III SA/Wa 3167/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Asesor WSA Sylwester Golec (spr.), Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2006 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Pismem z dnia z dnia [...] lipca 2005 r. skarżący J. H. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 1995 r. do grudnia 1995 r. w łącznej kwocie 15 003,40 zł. W uzasadnieniu wniosku o umorzenie zaległych składek skarżący powołał się na swą trudną sytuację materialna i zdrowotną. Decyzją z [...] sierpnia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej: u.s.u.s.) odmówił umorzenia wnioskowanych zaległości. W uzasadnieniu stwierdzono, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Nie zachodzi całkowita nieściągalność zobowiązań względem ZUS, gdyż prowadzone przez Inspektorat ZUS w S. postępowanie egzekucyjne jest skuteczne. Ponadto stwierdzono, że pomimo wezwania wnioskujący przedstawił skąpy materiał dowodowy co utrudniło prawidłową ocenę sytuacji materialnej w jakiej się on znalazł. Wnioskiem z [...] września 2005 r. J. H. zwrócił się do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, powtórnie powołując się na trudną sytuację materialną oraz zdrowotną. Prezes ZUS decyzją z [...] września 2005 r., działając na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2005 r. stwierdzając, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie ujawniła występowania żadnej z okoliczności uzasadniającej umorzenie zadłużenia tj. całkowitej nieściągalności składek lub niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia bądź przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny - § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako rozporządzenie). W piśmie z dnia 30 października 2005 r. J. H. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję II instancji. W uzasadnieniu skargi powołał się na trudną sytuację materialną oraz problemy zdrowotne. Podkreślił, że wydając zaskarżoną decyzje nie wzięto pod uwagę aspektu społecznego sprawy, gdyż organ nie uwzględnił faktu, że odmowa umorzenia składek pozbawia skarżącego możliwości do zaspokojenia jego elementarnych potrzeb socjalnych oraz prawa jego dzieci możliwości zdobywania wiedzy i rozwijania się. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodu zarzutów w niej podniesionych. Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przywoływanej dalej jako u.p.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 u.p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego (uchylić) akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a.). Treść art. 134 § 1 u.p.p.s.a. wskazuje natomiast, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z tym Sąd może uwzględnić skargę nawet, gdy strona nie podniesie zarzutów, które uzasadniają wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego, w sytuacji, gdy przesłanki te istnieją. Zdaniem Sądu Prezes ZUS, wydając decyzję z [...] września 2005r. dopuścił się naruszenia przepisów procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem składu orzekającego Prezes ZUS w postępowaniu przed wydaniem decyzji z [...] września 2005r. naruszył dyspozycję art. 10 § 1 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem przed wydaniem decyzji stronie należy umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zgodnie z treścią przepisu art. 10 § 2 k.p.a. organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. W rozpoznanej sprawie organ pierwszej instancji pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. poinformował skarżącego, że może skorzystać z uprawnienia określonego w art. 10 § 1 k.p.a. w siedzibie organu, jednakże organ nie wskazał skarżącemu terminu w którym mógł on z tego uprawnienia skorzystać. W dniu [...] sierpnia 2005 r. organ wysłał do skarżącego decyzję. Skarżący jak wynika z notatki służbowej (karta 33 akt administracyjnych) zapoznał się z dowodami zgromadzonymi w toku postępowania w dniu [...] sierpnia 2005 r., a zatem już po wysłaniu przez organ decyzji. Zdaniem Sądu organ niewyznaczając skarżącemu terminu do zapoznania się przed wydaniem decyzji z dowodami zebranymi w sprawie naruszył przepis art. 10 § 1 k.p.a. Samo poinformowanie skarżącego o uprawnieniu przysługującym mu na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. bez wskazania terminu, w którym może on z uprawnienia tego skorzystać nie może być uznane za wypełnienie przez organ obowiązku wynikającego z tego przepisu. W takiej sytuacji może dojść, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie do tego, że strona zapozna się dowodami po wydaniu decyzji, gdyż nie będzie wiedziała od jakiego momentu to postępowanie wkroczyło w fazę jurysdykcyjną. W ocenie Sądu wypełnienie przez organ obowiązku określonego w art. 10 § 1 k.p.a. ma na celu wskazanie stronie ostatecznego terminu po upływie, którego organ przystąpi do orzekania w sprawie to znaczy od jakiego momentu postępowanie z fazy wyjaśniającej przejdzie do fazy jurysdykcyjnej. Wskazanie tego momentu stronie przez organ gwarantuje jej możliwość dostarczenia do organu lub wskazania mu dowodów, które według strony winny zostać uwzględnione przy wydawaniu decyzji, a których brak jest w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie w dotychczasowym postępowaniu. Z tego względu obowiązek zawarty w przepisie art. 10 § 1 k.p.a. oprócz gwarancji udziału strony w postępowaniu, stanowi jednocześnie jedną z gwarancji dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela poglądy wyrażone przez NSA w wyroku z dnia z 15 marca 1996 r. sygn. akt SA/Lu 451/95 w którym Sąd stwierdził, że "naruszając zasadę określoną w art. 10 § 1 kpa organ administracji państwowej nie tylko pozbawia stronę prawa do pełnej obrony swych praw, lecz pozbawia również siebie możliwości zapoznania się z jej stanowiskiem oraz możliwości ustosunkowania do niego w uzasadnieniu decyzji" a także w wyroku z dnia 29 stycznia 1992 sygn. akt SA/Ka 963/91 "załatwienie spraw administracyjnych w oparciu o określone w prawie materialnym kryteria przedmiotowe, z pominięciem gwarantowanych ustawowo praw podmiotowych strony, do której kierowane są jednostronne rozstrzygnięcia (decyzje administracyjne), koliduje z podstawowymi zasadami prawa i postępowania administracyjnego wyrażonymi w art. 7 i art. 10 § 1 kpa". Z tych względów, w realiach niniejszej sprawy, naruszenie przez organ przepisu art. 10 § 1 k.p.a. należy ocenić jako naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem naruszenie o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit c. u.p.p.s.a. W tym miejscu należy podkreślić, że podstawą do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. u.p.p.s.a. jest naruszenie przepisów postępowania, które ze swej istoty w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy nawet wówczas, gdy w realiach konkretnej sprawy brak jest potwierdzenia, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ drugiej instancji przez utrzymanie w mocy decyzji dotkniętej opisaną wadą również naruszył przepis art. 10 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy, zwłaszcza że również w postępowaniu odwoławczym organ nie wykonał obowiązku określonego w tym przepisie. Wniosek ten w rozpoznanej sprawie jest tym bardziej zasadny, że organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. W uzasadnieniach decyzji organów obydwu instancji organy nie wyjaśniły przesłanek, które według nich stanowiły podstawę do stwierdzenia, że skarżący jest w stanie spłacić zaległe składki bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Organy w sposób ogólny wskazały wydatki skarżącego i uznały, że jego miesięczny dochód w wysokości 699 zł pozwala na spłatę zaległych składek oraz zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego. Z akt sprawy wynika, że skarżący z powyższej kwoty opłaca alimenty na dwoje dzieci a także zaspokaja swoje potrzeby życiowe. Skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających jego wydatki i organy stwierdziły, że nie mają obowiązku zbierać dowodów w tym zakresie we własnym zakresie. Z twierdzeniem tym można się zgodzić ale tylko w zakresie wydatków na zaspokajanie niektórych potrzeb życiowych skarżącego, gdyż dowody potwierdzające te wydatki znajdują się w jego dyspozycji i organy nie mogłyby ich uzyskać w inny sposób niż od samego skarżącego. Organy mogły jednak z udziałem samego skarżącego wyjaśnić wysokość wydatków ponoszonych przez skarżącego na wyżywienie oraz ubranie. Fakt niedostarczenia przez skarżącego dowodów dokumentujących wydatki na wyżywienie i odzież nie może zdaniem Sądu zwalniać organów od obowiązku wyjaśnienia tej kwestii w postępowaniu prowadzonym w niniejszej sprawie, gdyż z doświadczenia życiowego wynika, że zazwyczaj nikt nie zbiera dowodów dokumentujących tego rodzaju wydatki. Jeżeli chodzi o wydatki na alimenty dla dzieci organy mogły ustalić ich wysokość w oparciu o inne dowody niż informacje pochodzące od samego skarżącego, w szczególności organy mogły na tę okoliczność przesłuchać w charakterze świadka matkę dzieci skarżącego. W ocenie Sądu to zaniechanie w zakresie wyjaśnienia wydatków skarżącego stanowiło naruszenie przez organy określonego w art. 7 i 77 k.p.a. obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego, w zakresie okoliczności, które miały wpływ na treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Okoliczności te miały bezpośredni wpływ na wynik sprawy, gdyż organ drugiej instancji stanął na stanowisku, że poziom dochodów i wydatków skarżącego nie uzasadniał wystąpienia u niego sytuacji, o której mowa w § 3 rozporządzenia, a w szczególności, że zapłata zaległych składek mogłaby uniemożliwić skarżącemu zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu to stwierdzenie organu nie znalazło uzasadnienia w materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania. Z tego względu należało również stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji naruszało przepis art. 107 § 2 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a. które miało istotny wpływ na wynik sprawy a także z naruszeniem art. 10 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 u.p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.