III SA/Wa 3110/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 11 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. L. na nienależyte wykonanie zadań przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów oraz ustanowienia adwokata sąa Skarżący M.L. , na urzędowym formularzu PPF wniósł do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podniósł argumentację świadczącą - jego zdaniem - o zasadności wniesienia skargi do Sądu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, iż Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe oraz że nie posiada żadnego majątku. Z oświadczenia wynika również, że Skarżący z tytułu renty inwalidzkiej uzyskuje miesięczny dochód w kwocie [...] zł. Pismem z 27 sierpnia 2012 r., referendarz sądowy wezwał Skarżącego do przedstawienia dokumentów obrazujących Jego sytuację majątkową. Wezwanie - jak wynika z dowodu jego doręczenia - Skarżący otrzymał w dniu 1 września 2012 r., jednak wymaganych dokumentów nie przedłożył. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia III SA/Wa 3110/10 stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. W sprawie należało wziąć również pod uwagę fakt, iż Skarżącemu postanowieniami referendarzy sądowych WSA w Warszawie z 22 kwietnia 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 840/10 oraz z 25 lipca 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 375/11 zostało przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis III SA/Wa 3110/10 bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego i wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożył. W szczególności Skarżący nie przedłożył zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych, wyliczenia opłat jakie miesięcznie ponosi. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o przedłożone informacje oraz akta sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też - jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r.f II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z informacji przedstawionych we wniosku wynika jednak, że Skarżący uzyskuje rentę inwalidzką w wysokości [...] zł i nie posiada majątku. Natomiast postanowienia przyznające Skarżącemu prawo pomocy zostały wydane 22 kwietnia 2011 r. i 25 lipca 2011 r. W okresie ponad roku sytuacja Skarżącemu mogła jednak ulec zmianie. Zatem referendarz sądowy nie mógł opierać się wyłącznie na oświadczeniach i dokumentach znajdujących się w aktach spraw o sygn. III SA/Wa 840/10 i III SA/Wa 375/11. Podniesione okoliczności, przemawiają za odmową przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów sądowych oraz kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika – jakim jest adwokat. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 par. 1 pkt 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.