w zeznaniu podatkowym, wzięta pod uwagę przez referendarza, nie jest reprezentatywna dla oceny faktycznego rzędu uzyskiwanych przez Stronę środków finansowych. Podstawą oceny, zdaniem Skarżącego miałaby być pozycja dochodu. Przychody Skarżącego miały się wiązać z wysokimi kosztami ich uzyskania. Zdaniem Skarżącego, ocena zdolności płatniczych wnioskującego winna być dokonywana na chwilę składania wniosku, ponieważ jest to moment decydujący z uwagi na sytuację procesową Strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Zatem inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Zawarte w sprzeciwie twierdzenia dotyczące pojęcia przychodu i dochodu nie wnoszą nic nowego do sprawy. Ze złożonego zeznania podatkowego PIT-36L za 2016 rok wynika, że dochód Skarżącego do opodatkowania (poz. 37) wyniósł 96.675,47 zł, obliczony podatek (poz. 39) wyniósł 18.368,25 zł, zaś podatek należny (poz. 47) wyniósł 15.391 zł. Dochód Skarżącego po opodatkowaniu wyniósł zatem 81.284,47 zł w skali roku, co stanowi średnio 6.773,71 zł miesięcznie. Skarżący nie zadośćuczynił w pełni wezwaniu Sądu z dnia 28 listopada 2017 r., co uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych Strony. Skarżący nie wyjaśnił wskazanych w zaskarżonym postanowieniu niejasności wynikających z oświadczeń Skarżącego. Wskazać również należy, że Skarżący przy piśmie z dnia 1 sierpnia 2017r. przesłał Sądowi zaświadczenie wystawione w dniu [...] czerwca 2017 r. przez rektora Wyższej Szkoły [...], stwierdzające, że Skarżący w roku akademickim 2016/2017 prowadził w tej uczelni wykłady, konwersatoria i seminaria ze studentami studiów pierwszego stopnia na kierunku prawo urzędnicze i drugiego stopnia na kierunku zarządzanie oraz bezpieczeństwo wewnętrzne. Ponadto stwierdzono, że Skarżący został zaliczony w tej uczelni do minimum kadrowego na kierunku prawo urzędnicze. Wskazać należy, że zgodnie z § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 września 2016 r. w sprawie warunków prowadzenia studiów (Dz.U. z 2016 r., poz. 1596) nauczyciel akademicki może być zaliczony do minimum kadrowego, jeżeli został zatrudniony w uczelni nie później, niż od początku semestru studiów. Ponadto, nauczyciel akademicki posiadający stopień naukowy doktora lub tytuł zawodowy magistra lub równorzędny może być zaliczony do minimum kadrowego, jeżeli w danym roku akademickim prowadzi na danym kierunku studiów zajęcia w wymiarze co najmniej 60 godzin dydaktycznych (§ 10 ust. 3 ww. rozporządzenia). Oznacza to, że Skarżący został zatrudniony w Wyższej Szkole [...] co najmniej przed początkiem semestru letniego roku akademickiego 2016/2017 i prowadził zajęcia w wymiarze przekraczającym 60 godzin dydaktycznych. Skarżący nie ujawnił jednak Sądowi tego faktu, jak również nie wskazał wysokości przychodów uzyskiwanych w związku z zatrudnieniem w tej uczelni. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i ma zastosowanie jedynie w sytuacji, w której Skarżący wyczerpał wszelkie inne możliwości wykonania zobowiązania publicznoprawnego. Wskazać w tym miejscu należy, że Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym przy piśmie z dnia 13 listopada 2017 r. wskazał na posiadanie oszczędności w wysokości 5.000 zł i określił łączny dochód miesięczny netto w wysokości 5.000 zł. Określił wysokość zobowiązań i stałych wydatków na 4.000 zł miesięcznie. Oznacza to, że comiesięczna nadwyżka dochodów nad wydatkami wynosi 1.000 zł. Skoro Skarżący uiścił już 10.000 zł tytułem opłaty sądowej, która wynosi 17.834 zł, to pozostałą część opłaty sądowej mógłby uiścić korzystając z posiadanych oszczędności oraz z nadwyżki dochodów nad wydatkami za cztery miesiące. Wskazać w tym miejscu należy, że Skarżący złożył pierwszy wniosek o zwolnienie z opłaty sądowej wraz ze skargą kasacyjną datowaną na 4 maja 2017 r., mógł zatem w tym okresie zgromadzić środki pieniężne na uiszczenie opłaty sądowej. Nie ma zatem konieczności uzyskania pieniędzy na opłatę sądową poprzez spieniężenie ruchomości bądź nieruchomości albo poprzez bardziej radykalne działania wiążące się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla Skarżącego i rodziny. Podkreślenia wymaga, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy ciąży ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Tymczasem, pomimo wezwania, Skarżący nie odzwierciedlił złożonymi dokumentami pełnego obrazu swojej sytuacji majątkowej, jaka podlega ocenie w procesie przyznawania prawa pomocy. To Skarżący powinien wykazać się pełną inicjatywą w zakresie udowadniania swoich racji, która jest warunkiem sine qua non pozytywnego rozpatrzenia wniosku i pomimo informacji zwrotnej z Sądu w postaci wezwania, nie usunął braków. Skoro zatem, z uwagi na wybiórcze podawanie informacji, nie można dokonać pełnej oceny sytuacji materialnej Skarżącego, zaś z przedłożonych przez Skarżącego informacji nie wynika, że nie może on ponieść kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to przyznanie prawa pomocy w tym zakresie nie jest zasadne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 245 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.