III SA/Wa 3109/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 lutego 2016 r III SA/Wa 3109/15 w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2016 r III SA/Wa 3109/15 i przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych M.C. (dalej także, jako Skarżący) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ wszystkie (jego) środki pieniężne przejmuje Naczelnik Urzędu Skarbowego W. . Podał, iż utrzymuje się z działalności rolniczej, z której uzyskuje 600 zł. Do zobowiązań zaliczył kredyt w wysokości 9.200 zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z 30 grudnia 2015 r Skarżący wyjaśnił, że osiąga przychód z uprawy kukurydzy i zbóż. Wskazał też, że nie posiada ziemi i nie pobiera dopłat strukturalnych, natomiast ponosi wydatki na przejazdy i żywność (ok 600-700 zł). Nie ponosi kosztów prądu czy czynszu, gdyż mieszka na wsi, co "nic nie kosztuje". Wyjaśnił, że z uwagi na rozdzielność majątkową nie może wypowiadać się na temat dochodu i majątku żony. Jego zdaniem, naczelnik urzędu skarbowego blokuje mu wszelkie środki z linią kredytową włącznie, co skutkuje podwyższeniem jego zobowiązań względem banku. Z tego powodu Skarżący nie może nic wpłacić, ani wypłacić. Dołączył korespondencję z bankiem w tej sprawie. Wskazał, że korzysta z pomocy rodziców. Przedstawił nadto przebieg swojej działalności wydawniczej i przedłożył wyciągi bankowe. Referendarz sądowy postanowieniem z 10 lutego 2016 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na to, że pomimo działań podjętych przez referendarza (tj. wystosowania wezwania) Skarżący nie wykazał, ani nie uprawdopodobnił przesłanek przyznania mu prawa pomocy. W szczególności, Skarżący w odpowiedzi na wezwanie przesłał pismo, ograniczające się do ogólnikowych sformułowań, których nie sposób zweryfikować. Zdaniem referendarza, zestawienia oświadczeń Skarżącego, że utrzymuje się z działalności rolniczej, z której uzyskuje 600 zł i – zarazem – ponosi wydatki na poziomie 600-700 zł (przejazdy i żywność), są "dość nieprzekonujące", gdyż nawet na wsi ponosi się koszty prądu, gazu, węgla. Opłaca się też podatki, czy składki na ubezpieczenie. Skarżący natomiast nie wykazał, że jest w stanie obyć się bez tych mediów. Za niewiarygodne uznał referendarz sądowy oświadczenia Skarżącego dotyczące pomocy otrzymywanej od rodziców, ponieważ "nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniał ten fakt". Nie wynika z tego także, że rodzice pomocy takiej rzeczywiście są w stanie udzielić. Podobnie, wykonanie wezwania do ujawnienia dochodu i majątku żony Skarżący ograniczył do stwierdzenia, iż nie może wypowiadać się na ten temat, gdyż pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Tymczasem, jak wskazał referendarz, w orzecznictwie wielokrotnie już akcentowano, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, zatem wysokość osiąganych przez małżonkę Skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna, wpływa na ocenę jego możliwości płatniczych. Referendarz sądowy odnotował, że wśród przesłanych dokumentów zabrakło także wyciągów z rachunku bankowego w [...] S.A. za żądany okres ostatnich trzech miesięcy. Skarżący, w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego (pismo z 8 marca 2016 r. uzupełnione pismem z 24 marca 2016 r.) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że zadeklarowana przez niego kwota wydatków obejmuje wszystkie koszty utrzymania strony (w tym wydatki na energię elektryczną). Wyjaśnił, że nie korzysta z gazu i nie używa węgla. Nie jest właścicielem gruntu, nie płaci podatków i składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący poinformował, że przedstawił dokument sporządzony własnoręcznie przez rodziców dotyczący pomocy. Wskazał też, że jedyny dochód, jaki osiąga jego żona to dochód z gospodarstwa rolnego (3352,43 zł). Dochód ten stanowił podstawę do przyznania w 2015 r zasiłku na dziecko w wysokości 115 zł miesięcznie. Skarżący zarzucił "dowolność" oceny referendarza sądowego, jeżeli chodzi o rachunki bankowe, ponieważ nie tylko nie ma wolnych środków na rachunkach (stan konta "0"), ale też z rachunków bankowych była prowadzona egzekucja. Skarżący załączył zaświadczenie o dochodzie z gospodarstwa rolnego oraz decyzję o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko w kwocie 115 zł miesięcznie i 100 zł – jednorazowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej, jako P.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu dotychczasowym. Ustawa nowelizująca weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po 15 sierpnia 2015 r. (dokładnie skargą z dnia 10 października 2015 r), zatem zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 P.p.s.a., stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciwy od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Okoliczność tą, tj. niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać. Zarazem Sąd wskazuje, że celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym ewentualnym kosztem Skarżącego jest wpis sądowy od skargi w wysokości 1045,- zł. Chociaż rozstrzygnięcie referendarza sądowego nie jest pozbawione uzasadnienia i przymiotu racjonalności, to jednak argumentacja Skarżącego zawarta w sprzeciwie jest dla Sądu przekonywująca. Zarazem Sąd ma na uwadze, że sytuacja majątkowa i życiowa była już badana wielokrotnie przez sądy administracyjne, stąd Sąd dysponuje informacjami o sytuacji strony o nieco większym zakresie, niż tylko ten wynikający z oświadczeń strony złożonych do sprawy III SA/Wa 3109/15. Okoliczności te - przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt administracyjnych i innych akt sądowych (np. sprawa o sygnaturze III SA/Wa 3681/14) pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie go od kosztów sądowych. Wskazać przy tym należy, iż Skarżący obecnie nie jest pozbawiony źródeł utrzymania, osiągając niewielki dochód w wysokości 600 zł miesięcznie ze sprzedaży płodów rolnych. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów oraz wyjaśnień zawartych w formularzu PPF z dnia 8 listopada 2015 r. wynika, iż nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych czy nieruchomości. Dodatkowo wskazał, iż spłaca kredyt odnawialny w wysokości 9200 zł. Do przedstawionej dokumentacji dołączono kopię decyzji z dnia [...] października 2015 r. Prezydenta W. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego dla córki Skarżącego oraz kopię zaświadczenia o dochodzie z gospodarstwa rolnego małżonki z dnia [...] września 2015 r. wystawionego przez Urząd Miejski w K. (dokumenty załączone do pisma Skarżącego do Sądu z 24 marca 2016 r.) . Z ww. decyzji wynika, iż małżonka Skarżącego osiągnęła dochód roczny za 2014 r. w wysokości 3.352,43 zł. Ze znajdujących się w aktach sprawy rachunków bankowych nie wynika również, aby Skarżący dysponował wolnymi środkami pieniężnymi (wyciąg z rachunku bankowego za okres 5 października 2015 r – 4 stycznia 2016 r z saldem debetowym, k 23 akt sądowych). Natomiast ustanowiono na jego rachunku blokady związane z zajęciami egzekucyjnymi na kwoty 190459,20 zł (postanowienie Sądu z 18 marca 2016 r , III SA/Wa 3681/14). Nie uszło uwadze Sądu to, iż niewielkie dochody przeznaczane są przez Skarżącego na comiesięczne zobowiązania i stałe wydatki, które przeznacza na przejazdy i żywność. Także dochód, który uzyskuje żona Skarżącego z gospodarstwa rolnego nie umożliwia jej – jak wynika z treści decyzji o przyznanie zasiłku rodzinnego – zgromadzenia i przekazania wolnych środków dla męża na poczet prowadzonego sporu sądowego. Dla sposobu rozstrzygnięcia wniosku nie ma decydującego znaczenia ani liczba sporów sądowych, prowadzonych przez Skarżącego i koszty związane z ich prowadzeniem, ani to, że tożsama sytuacja majątkowa Skarżącego została w niektórych z tych postępowań prawomocnie zbadana. W świetle powyższego zasadnym było przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od całości kosztów sądowych, gdyż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, mając na uwadze powyższe oraz treść art. art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.