III SA/Wa 3217/05
WyrokWSA w Warszawie2006-01-05
Skład orzekający: Lidia Ciechomska-Florek, Hieronim Sęk, Marta Waksmundzka-Karasińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy decyzję odmawiającą umorzenia składek, naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez niewłaściwe uzasadnienie decyzji i brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu?Ratio decidendi
Sąd uznał, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenia te obejmowały niewłaściwe uzasadnienie decyzji (brak wskazania faktów, dowodów i przyczyn odmowy wiarygodności dowodom) oraz brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), co uniemożliwiło jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję.Stan faktyczny
Skarżąca wniosła o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, powołując się na likwidację działalności gospodarczej, bezrobocie i trudną sytuację materialną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia, uznając, że nie zachodzi całkowita nieściągalność ani ważny interes przemawiający za umorzeniem. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję odmowną, wskazując na brak znamion ubóstwa i odpowiedzialność za zobowiązania. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając nierozpatrzenie wniosku z należytą starannością i oparcie decyzji na niezgodnych z rzeczywistością faktach.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stwierdził, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, oraz zasądził od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 70,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Sędziowie Asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi W.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 70, 00 zł (siedemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Pismem z dnia 28 czerwca 2005 r., uzupełnionym w dniu 12 lipca 2005 r. W.M., określana dalej jako "Skarżąca", powołując się na § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), powoływanego dalej jako "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r." wniosła o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Skarżąca wskazała, że ze względu na ponoszone straty z dniem [...] listopada 2004 r. zlikwidowała prowadzoną działalność gospodarczą. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Podniosła, że jest na utrzymaniu męża, który otrzymuje świadczenie przedemerytalne. Zdaniem Skarżącej w takiej sytuacji nie jest w stanie uregulować zaległych należności.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powoływany dalej jako "Zakład", "odmówił umorzenia składek, na ubezpieczenie zdrowotne, za okres 12/98 r. - 11/04 r. w łącznej kwocie [...] zł". Kwota ta obejmowała również odsetki należne na dzień złożenia wniosku i koszty upomnienia.
Zakład podniósł, że zasadniczą przesłanką uzasadniającą uwzględnienie wniosku dłużnika jest stwierdzenie całkowitej nieściągalności z majątku dłużnika. Powołując się na treść art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s." w związku przepisami rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., nie uznał stanowiska Skarżącej, że po jej stronie zachodzi ważny interes przemawiający za umorzeniem składek. W ocenie Zakładu okoliczność, że Skarżąca jest zarejestrowana jako bezrobotna nie przesądza o braku możliwości podjęcia pracy w najbliższej przyszłości, także nie zachodzą obiektywne przeszkody do podjęcia innych prac dorywczych. Za takim rozumowaniem przemawia - w ocenie organu - również fakt, że ani Skarżąca ani osoby pozostające na jej utrzymaniu nie legitymują się orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności, które wykluczałyby możliwość podjęcia pracy i zarobkowania. Zdaniem Zakładu aktualna sytuacja materialna Skarżącej nie nosi znamion ubóstwa zagrażającego jej dalszej egzystencji.
Stosownie do pouczenia zawartego w powyższej decyzji Skarżąca pismem z dnia 8 września 2005 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odnosząc się do stanowiska Zakładu, że może w najbliższej przyszłości podjąć pracę, Skarżąca wskazała, że mając skończone 55 lat, brak znajomości języków obcych i obsługi komputera ma znaczne trudności w znalezieniu zatrudnienia. Skarżąca, powołując się na dochód przypadający na członka rodziny, nie godzi się z twierdzeniem Zakładu, że jej sytuacja materialna nie nosi znamion ubóstwa. Wskazuje, że to ona postaje na utrzymaniu męża, który pobiera świadczenie przedemerytalne w wysokości [...] zł. Dodaje, że opiekuje się swoją matką, która od dnia wypadku jest osobą niesamodzielną. Skarżąca do wniosku dołączyła karty wypisowe matki ze szpitala.
Decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powoływany dalej jako "Prezes Zakładu", działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., postanowił utrzymać w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] sierpnia 2005 r. i nie umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 08/1999 r. - 11/2004 r. oraz kosztów upomnienia w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu Prezes Zakładu wskazał na dyspozycję art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., a następnie stwierdził, że umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym. W konsekwencji Zakład jako wierzyciel nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością, dlatego też rezygnacja z dochodzenia należności musi być rozpatrywana z punktu widzenia równości i powszechności opłacania składek. Każda osoba prowadząca działalność gospodarczą, będąca płatnikiem składek powinna znać przepisy prawa z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz przestrzegać wynikających z nich zasad i obowiązków. Musi też liczyć się z konsekwencjami braku ich realizacji. Ponadto, osoba podejmująca się prowadzenia działalności gospodarczej powinna być świadoma zarówno uwarunkowań gospodarczych mających wpływ na funkcjonowanie firmy, jak i konieczności regulowania zobowiązań finansowych o charakterze publicznoprawnym - w tym należności z tytułu składek. Odpowiedzialność za działanie firmy i jej finanse spoczywa na osobie prowadzącej działalność gospodarczą.
Oceniając sytuację materialną Skarżącej Prezes Zakładu wskazał, że nie znalazł podstaw do umorzenia przedmiotowych należności. Według organu Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą od 12/1998 r. do 11/2004 r. Zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dotyczy praktycznie całego okresu prowadzenia przez Skarżącą działalności gospodarczej. Biorąc po uwagę uzyskiwany stały dochód wszystkich członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym Prezes Zakładu stwierdził, że aktualna sytuacja materialna Skarżącej nie wykazuje znamion ubóstwa zagrażającego dalszej egzystencji rodziny.
Na decyzję Prezesa Zakładu Skarżąca pismem z dnia 2 listopada 2005 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o jej uchylenie. Zdaniem Skarżącej nie rozpatrzono z należytą starannością jej wniosku i nie wzięto po uwagę jej sytuacji finansowej, a zaskarżoną decyzję oparto na niezgodnych z rzeczywistością faktach. Skarżąca podniosła, że prowadziła działalność gospodarczą od września 1992 r. aż do momentu likwidacji firmy, tj. do dnia [...] listopada 2004 r., opłacając składki do września 1999 r. Niezależnie od tego Skarżąca wyjaśniła, że powstałe zaległości wobec Zakładu nie wynikały z jej złej woli, lecz związane były z pogarszającą się kondycją finansową firmy. Brak środków na inwestycje oraz silna konkurencja na rynku usług grafiki użytkowej spowodowały problemy finansowe firmy i ostatecznie doprowadziły do jej likwidacji.
W dalszej części uzasadnienia skargi Skarżąca powtórzyła argumenty o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, konkludując, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.
Przy piśmie z dnia 29 grudnia 2005 r. Skarżąca przesłała kserokopię postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec jej osoby.
W dniu rozprawy Skarżąca wniosła o zwrot kosztów postępowania, okazując Sądowi bilet na kwotę 35 zł na trasie przejazdu C. - W.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione, jak również ma prawo uwzględnić jedynie część wniosków skargi.
Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku z dnia 28 czerwca 2005 r. wszczynającym postępowanie w przedmiocie umorzenia stosownych należności.
Sąd oceniając legalności zaskarżonej decyzji, wydanej we wskazanym wyżej przedmiocie, brał pod uwagę stan prawny, który miał zastosowanie w chwili jej wydania. Rozpoznając tę sprawę dopatrzył się naruszeń prawa procesowego o takim ciężarze gatunkowym, które skutkowały wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Stan prawny, mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego wynikające przedstawiają się następująco.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).
Postępowanie poprzedzające wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 180 § 1 tegoż kodeksu. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie podstępowania administracyjnego.
Podkreślenia wymaga, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, rozumianych jak wyżej, podejmowane przez Zakład na podstawie art. 28 u.s.u.s oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi, jednakże nie może to być rozstrzygnięcie dowolne.
Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.
Prowadzenie postępowania w przedmiocie umorzenia należności odbywa się w ramach przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc wydający decyzję o charakterze odwoławczym, obowiązany jest ponownie rozpatrzeć i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez organ pierwszej instancji - Zakład.
Warunkiem wydania poprawnej decyzji jest poprzedzenie jej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Wymóg taki wynika wprost z art. 6 k.p.a. który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Taki stan oznacza konieczność prawidłowego zastosowanie przy rozpatrywaniu i rozstrzygnięciu sprawy przez każdy organ prowadzący postępowanie administracyjne, przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.
W tej sytuacji decyzję wydaną przez Prezesa Zakładu oceniać należy także w kategoriach obowiązków procesowych nałożonych przez k.p.a. Oceniając zatem zaskarżoną decyzję w tym kontekście, Sąd stwierdza, że wydana ona została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności zwrócenia uwagi wymaga uzasadnienie tej decyzji, gdyż jest ono jednym ze wskazanych w art. 107 k.p.a. integralnych elementów prawidłowej decyzji administracyjnej, rozumianej jako akt procesowy stosowania prawa.
Prezes Zakładu skonstatował, iż analizując ponownie całość zgromadzonego materiału nie znalazł podstaw do zmiany wcześniej wydanej decyzji. Swojego stanowiska jednakże nie uzasadnił. W tym zakresie poprzestał na stwierdzeniu, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą od 12/1998 r. do 11/2004 r., co jest z kolei sprzeczne z okresem wskazanym w sentencji decyzji, jak również z tym co twierdzi Skarżąca. Podkreślił, że "uzyskiwany stały dochód wszystkich członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym" nie pozwala na uznanie aktualnej sytuacji Skarżącej jako noszącej znamiona ubóstwa zagrażającego dalszej egzystencji rodziny. Twierdzenie to jest nie tylko gołosłowne, ale i sprzeczne z materiałem dowodowym, który znajduje się w aktach sprawy, w tym z ustaleniami komisji umorzeniowej. Tylko mąż Skarżącej uzyskuje dochody - świadczenie przedemerytalne, ona zaś i ich syn takowych nie mają. Słusznie zatem Skarżąca podnosi w skardze, iż organ nie rozpatrzył wnikliwie tej sprawy.
Na uzasadnienie decyzji składać się powinno uzasadnienie faktyczne i prawne, co wynika z art. 107 § 1 k.p.a. Rozwinięcie tych pojęć ustawodawca zawarł w § 3 tego artykułu, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji realizuje wymóg uzasadnienia prawnego, ale tylko częściowo - poprzestaje bowiem wyłącznie na przytoczeniu przepisów prawa. Natomiast w sposób jaskrawy nie spełnia wymogów określonych w powyższym przepisie w zakresie uzasadnienia faktycznego. Nie zawiera też rozważań w zakresie ewentualnego umorzenia należności z uwagi na przesłankę całkowitej nieściągalności, mimo iż przed datą wydania zaskarżonej decyzji organ egzekucyjny umorzył już postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Skarżącej.
W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, do jakich należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek, uzasadnienie spełnia szczególnie istotną rolę. Pozwala ono na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, wedle której organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia jest zatem uzasadnienie decyzji. Zasada przekonywania nie zostanie więc zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia strony lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy.
Nie może być uznane za spełniające powyższe wymogi, a w szczególności za odpowiadające prawu, uzasadnienie ograniczające się w istocie do zdawkowego przedstawienia sytuacji materialnej Skarżącej. Skarżąca w toku postępowania przedłożyła szereg istotnych jej zdaniem dowodów i podniosła określone okoliczności. Prezes Zakładu nie odniósł się jednak w żaden sposób do indywidualnej sytuacji Skarżącej, opisanej przez nią w składanych wnioskach i dokumentach, choćby takich jak konieczności sprawowania pieczy nad chorą matką, czy źródła aktualnego utrzymania. Za zdecydowanie niewystarczające w tym zakresie należy uznać formułowanie jedynie ogólnikowych stwierdzeń, bez jednoczesnego wskazania na dowodowe ich uzasadnienie. W takiej sytuacji wydane rozstrzygnięcie niesie w sobie cechę dowolności działania, nie zaś dopuszczalnego prawem działania w ramach tzw. uznania administracyjnego.
Organ orzekający, kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ma obowiązek ponownie rozpatrzyć i ocenić całokształt zebranego materiału dowodowego, bez względu na to, czy zakres tego materiału uległ zmianie na etapie postępowania toczącego się po wydaniu decyzji w pierwszej instancji, czy też w tym względzie pozostał bez zmian.
Sąd zważył również, iż organy obu instancji przed wydaniem decyzji nie umożliwiły Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przez co nie wywiązały się z obowiązku nałożonego nań art. 10 § 1 k.p.a.
W myśl art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 k.p.a. Żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie.
Obowiązek ten ciąży na każdym organie administracji - także na organie odwoławczym. W niniejszej sprawie nie został on dopełniony. Oznacza to, że Skarżąca nie tylko nie miała możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny kompletności zebranego materiału dowodowego, ale i zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim.
Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie precyzują obowiązków organów administracji poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo. Jednakże, zdaniem Sądu z przepisu tego wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w związku z tym co do okoliczności wskazanych w art. 10 § 1 k.p.a., a są to przecież okoliczności, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się uzasadnione jest koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji oczekiwać powinien na jej stanowisko w tym względzie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa zależy wyłącznie od jej woli. Rzeczą organu jest umożliwienie jej skorzystania z tego prawa.
Zważyć należało również i to, że niewywiązanie się przez organ z obowiązków nałożonych art. 10 § 1 k.p.a. ma wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych za udowodnione i oparcie na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a.
Zdaniem Sądu, jeżeli nawet organ prowadzący postępowanie może przypuszczać, że okoliczności, stanowiące podstawę rozstrzygnięcia, a ustalone w toku postępowania dowodowego, znane są stronie, to nie jest to równoznaczne z jej świadomością, iż będą one uwzględniane przy podejmowaniu decyzji. Także z tego względu istotne jest umożliwienie jej zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.
Opisane wyżej naruszenie przepisów postępowania w sprawie niniejszej jest szczególnie istotne z uwagi na fakt, że z obowiązków określonych w art. 10 k.p.a. nie wywiązały się organy obu instancji.
Niewykonanie przez organ obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. stanowi naruszenie przepisów postępowania, które może skutkować uchyleniem decyzji. Rzeczą Sądu jest ocena, czy w konkretnej sprawie takie naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. inne niż dające postawę wznowienia naruszenie przepisów postępowania skutkuje uchyleniem decyzji lub postanowienia organu administracji tylko wtedy, gdy wpływ taki mieć mogło.
Jednakże możliwość dokonania takiej oceny przez Sąd w żadnym razie nie zwalnia organu orzekającego z obowiązku wypełnienia dyspozycji art. 10 § 1 k.p.a.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż stwierdzone naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie art. 10 § 1, art. 11 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a.
Stosownie zatem do art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, iż uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.
Skarżąca nie ustanowiła w sprawie pełnomocnika, a na rozprawie stawiła się osobiście, wnosząc o zwrot kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł o kosztach na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Koszty przejazdu do Sądu (tam i z powrotem - 70 zł) były jedynymi kosztami jakie Skarżąca poniosła, gdyż z mocy prawa z pozostałych była zwolniona na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., a z pomocy pełnomocnika nie korzystała.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło