III SA/Wa 3199/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra - Błaszykowska, po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia w podatku dochodowym od osób prawnych wysokości zobowiązania podatkowego za 2006 i 2007 r. oraz wysokości straty za 2008 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie P. sp. z o.o. z siedzibą w L. (zwana dalej "Skarżącą" lub "Spółką") na urzędowym formularzu PPPr wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że od 2009 r. nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego. Jednocześnie zaznaczyła, że nie posiada środków trwałych, a w ostatnim roku obrotowym nie wygenerowała zysku. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego podniosła, że bilans Spółki nie był sporządzany od 2010 r. w związku z nieprzekazaniem pełnej dokumentacji przez biuro rachunkowe, z którego poprzednio korzystała firma, pomimo jej wezwań. Zaznaczyła jednocześnie, że nie prowadzi żadnej sprzedaży i zakupów od 2011 r., gdyż z końcem 2009 r. zaprzestała prowadzenia swojej działalności statutowej, w związku z tym nie posiada jakichkolwiek faktur sprzedażowych z ostatniego półrocza. Ponadto podkreśliła, że nie posiada żadnych należności i zobowiązań wobec osób trzecich. Zaznaczyła, że źródłem jej finansowania są prywatne środki prezesa zarządu, które przez ostatni rok wyniosły około 2000 zł. Przewidywane koszty upadłości, likwidacji oszacowała na 20.000 zł, których na dzień dzisiejszy nie posiada. Oświadczyła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, nie posiada też nieruchomości, ani wartości ruchomych. Do pisma załączyła niewypełniony rachunek zysków i strat za ostatni rok, zaświadczenie banku o posiadanych rachunkach i ich stanie bez uwzględnienia obrotów pomiędzy rachunkami wewnętrznymi klienta, a także deklaracje VAT-7K za marzec i kwiecień 2015 r. Postanowieniem z dnia 18 marca 2016 r. Starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 1 kwietnia 2016 r. zatytułowanym "Zażalenie" Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu podniosła, iż jednoznacznie wykazała, że od 2009 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, co jest następstwem zmiany przepisów, uniemożliwiającej jej wykonywanie działalności statutowej. Spółka nie posiada także żadnych aktywów pozwalających na zaspokojenie jej obowiązków fiskalnych, w tym pokrycia wpisu od wniesionej skargi. Skarżąca również wyjaśniła jednoznacznie, że nie ma możliwości przedłożenia do Sądu wszelkich wymaganych dokumentów, gdyż biuro rachunkowe prowadzące jej obsługę księgową, po pierwsze najprawdopodobniej nie sporządziło szeregu materiałów, a po wtóre nie wydało ich Spółce. W ocenie Skarżącej przedłożenie pustego wydruku rachunku zysków i start jednoznacznie wskazuje, że skarżąca nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi kasacyjnej. Nie generuje żadnych dochodów od ponad 5 lat. W związku z powyższym Sąd miał możliwość podjęcia merytorycznie uzasadnionego orzeczenia w przedmiocie przyznania prawa pomocy skarżącej, gdyż złożone dokumenty i oświadczenia należy traktować jako wystarczające w tym przedmiocie. W efekcie zaskarżone postanowienie pośrednio zamyka Spółce drogę do sądowego rozpoznania sprawy oraz narusza naczelną zasadę prawa do sądu, gwarantowaną w art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej. Skarżąca podkreśliła, iż w pełni wypełniła wszelkie obowiązki wymagane do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone przez skarżącą oświadczenia oraz dokumenty pozwalają na ustalenie, iż skarżąca spełnia przewidziane prawem przesłanki do zastosowania powyższej instytucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 18 marca 2016 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 2 ustawy ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz. 658) do postępowań w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zainicjowanych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje się przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej powołaną ustawą. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, o który strona zwraca się - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Spółka w niniejszej sprawie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem, do uiszczenia którego Skarżąca jest zobowiązana jest wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie 3.453 zł. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie podjęto działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu możliwości płatniczych Skarżącej, wzywając ją do uzupełnienia wniosku o stosowne informacje. Z obowiązku przesłania tych dokumentów Skarżąca nie wywiązała się w pełni. Również nie nadesłała ich łącznie ze złożonym sprzeciwem, mimo iż z postanowienia Referendarza sądowego jednoznacznie wynika, iż brak tych dokumentów jest główną przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie Spółka nie wykazała istnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., gdyż nie podjęła rzeczywistej próby przekazania pełnej dokumentacji finansowej, której obowiązek sporządzania na niej ciążył i wykazania kondycji majątkowej. Tym samym skoro poprzestała jedynie na wykazaniu niektórych elementów z tej sytuacji finansowej, niedopuszczalne było uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie wybranych przez Spółkę elementów sytuacji finansowej. W związku z powyższym podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 86 Ordynacji podatkowej dokumentację finansową (podatkową) należy przechowywać przez okres co najmniej 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Także, z ustawy o rachunkowości wynika obowiązek corocznego sporządzania – jeżeli podmiot zachowuje byt prawny - sprawozdań finansowych (uporządkowanego przedstawienia sytuacji finansowej i finansowych wyników działalności jednostki), a wykonywanie tego obowiązku obwarowane jest sankcjami w przywołanej ustawie. W ocenie Sądu Skarżąca spółka z nadesłania pustego wydruku rachunku zysków i strat sporządzonego na dzień 31 grudnia 2015 r. nie może wywodzić dla siebie pozytywnych konsekwencji w wypełnieniu wezwania do nadesłania wymaganych dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Podobnie nie znajduje usprawiedliwienia przesłanie przez spółkę zaświadczenia banku o stanie rachunków bankowych, w sytuacji kiedy Skarżąca była zobowiązana do przesłania wyciągów z rachunków bankowych za trzy ostatnie miesiące. W świetle powyższego nieprzedłożenie stosownej dokumentacji uniemożliwia weryfikację złożonych przez Skarżącą oświadczeń, co z kolei uznać należy za przeszkodę wykluczającą przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.