III SA/Wa 3142/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Krystyna Kleiber, asesor WSA Sylwester Golec (spr.),, asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Konrad Aromiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2006 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2005 r. Nr [...], 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości III SA/Wa 3142/05 Uzasadnienie Skarżący W. T. pismem z dnia 5 maja 2005 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i odsetek wynoszących łącznie 13 227,97 zł. Wniosek ten skarżący uzasadniał bardzo trudną sytuacją materialną. Do wniosku skarżący dołączył oświadczenie o niekorzystaniu z pomocy publicznej oraz kserokopię ewidencji przychodów, z której wynikało, że skarżący osiągał w roku 2005 przychody opodatkowane w formie ryczałtu ewidencjonowanego według stawki 8,5%; przychody te w okresie od stycznia do marca 2005 r. wynosiły po 1 760,00 zł miesięcznie a w miesiącu kwietniu 1 870,00zł. Z akt sprawy wynika, że skarżący w latach 2003 i 2004 osiągnął przychody opodatkowane ryczałtem ewidencjonowanym w kwocie 21 120,00 zł. rocznie Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił skarżącemu umorzenia zaległych składek i odsetek. W uzasadnieniu decyzji Zakład stwierdził, że w stosunku do skarżącego prowadzona była dwukrotnie egzekucja administracyjna zaległych składek i odsetek, jednakże została ona umorzona z powodu nieściągalności, gdyż skarżący nie posiadał żadnego majątku, z którego można byłoby wyegzekwować zaległe kwoty. Zdaniem zakładu w sprawie skarżącego nie wystąpiła całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako u.s.u.s., gdyż skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody. Zakład stwierdził w decyzji, że umorzenie zaległości przed upływem dziesięcioletniego terminu przedawnienia byłoby działaniem niecelowym i przedwczesnym. Od tej decyzji W. T. wniósł do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku skarżący podnosił, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zawarł stwierdzenia niezgodne z rzeczywistością. Prezes ZUS po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] września 2005 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie podał żadnych nowych okoliczności które nie były przez niego podnoszone w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. Organ wskazał, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności wymienione w §3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Na decyzje Prezesa ZUS W. T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżący podnosił, że wysokość osiąganych przez niego dochodów nie pozwala mu na spłatę zaległych składek. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS zarzuty w niej podniesione uznał za niezasadne i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. W rozpoznanej sprawie organy pierwszej i drugiej instancji nie zbadały sytuacji materialnej skarżącego. Organ pierwszej instancji w decyzji z dnia [...] sierpnia 2005 r. stwierdził, że w stosunku do skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, gdyż pomimo tego że prowadzona w stosunku do skarżącego egzekucja zaległych składek była dwukrotnie umarzana z powodu braku majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję, to skarżący osiąga dochody z działalności gospodarczej. W decyzji organu pierwszej instancji brak jest ustalenia jakie dochody skarżący osiąga i jakie wydatki oprócz spłaty zaległych składek skarżący z tego dochodu musi pokryć. Zaniechanie to stanowi naruszenie przepisów art. 7 i 77 k.p.a. w zakresie wyjaśnienia okoliczności faktycznych mających znaczenie dla sprawy. Okoliczności te należało uznać za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż zgodnie z treścią przepisu§ 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia niemożność zapłaty składek bez spowodowania uszczerbku dla niezbędnego utrzymania ubezpieczonego i jego rodziny stanowi przesłankę uprawniającą zakład do umorzenia składek. Z tego względu należało stwierdzić, że treść powołanego przepisu w sposób wyraźny wyznacza zakres, w którym winien był zostać zbadany stan faktyczny sprawy, w której podmiot zobowiązany wnosił o umorzenie składek. Z przepisu tego wynika, że należało ustalić, jak spłata składek może wpłynąć na sytuację materialna skarżącego i jego rodziny. W rozpoznanej sprawie organy obydwu instancji tego niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy minimum okoliczności faktycznych istniejących w sprawie nie ustaliły. Powołane przepisy art. 7 i 77 k.p.a. nakazują organom prowadzić w każdej sprawie postępowanie wyjaśniające, którego zakres wyznaczają przepisy prawa materialnego na podstawie których organ rozstrzyga o prawach i obowiązkach strony postępowania. Uznaniowy charakter decyzji, która ma zakończyć dane postępowanie, nie zwalnia organu z obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego, gdyż wniosku tego żadną miarą nie da się uzasadnić treścią przepisów art. 7 i 77 k.p.a. Z tych względów należało stwierdzić, że organy obydwu instancji zaniechały rozważenia okoliczności faktycznych, które miały podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięć podjętych w rozpoznanej sprawie, wskutek czego decyzje organów obydwu instancji nie odnosiły się do okoliczności faktycznych, które winny były zostać w tych decyzjach ocenione. Organ drugiej instancji rozpatrując ponownie sprawę ograniczył się do zbadania zasadność zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie z treścią przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy o odwołaniach. Zawarte w przepisie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. odesłanie do przepisów k.p.a. o odwołaniach skutkuje tym, że organ rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ma określone w k.p.a. kompetencje organu odwoławczego. Określone w przepisie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uprawnienie organu odwoławczego do uchylenia zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcia sprawy od nowa wskazuje wyraźnie na to, że rola organu odwoławczego w postępowaniu administracyjnym nie ogranicza się li tylko do zbadania zarzutów podniesionych w odwołaniu lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ odwoławczy ma obowiązek zbadać całą sprawę od nowa, gdyż wydawana przezeń decyzja ma taki sam charakter co decyzja organu pierwszej instancji (por. T. Woś, J. Zimmermann, Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 23 września 1986 r., sygn. akt AZP 11/86, PiP 1989, Nr 8, s. 147, G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s.743 i nast.). W rozpoznanej sprawie organ drugiej instancji wydał decyzję, która w swej istocie była niezgodna z jego kompetencjami określonymi w powołanych wyżej przepisach, gdyż w rozpoznanej sprawie w sposób bezprawny kompetencje te zostały ograniczone przez organ do ustalenia, czy we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona podnosi jakieś nowe okoliczności, na które nie powoływała się w pierwszej instancji i w przypadku stwierdzenia takich okoliczności, ich rozważenia w decyzji drugoinstancyjnej. W świetle tych ustaleń należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 138 § 1 pkt. 1-3 i § 2 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz przepisów art. 7 i 77 k.p.a, a decyzja organu pierwszej instancji z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Organy po uprawomocnieniu się tego orzeczenia będą miały obowiązek przeprowadzić ponownie postępowanie i wyjaśnić wszystkie okoliczności faktyczne mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Dodatkowo Sąd wskazuje, że organy mają obowiązek wskazać w uzasadnieniu decyzji jakie fakty uznały za udowodnione wraz z przytoczeniem dowodów, na których się oparły oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa - art. 107 § 3 k.p.a.. Mając powyższe na uwadze na podstawie przepisów art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.