III SA/Wa 3160/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA Jerzy Płusa, Asesor WSA Sylwester Golec (spr.),, Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi C. P. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia części kredytu studenckiego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. III SA/Wa 3160/05 Uzasadnienie Skarżący C. P. wystąpił do Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z wnioskiem o umorzenie kredytu studenckiego udzielonego mu na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów studenckich i pożyczek studenckich, warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich oraz oprocentowania pożyczki i kredytu studenckiego spłaconego przez pożyczkobiorcę lub kredytobiorcę (Dz. U. Nr 126, poz. 835 ze zm. w dalszej części uzasadnianie powoływanego jako rozporządzenie). W uzasadnieniu wniosku C. P. podnosił, że jest chory psychicznie i w związku z tym nie może wykonywać żadnej pracy a także kontynuować nauki. Rodzice wnioskodawcy osiągają bardzo niskie dochody ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego i mają na utrzymaniu kilkoro dzieci. Leczenie skarżącego wymaga znacznych wydatków. C. P. podnosił, że w tej sytuacji nie jest w stanie spłacić zaciągniętego kredytu. Z akt sprawy wynika, że skarżący od dłuższego czasu poddawany był terapii w związku z uzależnieniem od substancji odurzających, stwierdzono u niego również schizofrenię przewlekłą. Orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2003 r. skarżący został zaliczony do osób niepełnosprawnych z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, która jak wynika z treści orzeczenia istnieje od 1996 r. W toku postępowania skarżący poinformował organ, że jego młodszy brat [...] uległ wypadkowi komunikacyjnemu w wyniku którego poniósł śmierć. Skarżący podnosił, że ta tragedia pogorszyła sytuację rodziny skarżącego a przede wszystkim spowodowała pogorszenie jego stanu psychicznego. Wydaną na podstawie § 14 ust. 7 i 8 rozporządzenia decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. Minister Edukacji i Sportu umorzył C. P. 30% kredytu studenckiego pozostałego do spłaty w dniu wydania tej decyzji. W uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził, że zgodnie z treścią przepisów § 14 ust. 7 i 8 rozporządzenia może umorzyć część kredytu studenckiego, jeżeli kredytobiorca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem Ministra Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej spowodowanej przewlekłą chorobą wymagającą kosztownego leczenia. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że skarżący nie wskazał w jaki sposób śmierć jego brata wpłynęła na możliwość spłaty przez skarżącego kredytu studenckiego. Pismem z dnia [...] stycznia 2005 r. C. P. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku skarżący podnosił, że z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie spłacić zaciągniętego kredytu. Minister Edukacji Narodowej i Sportu po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że skarżący udowodnił, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i dlatego umorzył mu 30 % kredytu studenckiego. Organ wskazał, że skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wskazał, żadnych nowych okoliczności oprócz tych które zostały uwzględnione przez organ przy wydaniu pierwszej decyzji. Na tę decyzję C. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący w uzasadnieniu skargi podnosił, że Minister bezzasadnie odmówił zastosowania w jego sprawie przepisów § 14 ust. 4 i 5 rozporządzenia. Skarżący podnosił, że nie jest w stanie spłacić zaciągniętego kredytu, gdyż z powodu choroby psychicznej nigdy już nie będzie mógł podjąć pracy. Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2005 r. sygn. akt III S.A./Wa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawiesił toczące się przed nim postępowanie sądowe w związku z tym, że Sąd Okręgowy w O. w dniu [...] kwietnia 2005 r. orzekł o częściowym ubezwłasnowolnieniu skarżącego i do dnia [...] sierpnia 2005 r. nie ustanowiono dla skarżącego kuratora. Sąd uznał, że przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena legalności aktu administracyjnego wydanego w przedmiocie umorzenia kredytu studenckiego zaciągniętego przez skarżącego. Umorzenie kredytu studenckiego jest sprawą wynikającą bezpośrednio z zawarcia umowy o ten kredyt. Zawarcie przez osobę ubezwłasnowolnioną częściowo umowy o kredyt na podstawie art. 17 k.c. wymaga zgody jej przedstawiciela ustawowego. Mając to na uwadze Sąd na podstawie art. 26 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako p.p.s.a.) uznał, że w niniejszej sprawie skarżący nie ma zdolności procesowej, gdyż sprawa sądowoadministracyjna wynika z czynności prawnej, której skarżący nie mógł dokonać samodzielnie. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2005 r. po ustanowieniu przez Sąd Rejonowy w O. postanowieniem z dnia [...] października 2005 r. sygn. akt [...], dla skarżącego kuratora Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podjął zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne. Pismem z dnia [...] stycznia 2006 r. kurator skarżącego poinformował Sąd, że sytuacja życiowa skarżącego nadal jest bardzo trudna, co uniemożliwia mu spłatę kredytu studenckiego. Ponadto kurator poinformował Sąd, że decyzja o skreśleniu skarżącego z listy studentów została anulowana: do pisma załączono kserokopię pisma Prorektora Uniwersytetu [...] w tej sprawie. W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej i Sportu zarzuty w niej podniesione uznał za bezzasadne i powołując się na argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jednakże nie tylko z powodu zarzutów w niej podniesionych. Na wstępie Sąd chciałby podkreślić, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się tą normą prawną Sąd rozpoznał niniejsza sprawę wychodząc poza zakres zarzutów w niej podniesionych. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku rozpoznania przez Ministra wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - art. 127 § 3 k.p.a. Uregulowany w tym przepisie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest środkiem zaskarżenia decyzji wydanych w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze. Środek ten jest niedewolutywnym środkiem zaskarżenia decyzji administracyjnych. W literaturze prezentowane są dwa rożne poglądy, co do charakteru tego środka. Według poglądów części autorów środek ten ma charakter zwykłego środka zaskarżenia, który od odwołania różni się jedynie brakiem skutku dewolutywnego (por. J.P. Tarno, Glosa do wyroku NSA z dnia 9 grudnia 1996 r., OSP 4/96, OSP 1997, Nr 6, poz. 109, A. Józefowicz, Charakter prawny wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy administracyjnej, PiP 1996, Nr 8-9). Według, drugiego poglądu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest środkiem zaskarżenia o charakterze nadzwyczajnym, gdyż służy on wzruszaniu decyzji od, których nie służy odwołanie a zatem decyzji, które zgodnie z treścią art. 16 § 1 k.p.a. są decyzjami ostatecznymi (por. B. Adamiak, Glosa do uchwały SN z 13 lutego 1996 r., sygn. akt III AZP 23/95, OSP 1996, Nr 12, poz. 219). W literaturze podkreśla się że środek ten nie powoduje, tak jak odwołanie przeniesienia sprawy z jednej instancji do drugiej (por. J. Młyńska, Glosa do uchwały NSA z 9 grudnia 1996 r., sygn. akt OPS 4/96, Glosa 1999, Nr 9, poz. 21). Niezależnie od tych różnych poglądów co do charakteru wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie podlega wątpliwości, że nakaz odpowiedniego stosowania do tego wniosku przepisów o odwołaniach skutkuje tym, że decyzja wydana w skutek wniesienia tego środka zaskarżenia, mimo wyjątkowego charakteru regulacji zawartej w art. 127 § 3 k.p.a. jest decyzją, w której organ dokonuje ponownej merytorycznej oceny całokształtu okoliczności sprawy (por. G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 755 i nast.). NSA w wyroku z dnia 11 czerwca 1999 r. sygn. akt IV SA 2498/98 niepubl., stwierdził "Cechą postępowania odwoławczego w ujęciu art. 138 K.p.a. jest to, że nie ogranicza się ono do kontroli decyzji pierwszej instancji, lecz organ odwoławczy obowiązany jest ponownie sprawę rozstrzygnąć. Wymieniony przepis nakłada na organ administracji obowiązek merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Zasada ta obowiązuje również ściśle w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. mimo tożsamości podmiotowej organu I i II instancji". Wydając zaskarżoną decyzję Minister nie rozpatrzył sprawy ponownie co do meritum. Zaskarżoną decyzją organ ocenił wyłącznie okoliczności podniesione przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i stwierdził, że wniosek ten nie zawiera nowych okoliczności ponad te, które były brane pod uwagę przy wydaniu decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję. Z treści uzasadnienia decyzji wynika, że organ podniesienie przez stronę nowych okoliczności we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznaje za przesłankę ponownej merytorycznej oceny sprawy, co w świetle zaprezentowanych wyżej poglądów należy uznać za stanowisko oczywiście błędne naruszające przepis art. 127 § 3 k.p.a.. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej organ nie zawarł oceny sytuacji życiowej skarżącego pod kątem możliwości zastosowania w stosunku do niego instytucji umorzenia kredytu, o której mowa w przepisie § 14 ust. 7 rozporządzenia. Za ocenę tę nie może być uznane zawarte w decyzji wyliczenie okoliczności, na które powołał się skarżący w uzasadnieniu wniosku o umorzenie kredytu. Zdaniem Sądu organ miał obowiązek ocenić te okoliczności i wskazać stronie przesłanki, którymi kierował się podejmując decyzję o umorzeniu tylko części kredytu. Organ obowiązany był w uzasadnieniu decyzji wyjaśnić skarżącemu na czym opiera swoje przekonanie, że w jego niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej zasadne było umorzenie tylko części kredytu. Z akt sprawy wynika, że skarżący w chwili obecnej cierpi na schorzenie uniemożliwiające mu podjęcie pracy a rodzina skarżącego znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. W zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej organ nie dokonał oceny możliwości płatniczych skarżącego, mimo że uznał, iż skarżący będzie w stanie spłacić 70% kredytu, o którego umorzenie wnosił. Skarżący we wniosku o umorzenie kredytu oraz w toku postępowania podnosił, że nie jest w stanie spłacić zaciągniętego kredytu z powodu niezależnej od niego niemożności podjęcia pracy oraz z powodu wysokich wydatków na leczenie a także niskich dochodów jego rodziców. Skarżący udowodnił wysokość ponoszonych przez niego wydatków na leczenie, mimo to organ nie wykazał w decyzji, jak w tak trudnej sytuacja skarżącego i jego rodziny, której organ nie kwestionuje, skarżący może uzyskać środki na spłatę kredytu. Zdaniem Sądu organ miał obowiązek to uczynić, gdyż z rozstrzygnięcia decyzji wynika, że organ uznał za zasadne umorzenie tylko 30% kredytu a pozostałą kwotę kredytu uznał za możliwą do spłacenia przez skarżącego. W ocenie Sądu organ w obu decyzjach uzasadnił, zresztą w sposób bardzo ogólny, tylko cześć zawartych w nich rozstrzygnięć tj. umorzenie 30% kredytu natomiast w ogóle nie wyjaśnił przesłanek, którymi kierował się odmawiając skarżącemu umorzenia pozostałej części kredytu. Z tego względu obie wydane w rozpoznanej sprawie decyzje należało uznać za wydane bez dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, co stanowiło naruszenia przepisów art. 7 i 77 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie obu decyzji odnosi się tylko do części zawartego w nich rozstrzygnięcia co stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż część rozstrzygnięcia podjętego w niniejszej sprawie przez organ pozostaje w ogóle nieumotywowoana i brak jest możliwości oceny czy decyzje w tym zakresie nie zostały wydane w sposób dowolny. Z treści przepisu § 14 ust. 7 rozporządzenia wynika, że decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Przy tego rodzaju decyzjach z treści samych przepisów prawa materialnego nie da się wywieść jednego właściwego rozstrzygnięcia sprawy, rozumianego jako ukształtowanie na podstawie tych przepisów praw i obowiązków strony postępowania. W przypadku uznania administracyjnego organ w sposób swobodny decyduje o sposobie załatwienia sprawy, który jest jednym z kilku sposobów załatwienia sprawy przewidzianych przez przepisy prawa i z tego względu do wydania prawidłowej decyzji konieczne jest jej pełne uzasadnienie, w którym organ w kontekście podjętego rozstrzygnięcia powinien odnieść się do wszystkich okoliczności sprawy. Dopiero uzasadnienie decyzji spełniające te kryteria pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że organ nie dokonał w sprawie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego (por. Z. Janowicz, Kodeks postępowania Administracyjnego komentarz, Warszawa-Poznań 1992, s. 265). Niepełne uzasadnienie decyzji uznaniowej nie może być uznane za naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., które nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ wynik ten przy tym samym stanie faktycznym może mieć postać zupełnie odmiennych rozstrzygnięć organu a zatem pełne uzasadnienie decyzji uznaniowej należy uznać za jej niezbędny element. W rozpoznanej sprawie skarżący powoływał się na swoją niezdolność do pracy, jako przesłankę do umorzenia kredytu. Niezdolność ta na podstawie § 14 ust. 4 rozporządzenia może stanowić podstawę do umorzenia kredytu o ile ma ona charakter trwały. W wydanych w rozpoznanej sprawie decyzjach organ w ogóle nie wyjaśnił skarżącemu możliwości zastosowania w stosunku do niego przepisu § 14 ust. 4 rozporządzenia. W ocenie Sądu stanowiło to naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. w zakresie w jakim przepisy te nakładają na organ obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przez który należy rozumieć wszystkie występujące w sprawie okoliczności faktyczne opisane w hipotezach przepisów prawa materialnego, które mogą mieć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (karta 54 akt administracyjnych) wynika, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Z treści art.. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji i aktywizacji zawodowej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) wynika, że do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności może być zaliczona osoba częściowo lub całkowicie niezdolna do pracy. Z tego względu należało stwierdzić, że w sprawie wystąpiła okoliczność faktyczna, która mogła stanowić podstawę do wydania przez Ministra decyzji na podstawie § 14 ust. 4 rozporządzenia, jednakże organ w ogóle okoliczność tę pominął w zaskarżonej decyzji oraz decyzji ja poprzedzającej. Z tych względów należało stwierdzić, że skarżący zasadnie podnosił w skardze że organ nie rozważył w zaskarżonej decyzji możliwości zastosowania w jego sprawie przepisu § 14 ust. 4 i 5 rozporządzenia. W prowadzonym ponownie postępowaniu organ powinien wyjaśnić czy skarżący jest osobą niezdolna do pracy, która może ubiegać się o umorzenie kredytu studenckiego na podstawie przepisu § 14 ust. 4 rozporządzenia. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 77, 107 § 3 i art. 127 § 3, k.p.a. a decyzją ją poprzedzająca z naruszeniem przepisów art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie przepisów art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Sąd nie zasądził na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a., gdyż zgodnie z treścią art. 210 § 1 p.p.s.a. strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów postępowania, jeśli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata lub radcy prawnego Sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie. Skarżący do zamknięcia rozprawy w dniu 18 stycznia 2006 r. nie zgłosił wniosku o zwrot kosztów postępowania sądowego. Sąd nie pouczył skarżącego o treści przytoczonego przepisu, gdyż skarżący nie był obecny na rozprawach w dniach 17 sierpnia 2005 r. i 18 stycznia 2006 r.