III SA/Wa 3182/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Sokołowska, asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (sprawozdawca), Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Pismem z dnia 3 marca 2006 roku, M. S. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o umorzenie zaległości z tytułu składek ZUS. Wyjaśniła w pierwszej kolejności, iż w dniu 20 listopada 2005 r. podpisała umowę ratalną na spłatę zadłużenia oraz odsetek wobec ZUS na okres 3 lat. Wskazała, iż sklep, który posiada jest jedynym źródłem dochodu dla całej rodziny, tym samym nie posiada innych środków na utrzymanie. Oświadczyła, iż z prowadzonej działalności nie uzyskuje wystarczających dochodów, pozwalających na spłatę zadłużenia, a kwota 1.400 zł. oraz dodatkowo bieżąca składka przerasta uzyskiwane przez nią dochody. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż jest coraz bardziej zadłużona (nie płaci za towar, mieszkanie światło, telefon) i zapożyczona u rodziny. Stwierdziła, iż mąż nie może znaleźć pracy i jest w coraz gorszej kondycji psychicznej. Ponadto na jej utrzymaniu znajduje się córka i studiujący syn. Podkreśliła, iż jest w dramatycznej sytuacji. Decyzją z dnia [...] maja 2006 roku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy. Organ rentowy stwierdził, iż Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody. Podniósł, iż stosownie do art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako u.s.u.s., oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako rozporządzenie Ministra z 2003 r.) należności z tytułu składek mogą zostać umorzone jedynie w razie całkowitej ich nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej. Wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o wskazane wyżej przepisy. Pismem nazwanym "odwołaniem", które wpłynęło do organu rentowego w dniu 9 czerwca 2006 roku., M. S. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpoznanie jej wniosku. W uzasadnieniu powtórzyła, iż prowadzona działalność jest jej jedynym źródłem dochodów, umożliwiającym przetrwanie całej czteroosobowej rodziny. Wskazała, iż nie posiada żadnego majątku trwałego oprócz lokalu w którym prowadzi działalność, żadnych oszczędności ani innych źródeł utrzymania. Oświadczyła, iż przychody za 2005 r. wyniosły 15.551 zł tj. 1.296 zł miesięcznie, co daje kwotę 324 zł na osobę. Podkreśliła, iż jej dochody maleją (za ostatni miesiąc wyniosły 1.100 zł) z powodu dużej konkurencji na rynku oraz dużego bezrobocia w okolicy, w której zamieszkuje. Dodatkowo od kilku lat próbuje wraz z mężem znaleźć pracę. Oświadczyła, iż nie uchyla się od spłaty zadłużenia, wskazała, iż dwukrotnie podejmowała próbę spłaty zadłużenia w formie ratalnej, jednak jej dochody okazały się niewystarczające na jego uregulowanie. Ponadto podniosła, iż jej zadłużenie względem kontrahentów oraz spółdzielni mieszkaniowej znacznie się zwiększyło, grozi jej eksmisja. Skarżąca podkreśliła, iż w wyniku odmowy umorzenia zaległości, wobec braku realnych możliwości jego spłaty, zostanie zmuszona do likwidacji prowadzonej działalności. Tym samym utraci możliwość zaspokojenia podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych takich jak wyżywienie i mieszkanie. Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2006 r. Organ stwierdził, iż po ponownym przeanalizowaniu akt sprawy nie znaleziono podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ Skarżąca nie wniosła żadnych nowych okoliczności w sprawie. Nadto stwierdzono, że Skarżąca nadal prowadzi działalność. W ocenie organu rentowego istnieje majątek podlegający egzekucji i zabezpieczeniu oraz jest szansa na spłatę zadłużenia w systemie ratalnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. S. zaskarżyła wskazane wyżej rozstrzygnięcie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006r. W uzasadnieniu podniosła, iż kwota rat i składek bieżących wynosiła około 2.200 zł. miesięcznie, jej dochody kształtowały się natomiast na poziomie około 1.200 zł., w związku z czym nie była w stanie spłacać tak wysokich rat. Powtórzyła, iż w okresie spłacania rat jej sytuacja finansowa i rodzinna zaczęła się drastycznie pogarszać. Wzrosło zadłużenie wobec dostawców, zaległe opłaty czynszowe, a zaciągnięte pożyczki u rodziny i znajomych wzrosły do kwoty 50.000 zł. Oświadczyła, iż nadal utrzymuje sama całą rodzinę. Ponadto, ze względu na stres, nerwy i złe odżywianie zachorowała na [...]. W odpowiedzi na zarzuty zawarte w zaskarżonej decyzji podniosła, iż majątek jaki posiada to lokal, w którym prowadzi działalność. Zwróciła uwagę, iż pozbawienie jej lokalu będzie wiązało się z likwidacją prowadzonej działalności i utratą nadziei na dalsze życie oraz spłacenie zobowiązań. Podsumowując skargę oświadczyła, iż jest chora i oboje z mężem nie mają szans na znalezienie jakakolwiek pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił – z dniem 1 lipca 2004 r. – brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tę kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (dostępny na www.sejm.gov.pl) wolą ustawodawcy było wyłączenie możliwości umarzania w/w należności przez sądy powszechne, które były władne zmienić decyzję organu i umorzyć określoną kwotę należności (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt III ZP 15/00, opublikowana m. in. OSNAPU 2000, nr 23, poz. 864). Zmiana, o której mowa wyżej, ma charakter fundamentalny w odniesieniu do tego typu spraw. Pamiętać bowiem należy, że o ile sądy powszechne przejmowały wcześniej załatwioną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych sprawę do dalszego załatwienia, o tyle sąd administracyjny na skutek zaskarżenia działania (zaniechania) organu nie przyjmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie skontrolować (ocenić) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. Z tego względu sąd administracyjny, co do zasady, nie może zastępować organu administracji publicznej i wydawać końcowego rozstrzygnięcia sprawy (w przedmiocie umorzenia wnioskowanych należności). Orzeczenia sądu administracyjnego w razie uwzględnienia skargi, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy. Przejęcie przez sądy administracyjne kompetencji organu administracji publicznej do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wyjście poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (R. Hauser, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, praca zbiorowa, Warszawa 2003, str. 6 i 7). Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest decyzja Prezesa ZUS odmawiająca umorzenia należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych. Przystępując do rozważań Sąd wskazał, że powyższa materia unormowana została w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.) – dalej: "u.s.u.s." oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365) – zwanego dalej: "Rozporządzeniem ". Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 – 4, stanowiących, że należności te mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, tj. gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W myśl natomiast ust 3a cytowanego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na mocy ustawowej delegacji (Art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określił szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jw. przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Analizując brzmienie powyższych przepisów, Sąd podkreślił, że prawodawca, stanowiąc o możliwości umorzenia należności z tytułu składek, posłużył się zwrotem "może umorzyć" ("mogą być umorzone"), oznaczającym, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną, pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Inaczej mówiąc, dysponując prawem do umorzenia należności na zasadzie uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi, umorzyć należność z tytułu składek lub odsetki za zwłokę, mimo zajścia określonych przesłanek. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru wskazanymi w wyżej przywołanych przepisach. Tak duży zakres swobody decyzyjnej oznacza jednocześnie, że na organie spoczywa szczególny obowiązek jak najpełniejszego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, celem wykazania, że zbadał on sprawę w zakresie ustawowych dyrektyw, jak również zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia bowiem szczególnie istotną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Powyższe stanowisko znalazło wielokrotnie wyraz w ugruntowanym orzecznictwie, m.in. w wyroku NSA Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 28 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 320/95, w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 30 września 1996 r. sygn. akt SA/Wr 3095/95, w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 26 października 1995 r., sygn. akt SA/Gd 2096/95, czy też w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku z dnia 21 lutego 1997 r., sygn. akt SA/Bk 1120/95. Wydanie przez ZUS decyzji w przedmiocie umorzenia należności poprzedza postępowanie, które prowadzone jest w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego - dalej "k.p.a.", o czym stanowi jego art. 180 § 1. Decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art. 107 § 1 k.p.a. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej, do których należy także jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 cytowanego przepisu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne decyzji powinno zaś zawierać podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Oceniając zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 roku z punktu widzenia powyższych kryteriów, należy stwierdzić, iż rozstrzygnięcie to ich nie spełnia. Na podstawie bowiem uzasadnienia tego rozstrzygnięcia Sąd nie był w stanie ocenić, czy postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało w sposób poprawny, a dokonane przez organy ustalenia i w konsekwencji końcowe rozstrzygnięcie zostały wydane zgodnie z prawem. Zauważyć należy, iż do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. Oznacza to, iż ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji, niezależnie od tego, czy Strona na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoływała nowe okoliczności i dowody, czy też nie. Organ odwoławczy nie może ograniczyć się jedynie do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, a zobowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ stwierdził jedynie, iż w piśmie o ponowne rozpatrzenie sprawy, płatnik nie wniósł okoliczności, nieznanych uprzednio Zakładowi. Tym samym po dokonaniu ponownego rozpatrzenia sprawy, organ postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W opinii Sądu jest to stwierdzenie zbyt ogólnikowe i tym samym nie wystarcza, by uznać je za prawidłowe i wyczerpujące w świetle art. 107 k.p.a. Organ ten nie sprecyzował, na podstawie których informacji dokonał powyższej oceny, nie dokonał analizy zawartych we wniosku o umorzenie, jak również w wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy informacji odnoszących się do sytuacji finansowej Skarżącej i jej rodziny, nie ustalił, czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego możliwe jest wywiązanie się Skarżącej ze zobowiązania wobec ZUS. W toku postępowania Strona wskazywała na swoją trudną sytuację materialną, przytaczając wysokość osiąganych dochodów (przychód z prowadzonej działalności w wysokości 1.100 zł za ostatni miesiąc). Podniosła też, iż ma na utrzymaniu całą czteroosobową rodzinę. Dodatkowo posiada zadłużenie wobec firm, dostawców, spółdzielni mieszkaniowej oraz rodziny, grozi jej ponadto eksmisja. Wskazała, iż odmowa umorzenia zaległości spowoduje likwidację prowadzonej działalności i pozbawi ją i rodzinę w stopniu całkowitym możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Tym samym nie jest również możliwe zbadanie, czy dokonana przez organ ocena materiału dowodowego była prawidłowa ze względu na kryteria wskazane w art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, iż organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył również, iż Prezes ZUS przed wydaniem decyzji nie umożliwił Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych materiałów oraz dowodów, przez co naruszony został art. 10 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić Stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić Stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku organów zostały natomiast określone w art. 10 § 2 k.p.a. W ocenie Sądu jednak, w rozpoznawanej sprawie żadna z tych przesłanek nie wystąpiła. Należy także zauważyć, że wprawdzie przepisy k.p.a. odmiennie od norm ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 roku, Nr 8, poz.60) nie precyzują obowiązków organów administracji publicznej w zakresie wyznaczenia terminu, w którym Strona może ona realizować swoje prawo, to w ocenie Sądu, z art. 10 § 1 k.p.a. wynika obowiązek organu poinformowania Strony o zakończeniu postępowania dowodowego i w konsekwencji o możliwości wypowiedzenia się co do okoliczności wskazanych w tym artykule, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Zawarte w treści art. 10 § 1 k.p.a. sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, iż chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji publicznej, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia. Dotyczy to zarówno postępowania przed organem pierwszej jak i drugiej instancji. Możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, jest więc dla Strony ostatnią szansą na przedstawienie oraz uzasadnienie swojego stanowiska. Natomiast wyznaczenie Stronie terminu na wypowiedzenie się jest uzasadnione koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji publicznej oczekiwać powinien na jej stanowisko w sprawie. To natomiast, czy Strona skorzysta z przysługującego jej prawa pozostawiono wyłącznie jej uznaniu. Obowiązkiem bowiem organu jej jedynie stronie to umożliwić. W rozpoznawanej sprawie organy tego jednak nie uczyniły. Strona ma prawo uczestniczyć czynnie w postępowaniu, między innymi współdziałać w gromadzeniu dokumentów i dopiero po wezwaniu strony do ustosunkowania się do zebranego materiału dowodowego, organ powinien wydać decyzję. Pozwala to na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego i po umożliwieniu stronie zapoznania się z aktami sprawy. Tak ukształtowane postępowanie ma na celu uniknięcie niepotrzebnego postępowania odwoławczego w przypadku, gdy strona dysponowała jeszcze dodatkowymi dowodami i umożliwia ustosunkowanie się organu do tych dowodów jeszcze w decyzji organu I instancji. Wydanie decyzji bez umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, niepotrzebnie więc wydłuża postępowanie administracyjne, które w myśl art. 12 § 1 k.p.a., powinno być prowadzone wnikliwie i szybko. W tym stanie rzeczy, wobec ujawnienia naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), należało orzec jak w sentencji, uznając, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości (art.152 wskazanej wyżej ustawy).