III SA/Wa 3113/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. B. i P. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W odpowiedzi na wezwanie do wykazania przesłanek z art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako: "P.p.s.a.", Skarżący M. i P. B. zwrócili się o przyznanie pełnomocnika, motywując to trudną sytuacją finansową. W wykonaniu wezwania Sądu Skarżący przesłali wypełniony formularz PPF, w którym wnieśli o ustanowienie radcy prawnego. Wśród okoliczności uzasadniających złożony wniosek wymienili: brak znaczących dochodów, utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy, niemożność uruchomienia [...] (której prowadzenia zakazano w 2010 r.), obsługa znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów jakie przynosiła uprzednio wspomniana [...]. Skarżący posiadają nieruchomość rolną. Dodatkowo należą do nich budynki, w których Skarżący P. B. prowadził [...], która była jego głównym źródłem utrzymania. W 2010 r. wydano decyzję zakazującą jej prowadzenia. Z tego okresu pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości 900.000 zł. Zobowiązania te Skarżący spłacają z dzierżawy części budynków, z której uzyskują 5.000 zł. Skarżąca M. B. nie osiąga żadnych przychodów, zaś Skarżący P. B. otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.600 zł brutto. Skarżący nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Wobec Skarżących prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne przez zajęcie rachunków bankowych, wierzytelności, ustanowienie hipoteki przymusowej oraz zastawów skarbowych. Skarżący przedłożyli ewidencję środków trwałych, informację o postępowaniach egzekucyjnych i zadłużeniu z tytułu kredytów, spis wydatków, rachunki obrazujące te wydatki, wydruk z księgi przychodów i rozchodów, zeznania podatkowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie należy więc do strony. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) spoczywa na stronie. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżący nie wykazali – jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim wątpliwości Sądu budzi kompletność oświadczeń Skarżących na temat faktycznych źródeł dochodów. Zadeklarowali oni bowiem, że utrzymują się z dzierżawy jednego obiektu, z której uzyskują 5.000 zł oraz z wynagrodzenia za pracę Skarżącego w wysokości 1.600 zł. Tymczasem wspomniana kwota przychodu z działalności gospodarczej nie znajduje odzwierciedlenia w nadesłanym wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Wynika z niego mianowicie, że obroty z tego tytułu sięgają od 9.985 zł do 78.577 zł miesięcznie, a zatem przychód ten znacznie przewyższa zadeklarowaną kwotę. Przykładowo w II półroczu ub. r. przychód wyniósł odpowiednio 66.560,36 zł, 59.990,79 zł, 15.709,48 zł, 14.336 zł, 9.985,40 zł i -33.454,44 zł. W sumie w 2012 r. Skarżący osiągnął przychód w wysokości 368.223,54 zł, zaś koszty jego uzyskania kształtowały się na poziomie 497.740,77 zł. Jak należy zatem przypuszczać dzierżawa jednego obiektu i stosunek pracy nie są jedynymi źródłami dochodów Skarżących. Z nadesłanych materiałów wynika, że posiadają oni także nieruchomość rolną, nie wyjaśnili jednak czy czerpią z niej dochody. Poza tym z ewidencji środków trwałych wynika, że Skarżący posiadają również [...] w miejscowości B. i K., co do których nie wiadomo czy są przedmiotem dzierżawy. W swoich wyjaśnieniach Skarżący zaakcentowali bowiem jedynie fakt prowadzenia do lipca 2010 r. stacji [...]. Wątpliwości te potęguje zwłaszcza to, że w analogicznym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, toczącym się w sprawie [...]ustalono, iż Skarżący czerpią dochody z trzech źródeł: stosunek pracy (1.500 zł brutto miesięcznie); działalność gospodarcza (ok. 36.500 zł miesięcznie) oraz gospodarstwo rolne (przychód ze sprzedaży płodów rolnych - 11.700 zł w 2009 r. oraz 19.000 zł w 2010 r., dopłaty do działalności rolniczej - ok. 7.000 zł rocznie). W rezultacie na mocy postanowienia z 25 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił Skarżącym zwolnienia od kosztów sądowych. Z rozstrzygnięciem tym zgodził się następnie Naczelny Sąd Administracyjny, który w postanowieniu z 3 stycznia 2013 r. (sygn. akt II FZ 987/12) stwierdził, że Skarżący nie zdołali skutecznie podważyć powyższej oceny. Za niekompletne i niepozwalające ocenić możliwości finansowych Sąd uznał także wyjaśnienia Skarżących w zakresie ponoszonych wydatków. Przedstawili oni bowiem jedynie spis wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, obejmujący takie pozycje jak: gaz, prąd, woda, kanalizacja, ogrzewanie mieszkania, telefon, ubezpieczenie na życie, ubezpieczenie mieszkania i pozostałe (łącznie 2.415 zł). W spisie tym zabrakło danych na temat spłacanych zobowiązań kredytowych i leasingowych. Skarżący ograniczyli się wyłącznie do wskazania, że zadłużenie to jest "znaczne" tudzież "wysokie" i że spłacają je z przychodów z dzierżawy części budynków. Jedynie z przywołanego postanowienia z 25 października 2012 r. w sprawie III SA/Po 812/12 można wywieść, że miesięczna suma rat kredytowych wynosi 7.561,67 zł. Obciążenia z tytułu leasingu stanowią natomiast 2.202 zł miesięcznie. To wszystko sprawia, że informacje przedstawione przez Skarżących są niewystarczające do wydania korzystnego dlań rozstrzygnięcia. Jak to już wyżej wskazano strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Odmowę uwzględnienia żądania Skarżących uzasadnia także to, że nawet te dane, które ujawnili wykluczają ich z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Świadczy o tym chociażby wielkość przychodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej. Jak podano wyżej w 2012 r. w 2012 r. Skarżący osiągnął przychód w wysokości 368.223,54 zł, zaś koszty jego uzyskania kształtowały się na poziomie 497.740,77 zł. Trudno zatem przyjąć, że Skarżący – przy tak wysokich przychodach - nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z prowadzonym przezeń sporem sądowym, w tym na opłacenie wynagrodzenia względem wybranego pełnomocnika. W tej sytuacji w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia fakt istniejących obciążeń kredytowych i leasingowych oraz wszczęcie postępowań egzekucyjnych (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 3 stycznia 2013 r.). Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.