III SA/Wa 313/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Płusa, Sędziowie Sędzia WSA (del.) Maria Grabowska (spr.), Asesor WSA Marta Waksmudzka-Karasińska, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2005 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. III SA/Wa 313/05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] października 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił K. M. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu decyzji wskazano , że K. M. wnosił o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2000 r. do lipca 2002 r. motywując wniosek trudną sytuacją materialną. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przypadku wnioskodawcy nie wystąpiły przesłanki wymagane do uznania należności za całkowicie nieściągalne, wnioskodawca nie wykazał ważnego interesu by należności zostały umorzone. Pismem z dnia [...] października 2004 r. K. M. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2004 r. W uzasadnieniu podniósł, że należność nie może być uznana za całkowicie nieściągalną w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, że wnioskodawca nie wykazał ważnego interesu aby należność mu umorzyć. Należność jest objęta układem ratalnym, który na bieżącą jest realizowany. III SA/WA 313/05 W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący powołał się na trudną sytuację materialną, o czym świadczy fakt, że zarówno on jak i żona są inwalidami, ponoszą wysokie koszty leczenia , musieli zlikwidować działalność gospodarczą. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Rozpatrując skargę , Sąd podjął z urzędu rozważania w zakresie zbadania właściwości rzeczowej przy wydawaniu decyzji będącej przedmiotem skargi. Dokonując oceny właściwości opierał się na treści art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. Nr 137, poz. 887 , ze zm. ), który stanowi wprost, że decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie Sądu sformułowanie powyższego przepisu w związku z art. 66 ust. 4 u.s.u.s. nie budzi wątpliwości co do faktu , że upoważnienie do wydawania rozstrzygnięć we wskazanym zakresie, a zatem przekazanie III SA/WA 313/05 środków prawnych właściwych organowi administracji publicznej zostało przyznane przez ustawodawcę Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Przepisy ustawy nie przewidują kompetencji Prezesa Zakładu do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach, z wyjątkiem spraw związanych z przyznawaniem świadczeń w drodze wyjątku ( art. 73 ust. 3 pokt 6 w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. ). A zatem Prezes Zakładu nie ma uprawnień organu do wydawania decyzji w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zaskarżona decyzja w niniejszej sprawie została wydana przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wynika to bezpośrednio ze wskazania w nagłówku decyzji , a także ze sformułowania "postanawiam utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję" zawartego w sentencji. Mając na względzie przedstawioną powyżej argumentację, Sąd stwierdza że przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej w zakresie rozpoznawania i rozstrzygania sporów dotyczących umarzania zaległych należności z tytułu składek, o których mowa w u.s.u.s. Naruszenie to wypełnia przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji , o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w pierwszej instancji zawiera błędne pouczenie o przysługujących środkach zaskarżenia. Przywołany przepis art. 127 § 3 k.p.a. nie mógł mieć zastosowania. Stanowi on, że od III SA/WA 313/05 decyzji wydanej przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie , jednak strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do organu z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, do którego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Błędem zatem było wskazanie w pouczeniu Prezesa Zakładu jako organu uprawnionego do ponownego rozpoznania sprawy. Do ponownego rozpoznania sprawy nie jest też właściwy Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stosownie do art. 66 u.s.u.s. jest jednostką organizacyjną , posiadająca osobowość prawną, której w zakresie prowadzonej działalności wskazanej w art. 68-71 ustawy przysługują środki prawne właściwe administracji państwowej. W ocenie Sądu, wątpliwości nie budzi fakt, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie mieści się w żadnej z kategorii podmiotów wymienionych w art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. Zastosowanie do wydania zaskarżonej decyzji trybu określonego w art. 127 § 3 k.p.a. skutkuje naruszeniem powyższego przepisu. Należało zatem rozważyć czy decyzje wydawane przez Zakład w przedmiocie odmowy umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są zaskarżalne i jaki organ jest uprawniony o rozpoznawania odwołania. Tryb zaskarżenia decyzji wymienionych przykładowo w art. 83 ust. 1 u.s.u.s reguluje ust. 2 tego przepisu, który stanowi, że od decyzji służy odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad III SA/WA 313/05 określonych przepisami kodeksu postępowania cywilnego. Wyjątek od powyższej reguły stanowi ust. 4 omawianego artykułu, zgodnie z którym od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej takiego świadczenia , a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie nie przysługuje. Jakkolwiek przepis ten w sposób bezpośredni wyłącza w odniesieniu do decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne możliwość zaskarżenia do sądu, to nie wskazuje właściwego dla nich trybu zaskarżenia. Wobec nieuregulowana w u.s.u.s. trybu odwoławczego należało stosownie do art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zastosować przepisy kodeksu postępowania administracyjnego , określone w art. 127 § 1 i 2 k.p.a. Przepisy te stanowią, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy odwołanie tylko do jednej instancji ( § 1 ) a właściwy do rozpoznawania odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba , że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy ( § 2 ). Zgodnie z art. 17 k.p.a. organami wyższego stopnia w stosunku do organów administracji publicznej innych niż jednostki samorządu terytorialnego i wojewodów są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku – organy państwowe sprawujące nadzór nad ich działalnością. Przepisy u.s.u.s. nie wskazują organów nadrzędnych w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń III SA/WA 313/05 Społecznych , jednak w art. 66 u.s.u.s. wskazano ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego jako organ nadzoru. Ten sam organ został wskazany w art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej ( Dz.U. Nr 159, poz. 1548 , ze zm. ) . Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał że organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest obecnie Minister Polityki Społecznej – kierujący działem administracji rządowej – zabezpieczenie społeczne ( § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej Dz.U. Nr 265, poz. 2634 ). Na marginesie należy stwierdzić , że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu ( art. 10 § 1 k.p.a.), z której wynika prawo strony do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań i obowiązek organu do umożliwienia stronie realizacji tego prawa przed wydaniem decyzji. Przesłanki odstąpienia od powyższej zasady określone w art. 10 § 2 k.p.a. nie zachodziły w niniejszej sprawie. III SA/WA 313/05 Zaskarżona decyzja narusza ponadto art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji stosownie do art. 107 § 1 i 3 k.p.a. stanowi integralną część decyzji. Jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia zawartego w sentencji , winno określać przesłanki jakimi kierował się organ wydając decyzję, jakie okoliczności faktyczne i prawne zadecydowały o treści rozstrzygnięcia. Uzasadnienie przedmiotowej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Wobec stwierdzenia przez Sąd nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości, ocena zarzutów podniesionych w skardze jest przedwczesna. Złożony przez skarżącego wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy należy potraktować jako odwołanie od decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych złożone zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. i przekazać do rozpatrzenia Ministrowi Polityki Społecznej jako właściwemu organowi odwoławczemu. Mając na względzie powyższą argumentację na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji. O zakresie wykonalności decyzji , której nieważność stwierdzono, Sąd orzekł na podstawie art. 152 u.p.p.s.a.