III SA/Wa 3205/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska - Florek, po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia albo częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. M. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: – odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym. Pismem z dnia 6 maja 2009 r., E. M. (dalej: "Strona", "Skarżąca") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych ewentualnie o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że uzyskuje dochód miesięczny netto z umowy o pracę w kwocie 2.136 zł. Do miesięcznych wydatków zaliczyła opłatę czynszową, energię elektryczną, gaz, wydatki na leki, miesięczną ratę kredytu bankowego, raty pożyczki z kasy zapomogowo-pożyczkowej i pożyczki remontowej w IC S.. Zgodnie z jej wyliczeniami, po odliczeniu wszystkich wymienionych kosztów, na życie pozostaje jej kwota 136 zł. Stwierdziła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, co nie pozwala jej zapłacić kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej majątek stanowi mieszkanie - strych w adaptacji o powierzchni 112 m.kw., na podstawie umowy o adaptację z notarialnym przyrzeczeniem wykupu (ekspektatywa własności). Dodatkowo Skarżąca wskazała, że u obecnego pracodawcy pracuje od maja 2008 r. i nie przysługuje jej prawo do jakiejkolwiek formy pomocy materialnej, kasy zapomogowo-pożyczkowej, funduszu socjalnego, premii, dodatków, nagród okresowych. W poprzedniej pracy skarżąca zarabiała 1.910 zł. Wyjaśniła również, że konieczność spłaty wysokich rat z tytułu pożyczki z kasy zapomogowo – pożyczkowej w kwocie 3.500 zł i pożyczki remontowej w kwocie 7.000 zł jest konsekwencją zmiany miejsca pracy i koniecznością uregulowania zobowiązań wobec poprzedniego pracodawcy. Wykonując wezwanie do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji na temat stanu majątkowego i dochodów Skarżąca nadesłała kopie zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2007 – 2008 wraz z załącznikami PIT/D, kopię umowy o pracę na czas nieokreślony, wyciągi bankowe, kopię umowy kredytu WŁASNY KĄT hipoteczny wraz z symulacją spłaty, kopie zawiadomień banku o wysokości rat, kopie dokumentów potwierdzających opłaty stałe (czynsz, gaz, energia elektryczna). Ponadto Skarżąca oświadczyła, że nie posiada lokat bankowych oraz nieruchomości lub ruchomości o wartości ponad 1.000 zł. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Stronie prawa pomocy w zakresie częściowym. W sprzeciwie na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła o jego zmianę poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w pełnym wnioskowanym zakresie, bądź chociażby częściowym w zależności od uznania sądu. Postanowieniu referendarza sądowego zarzuciła wydanie z naruszeniem prawa materialnego, do którego doszło przez błędną jego interpretację, niewłaściwe zastosowanie, błędne ustalenia faktyczne, a także niewłaściwą wykładnię art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co do którego rozważono jedynie możliwość jego literalnego brzmienia pomijając całkowicie powszechnie uznane metody wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Jednocześnie Skarżąca wskazała rażące naruszenia przepisów proceduralnych oraz podstawowych zasad postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego. W szczególności podniosła brak podstawowych i koniecznych elementów wyroku określonych w art. 141 § 3 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 166 tej ustawy tj. wyczerpującego powołania podstawy prawnej oraz uzasadnienia faktycznego i prawnego, a także brak dokładnej analizy materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji naruszenie naczelnej zasady postępowania dowodowego określonej w art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 106 § 5 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niedochowanie wymogu niezbędnego zakresu postępowania dowodowego i uznania zasady swobodnej oceny dowodów jako antytezy dowolności w tejże ocenie, a przez to naruszenie normy zawartej w art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 106 § 5 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżąca stwierdziła, iż wykonała wezwanie z 12 maja 2009 r. do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji na temat stanu majątkowego i dochodów. Wskazała również, że nie otrzymała przelewu z Sądu Rejonowego w kwocie 517 zł, zaś przelewy w wysokości 275-330 zł są jedynie ryczałtami w związku z pełnioną funkcją społecznego [...] i są w całości wydatkowane na dojazdy do uczestników postępowań. Argumentowała, iż zwrot nadpłaconego podatku (340 zł za 2007 r. i 623 zł za 2008 r.) nie poprawił jej sytuacji finansowej, ponieważ kwoty te przedzielone przez 24 miesiące dają 40 zł, która to kwota nie pozwala na uregulowanie wpisu sądowego. Podobnie Skarżąca wskazała, że wynagrodzenie u jej poprzedniego pracodawcy wynosiło 1910 zł brutto (ok. 1300 zł netto), a nie jak błędnie stwierdzono w uzasadnieniu do postanowienia 1910 zł netto. Skarżąca wyjaśniła, że umowy pożyczek z kasy zapomogo-pożyczkowej i remontowej, które zaciągnęła u poprzedniego pracodawcy określają jedynie kwotę zaciągniętej pożyczki, którą to Skarżąca wskazała we wniosku. W celu poparcia swojego stanowiska Skarżąca powołała się na art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. oraz liczne głosy w doktrynie. Skarżąca wskazała również, że jej stanowisko znajduje odzwierciedlenie w powszechnie obowiązującym w tym przedmiocie pionie orzecznictwa, którego przegląd przytoczyła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a, postanowienie, przeciw któremu został skutecznie wniesiony sprzeciw traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarza sądowego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 - FZ 377/04). Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych ewentualnie o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi w kwocie 100 zł, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że w powołanym przepisie wskazano przesłankę, której wypełnienie uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Prawo to może zostać przyznane, jeżeli Strona wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego jej rodziny. Powołany przepis wskazuje więc, że oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać tylko w oparciu o kryterium materialne. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż Skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie rozpoznanie skargi przez Sąd zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. Ze złożonych dokumentów (wyciągi z rachunków bankowych) wynika, że Skarżąca zarabia miesięcznie średnio 2.500 - 2.600 zł (luty 2009 r. – 2.674,28 zł, kwiecień 2009 r. – 2.592,08 zł, maj 2009 r. – 2.500,58 zł). Na jej konto w dniu 25 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w S. przelał wynagrodzenie w wysokości 2.568,73 zł, a w dniu 19 marca 2009 r. kwotę 187,74 zł (zgodnie z opisem: za styczeń 2009 r. – 93,87 zł i za luty 20009 – 93,87 zł). W tym samym dniu na jej konto wpłynęła kwota 330 zł, w dniu 21 kwietnia 2009 r. - 275 zł, a w dniu 20 maja 2009 r. - 275 zł przelana przez Sąd Rejonowy S.. Skarżąca oświadczyła, że są to "ryczałty w związku z pełnioną funkcją społecznego kuratora sądowego", które skarżąca w całości wydatkuje na czynności związane w wykonywaniem powierzonej funkcji. Przedstawione zeznania podatkowego wskazują, że Skarżąca uzyskała w 2007 r. dochód w wysokości 34.276,28 zł, a w roku 2008 – w wysokości 48.740,56 zł. Skarżąca wykazała w nich nadpłatę w wysokości 340 zł – za 2007 r. oraz w wysokości 623 zł - za 2008 r. Nadpłata podlega jednorazowemu zwrotowi w terminie trzech miesięcy od złożenia zeznania podatkowego i podwyższa stan środków finansowych w danym miesiącu. Konfrontując z uzyskiwanymi dochodami obciążające Skarżącą wydatki zauważyć należy, że Skarżąca spłaca kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi około 270 zł. Na potwierdzenie tej okoliczności przedstawiła kopie umowy kredytowej. Spłatę kredytu potwierdzają również przedstawione wyciągi z rachunku bankowego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Strona oświadczyła, że spłaca również pożyczkę z kasy zapomogowo - pożyczkowej i pożyczkę remontową, które zaciągnęła u poprzedniego pracodawcy. Przedstawiony wyciąg bankowy nie wskazuje na spłatę zobowiązań z tytułu zaciągniętych pożyczek. Skarżąca nie odpowiedziała również na wezwanie wystosowane do niej na podstawie art. 255 P.p.s.a. w zakresie przedstawienia umów pożyczek i innych dokumentów potwierdzających wysokość spłacanych rat. Strona zajmuje mieszkanie – strych w adaptacji o powierzchni 112 m.kw. Powierzchnia zajmowanego mieszkania determinuje koszty jego utrzymania. Skarżąca płaci czynsz w kwocie 800 zł, opłaca gaz oraz energię elektryczną. Przedstawione kopie rachunków z tytułu ponoszonych opłat za gaz wskazują, że w okresie zimowym (za grudzień 2008 r. styczeń 2009 r. ) Skarżącą obciążył koszt zużycia gazu w wysokości 1.038,17 zł. Następne faktury wystawione zostały na kwotę 454 zł – faktura za luty 2009 r. oraz faktura na 282 zł - za marzec 2009 r. Przyjąć więc można, zgodnie z oświadczeniem Strony, że miesięczny koszt zużycia gazu w innych miesiącach niż zimowe wynosi około 260 zł. Analizując przedstawione kopie faktur dokumentujących koszty zużycia energii elektrycznej wskazać należy, że Skarżąca przedstawiła dwie faktury: za styczeń 2009 r. oraz marzec 2009 r. Ponieważ przedstawione faktury nie są czytelne, nie można jednoznacznie stwierdzić, czy każda z nich dokumentuje koszt zużycia energii za okres jednego miesiąca, czy też za okres dwóch miesięcy, co przekłada się na wysokość wydatków obciążających Stronę. Podsumowując przedstawione informacje stwierdzić należy, że miesięczny dochód jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi około 2.550 złotych netto. Udokumentowane koszty bieżącego utrzymania stanowią kwotę około 1.220 zł (czynsz, gaz, energia w wysokości wskazanej przez skarżącą). Skarżąca udokumentowała też spłatę kredytu hipotecznego (około 270 zł). Nie negując okoliczności, że zapłata wpisu może spowodować konieczność redukcji innych wydatków, stwierdzić jednak należy, że sytuacja finansowa Skarżącej nie jest wyjątkowa, a zapłata wpisu w kwocie 100 zł nie spowoduje powstanie uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż nie zachodzą przesłanki do zastosowania wobec Strony prawa pomocy. Zapłata wpisu umożliwi rozpoznanie złożonej skargi przez Sąd, a pozytywne rozstrzygnięcie skargi spowoduje orzeczenie na rzecz Skarżącej zwrotu poniesionego kosztu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.