III SA/Wa 3213/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Tarno, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Pinkowski (spr.), Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2006 r. sprawy ze skargi J. Z., E. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, że decyzja, której nieważność stwierdzono nie może być wykonana w całości. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 roku o nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) po rozpatrzeniu wniosku J. Z. i E. W., dalej zwanych Skarżącymi, działając na podstawie art. art. 36 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. jedn.: Dz.U. z 1998 roku, nr 7, poz. 25 ze zm.; powoływanej dalej jako uusr) odmówił umorzenia należności Skarżących wobec KRUS z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I kwartału 1999 roku do II kwartału 2003 roku w kwocie [...] zł. Decyzji tej Prezes KRUS praktycznie nie uzasadnił, wskazał jedynie, iż Skarżący są aktualnie właścicielami, posiadają majątek z którego można przymusowo dochodzić należności, zadłużenie wobec KRUS zabezpieczone zostało przez ustanowienie hipoteki a rolnicy mają możliwość spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. Pismem z dnia [...] września 2005 roku Skarżący zwrócili się o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że wniosek ich nie odnosił się do kwoty zadłużenia [...] zł z tytułu składek nieopłaconych przez poprzedniego właściciela gospodarstwa, lecz do kwoty [...] zabezpieczonej hipoteką przymusową w Kw nr [...] oraz Kw [...]. Jednocześnie Skarżący podnieśli, że placówka terenowa KRUS w S. nie była obiektywna w trakcie badania ich wniosku o umorzenie zaległości. Po rozpoznaniu wniosku Skarżących o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes KURS decyzją z dnia [...] września 2005 roku postanowił "odmówić umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I kwartału 1999 roku do II kwartału 2003 roku w kwocie [...] zł", powtarzając zasadniczo argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2005 roku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący podnieśli, iż ich wniosek o umorzenie należności wobec KRUS nie odnosił się do kwoty zadłużenia [...] zł z tytułu składek nieopłaconych przez poprzedniego właściciela gospodarstwa, lecz do kwoty [...] zabezpieczonej hipoteką przymusową w Kw nr [...] oraz Kw [...]. Skarżący wskazali również, że nie wnosili o wyrażenie zgody o kontynuowanie układu ratalnego zawartego pomiędzy poprzednim właścicielem gospodarstwa a KRUS, na co otrzymali zgodę ale o umorzenie należności. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że Skarżący prowadzą gospodarstwo o wielkości [...] ha przeliczeniowych, sam J. Z. otrzymuje rentę rolniczą w wysokości [...] zł kwartalnie, a majątek Skarżących obejmuje zabudowania gospodarcze, dom mieszkalny i szereg maszyn i urządzeń rolniczych. Nadto - wskazał Prezes KRUS - J. Z. odbierając zasiłek pogrzebowy - poprzedni właściciel gospodarstwa był synem Skarżącego - zobowiązał się do spłaty zadłużenia zgodnie z zawartym układem ratalnym. W tych warunkach zdaniem organu odmowa umorzenia zaległości była w pełni uzasadniona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej ppsa) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ppsa, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w tym zakresie należy stwierdzić, że skarga jest zasadna, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie Sąd oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była zgodność z prawem decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w trybie art. 127 §3 Kpa. W przepisie tym przewidziano tryb zaskarżania decyzji w sytuacji, gdy z uwagi na pozycję organu I instancji nie jest możliwe zastosowanie zwykłego trybu odwoławczego, który został uregulowany w art. 127 §1 i §2 Kpa. W takim przypadku stronie służy nie odwołanie, lecz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do tego wniosku stosuje się jednakże przepisy dotyczące odwołań od decyzji, w tym także przepisy określające rodzaje rozstrzygnięć, jakie mogą być podjęte przez organ odwoławczy. Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została przez Prezesa KRUS z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, co stanowi przesłankę stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 tej ustawy. Decyzją tą, wydaną na skutek złożenia przez Skarżących wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS odmówił umorzenia należności Skarżących wobec KRUS, formułując sentencję decyzji identycznie jak w decyzji wydanej w I instancji, co zdaje się wskazywać, że Prezes KRUS uznał ją za prawidłową. W takim wypadku zatem organ był obowiązany utrzymać decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 roku w mocy na podstawie art 138 § 1 pkt 1 Kpa, a nie orzekać o istocie sprawy poprzez odmowę umorzenia należności na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa. Pamiętać należy, iż orzeczenie o istocie sprawy możliwe jest wyłącznie w przypadkach wskazanych w art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, kiedy to organ odwoławczy uchyla w całości lub w części zaskarżoną decyzję, a zatem stwierdza, iż jest ona nieprawidłowa, w związku z czym zawarte w niej rozstrzygnięcie wymaga korekty. Zauważyć trzeba także, że w takim przypadku z oczywistych względów orzeczenie co do istoty sprawy nie może być takie samo, jak podjęte przez organ I instancji. Ewidentna sprzeczność rozstrzygnięcia podjętego przez Prezesa KRUS z dyspozycją art. 138 § 1 pkt 2 Kpa uzasadnia stwierdzenie, iż zapadło ono z rażącym naruszeniem tego przepisu. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została także z naruszeniem art. 107 §3 Kpa, który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zaskarżonej decyzji Prezes KRUS praktycznie w ogóle nie uzasadnił, podając jedynie ogólnikowo, że "Skarżący są aktualnie właścicielami, posiadają majątek z którego można przymusowo dochodzić należności, zadłużenie wobec KRUS zabezpieczone zostało przez ustanowienie hipoteki a rolnicy mają możliwość spłaty zadłużenia w układzie ratalnym". Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 §3 Kpa uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych dla wnioskodawcy. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia bowiem jej właściwą kontrolę ze strony sądu. Pogląd taki wyrażał Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie, tak na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej (por. np wyrok z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01) jak i na gruncie Kpa. I tak w wyroku z dnia 7 stycznia 2003 roku w/s I SA 1320/01 (Lex nr 137809) NSA podkreślił, iż zgodnie z przepisem art. 107 §3 Kpa organ administracji jest obowiązany podać w uzasadnieniu faktycznym decyzji m.in. dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi wówczas, gdy organ administracji działa w granicach uznania administracyjnego. Ze względu na możliwy do podniesienia zarzut niewłaściwego korzystania z uznania administracyjnego, obowiązki w zakresie uzasadnienia decyzji są większe wobec organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego, aniżeli w przypadku orzekania w ramach ustawowego związania, na co wielokrotnie zwracał uwagę w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny. Należy wskazać, że organ naruszył także art. 77 § 1 Kpa, nakazujący w sposób wyczerpujący wyjaśnić sprawę i rozpatrzyć zebrany z w sprawie materiał dowodowy. Jak wynika z zarzutów skargi wniosek o umorzenie należności Skarżących wobec KRUS nie odnosił się do podanej w sentencji zaskarżonej decyzji kwoty zadłużenia [...] zł z tytułu składek nieopłaconych przez poprzedniego właściciela gospodarstwa, lecz do kwoty [...] zabezpieczonej hipoteką przymusową w Kw nr [...] oraz Kw [...]. Organ ani w uzasadnieniu decyzji, ani w odpowiedzi na skargę nie ustosunkował się do tych twierdzeń Skarżących. Podkreślenia wymaga, że w badanej sprawie Prezes KRUS nie wywiązał się także z obowiązku nałożonych na niego na mocy przepisu art. 10 §1 Kpa. Zgodnie z nimi organ jest obowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ może odstąpić od tej zasady tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, jednocześnie jednak jest obowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1Kpa. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 2 orzekł jak w sentencji wyroku. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono, nie podlega wykonaniu, Sąd określił w oparciu o art. 152 ppsa. Wobec braku stosownego wniosku ze strony Skarżących który nie stawili się na rozprawie, Sąd nie rozstrzygał w badanej sprawie o kosztach postępowania sądowego.