III SA/Wa 3132/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędzia WSA Waldemar Śledzik (sprawozdawca), Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Staniszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi Z. [...] z siedzibą w C. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości oraz rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułu wpłat na rzecz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od grudnia 2005 r. do lutego 2010 r. oddala skargę Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z dnia z dnia [...] maja 2011 r. odmówił Z. w C. (dalej "Strona" lub "Skarżąca") umorzenia zaległych wpłat w kwocie 394.403,30 zł oraz odsetek w kwocie 116.812,00 zł za okres od grudnia 2005 r. do lutego 2010 r., rozłożył Z. w C. zapłatę zaległości z tytułu obowiązkowych wpłat na rzecz PFRON w kwocie 394.403,30 zł oraz odsetek w kwocie 116.812,00 zł za okres od grudnia 2005 r. do lutego 2010 r. na 60 miesięcznych rat, naliczył opłatę prolongacyjną. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji Prezesa Zarządu PFRON i umorzenie należnych wpłat wraz z odsetkami za zwłokę ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia zarzutów zawartych w niniejszym odwołaniu. Strona zarzuciła naruszenie: - przepisów art. 49 ust. 5a oraz art. 49 ust. 5b pkt 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721, z późn. zm.) – dalej "urzszon" poprzez nieuwzględnienie, że zachodzą przesłanki do umorzenia zaległych wpłat na rzecz PFRON; - przepisów art. 122 i art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.) – dalej "Op" poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji. Strona nie zgodziła się z decyzją w przedmiocie nie uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości na rzecz PFRON. Podniosła, że zaległości powstały na skutek braku dokumentów świadczących o niepełnosprawności przyjętych do Zakładu pensjonariuszy. Zarzuciła ponadto, iż organ nie odniósł się do kwestii, że zadłużenie wynika wyłącznie z niezachowania wymogów formalnych, merytorycznie bowiem nie ma żadnego uzasadnienia, skoro osoby przyjęte do zakładu były niepełnosprawne od początku przyjęcia, a nie od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Ponadto Skarżąca wyjaśniła, iż posiadane przez Stronę środki pieniężne przeznaczane są w pierwszej kolejności na bieżącą działalność Zakładu oraz spłatę kredytu inwestycyjnego, który strona została zmuszona zaciągnąć w 2010 r. ze względu na niską wartość kontraktu zawartego z Narodowym Funduszem Zdrowia. Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] września 2011 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu powołał się na treść art. 49 ust. 5a urzszon. Stwierdził, że w przedmiotowej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 49 ust. 5a urzszon nie zachodzi, zatem nie istnieje możliwość umorzenia zaległości. Wyjaśnił, iż obecnie obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości umorzenia przez organ podatkowy zaległości z tytułu zaległych wpłat na PFRON z uwagi na ważny interes podatnika lub interes publiczny na podstawie art. 67 Op. Stosowanie powyższego przepisu zostało wyłączone przez art. 49 ust. 5a urzszon, który uzależnia możliwość zaległości wyłącznie od zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ odwoławczy podzielając stanowisko PFRON wyjaśnił, iż przesłanki mogące stanowić podstawę umorzenia tworzą zamknięty katalog i nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Okoliczności wskazujące na trudną sytuację finansową, ważny interes podatnika czy interes publiczny, w świetle obowiązującego prawa nie mogą zostać uwzględnione. Wobec powyższego uznał, że brak jest podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosków poprzez umorzenie zaległości wraz odsetkami z tytułu wpłat na PFRON. Minister Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie rozłożenia zaległości na raty stanowi przepis art. 49 ust. 5c pkt 2 urzszon. Przepis ten wprowadza możliwość, w przypadku uzasadnionym ważnym interesem pracodawcy lub interesem publicznym, odroczenia terminu płatności zaległości z tytułu wpłat na PFRON, odsetek za zwłokę lub rozłożenia ich zapłatę na raty, uwzględniając możliwości płatnicze pracodawcy oraz stan finansów Funduszu. Uprawnienie zawarte w przepisie art. 49 ust. 5c pkt 2 urzszon pozostawia organowi podatkowemu ocenę, czy w stanie faktycznym danej sprawy występują przesłanki uzasadniające przyznanie podatnikowi tego rodzaju ulgi. Organ odwoławczy uznał, iż zachodzi ważny interes podatnika oraz interes publiczny i rozłożył zapłatę zaległości z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON na 60 rat. Minister Pracy i Polityki Społecznej odniósł się do zarzutu naruszenia przepisów art. 122 i art. 187 § 1 Op poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji. Wskazał, że PFRON pismem z dnia 7 grudnia 2010 r. oraz pismem z dnia 14 marca 2011 r. zwrócił się do Strony z prośbą o nadesłanie dowodów potwierdzających istnienie przesłanek, o których mowa w art. 49 ust. 5a, ust. 5b, ust. 5c pkt 2 urzszon. Następnie zawiadomieniem z dnia 13 kwietnia 2011 r. Strona została wezwana do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego w trybie art. 200 § 1 Op. Z materiału dowodowego wynika, że Prezes Zarządu PFRON podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz poddał wnikliwej analizie dowody dostarczone przez Skarżącą i na tej podstawie dokonał rozstrzygnięcia. Organ I instancji wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie zaległości z tytułu wpłat na PFRON. Organ odwoławczy stwierdził również, iż nadesłane przez Stronę - przy piśmie z dnia 30 sierpnia 2011 r. na wezwanie organu z dnia 16 sierpnia 2011 r. - dokumenty nie stanowią nowych dowodów w sprawie umożliwiających umorzenie zaległości. Minister Pracy i Polityki Społecznej odnosząc się do zarzutu Strony, że organ nie uwzględnił przyczyn, z powodu których powstały zaległości wyjaśnił, iż zgodnie z art. 51 Op przez zaległość podatkową należy rozumieć podatek nie zapłacony w terminie. Powstanie tej zaległości związane jest wyłącznie z zasinieniem faktu niezapłacenia w terminie płatności. Jest to skutek niezależny od zamiaru, woli czy wiedzy którejkolwiek ze stron stosunku podatkowego, w tym zwłaszcza od zawinienia czy możliwości płatniczych, tj. przyczyn leżących po stronie podatnika. Należy również wyjaśnić, że argumenty strony i ich znaczenie w sprawie mogły być podnoszone na etapie postępowania w sprawie określenia zobowiązania. Nie mogą natomiast stanowić podstawy umorzenia zaległości. Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2011 r., zarzucając naruszenie: 1) przepisów art. 49 ust. 5a oraz art. 49 ust. 5b pkt 6 urzszon poprzez nieuwzględnienie, że zachodzą przesłanki do umorzenia zaległych wpłat na rzecz PFRON, 2) przepisów art. 122 i art. 187 § 1 Op poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji. W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie obydwu zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Prezesowi PFRON oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zdaniem Strony organ I i II instancji błędnie przyjął, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność, bowiem majątek ruchomy, którego właścicielem jest Zakład służy w całości niepełnosprawnym, a ponadto zakład nie przynosi żadnych przychodów. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji (postanowień), to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji (postanowienia). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności z prawem zaskarżonych decyzji i postanowień. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a"-"c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej "Ppsa"). W następstwie kontroli zaskarżonego aktu Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona, nie ma bowiem podstaw do uznania, że decyzja Ministra Pracy i Polityki Społecznej utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jest niezgodne z prawem. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zgodnie z prawem odmówiono Zakładowi umorzenia zaległych wpłat na PFRON w kwocie 394.403,30 zł oraz odsetek w kwocie 116.812,00 zł za okres od grudnia 2005 r. do lutego 2010 r. Sąd zwraca uwagę, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 49 ust. 1 i 4, art. 49 ust. 5a i art. 49 ust. 5b pkt 6 urzszon. Zgodnie z art. 49 ust. 1 urzszon do wpłat, o których mowa art. 21 ust 1 art. 23, art. 31 ust. 3 pkt 1 i art. 33 ust. 4a, 7 i 7a urzszon, stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i 49b Op, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu. Od decyzji Prezesa Zarządu Funduszu dotyczących wpłat, o których mowa w art. 49 ust. 1, pracodawcy przysługuje odwołanie do Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego (art. 49 ust. 4 urzszon). W myśl art. 49 ust. 5a urzszon zaległości z tytułu wpłat, odsetki za zwłokę lub opłata prolongacyjna mogą być umarzane w całości lub w części decyzją Prezesa Zarządu Funduszu wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Na podstawie art. 49 ust. 5b pkt 6 urzszon całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 5a, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia, i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz w art. 361 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361, z późn. zm.); 3) nastąpiło trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 5) wysokość zaległej wpłaty nie przekracza pięciokrotnej kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 6) stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu, skoro art. 49 ust. 1 urzszon daje pierwszeństwo przepisom przed przepisami Op, a więc przepisem art. 67a traktującym o podstawach umorzenia zaległości oznacza to, że przepis art. 67a Op nie jest podstawą prawną decyzji o odmowie umorzenia zaległości we wpłatach na Fundusz. Jednocześnie nakaz istniejący w art. 49 ust. 5a urzszon – nie pozwala przy umarzeniu zaległości na stosowanie jakichkolwiek innych ocen aniżeli są wskazane w cytowanym przepisie, tj. całkowitej nieściągalności. Ustawodawca w art. 49 ust. 5b pkt 6 urzszon enumeratywnie wymienił przypadki, gdy taka całkowita nieściągalność zachodzi. Przesłanki mogące stanowić podstawę umorzenia tworzą zamknięty katalog i nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Okoliczności wskazujące na trudną sytuację finansową, ważny interes podatnika czy interes publiczny, w świetle obowiązującego prawa nie mogą zostać uwzględnione. Skoro organy uznały, że w przedmiotowej sprawie żaden z warunków wymienionych w art. 49 ust. 5b urzszon nie wystąpił, a zatem ani Prezes Zarządu PFRON, ani Minister Pracy i Polityki Społecznej nie byli upoważnienie do umorzenia zaległości w składkach i w odsetkach na rzecz Funduszu. Sąd zwraca uwagę, że ustawodawca używając w art. 49 ust. 5a urzszon zwrotu "mogą" przesądził, że decyzja organu administracyjnego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że przy ustalonym stanie faktycznym organ ten ma możliwość wyboru negatywnego lub pozytywnego dla podatnika sposobu rozstrzygnięcia jego wniosku. W takim przypadku sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, nie zaś rozstrzygnięcie będące wynikiem wyboru dokonanego przez organ podatkowy. Przed podjęciem rozstrzygnięcia w ramach tzw. uznania administracyjnego organ podatkowy musi najpierw stwierdzić istnienie przesłanek określonych w art. 49 ust. 5a urzszon. To z kolei obliguje do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych sprawy oraz szczegółowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Jak bowiem podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 12 lutego 2004 r. sygn. akt III SA 791/2002, należyte uzasadnienie decyzji pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności, co czyni strona skarżąca w skardze. W ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano również, a poglądy te Sąd w pełni podziela, że przyznanie ulgi na bazie uznania administracyjnego uzasadnione będzie jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania (por. m.in. wyrok z 3 lutego 2000 r. sygn. akt I SA/Kr 983/98, LEX nr 40722). W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie NSA koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru prawem do rozłożenia zaległości na raty czy prawem do odroczenia terminu płatności należności dysponuje organ administracyjny. Stwierdzenie zatem, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające tej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie doprowadziło do decyzji, która choć nie zadowala Skarżącej, jest zgodna z prawem. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że zarówno oceny jak i wnioski, które wyciągnął z okoliczności faktycznych sprawy Prezes PFRON i Minister Pracy i Polityki Społecznej nie budzą wątpliwości z punktu widzenia art. 191 Op, który to przepis wyraża zasadę swobodnej oceny dowodów. Zarówno Prezes Zarządu PFRON i Minister Pracy i Polityki Społecznej ustalili na podstawie zebranych dowodów, stan sprawy i prawidłowo go ocenili, a więc przeprowadzone postępowanie spełniło wymogi art. 120, art. 121, art. 122 i art. 187 Op, a więc kolejno zasad: praworządności, zaufania do organów, prawdy obiektywnej i normy odnoszącej się do zakresu, sposobu oraz rozpatrywania materiału dowodowego. Uzasadnienia decyzji, analizując sytuację faktyczną Skarżącej, są zgodne z art. 210 Op. Zarówno decyzja Prezesa Zarządu PFRON jak i Ministra Pracy i Pomocy Społecznej nie naruszyły przepisów prawa materialnego jak i procesowego. W konsekwencji zarzuty skargi są nieuzasadnione. Sąd mając powyższe na względzie uznał, że zasadne jest oddalenie skargi, na mocy art. 151 Ppsa.