III SA/Wa 3217/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku N. Sp. z o.o. Sp.k. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi N. Sp. z o.o. Sp.k. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września 2013 r. do marca 2014 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100.000 zł, skarżąca – N. Sp. z o.o. Sp. k. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że w kwietniu 2014 r. jej rachunek bankowy został zablokowany w związku z postępowaniem, którego przedmiotem jest skarga. Spółka od tamtego momentu nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi. Nie jest zatem w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego. Z oświadczeń skarżącej wynika, że każdy z 3 komandytariuszy wniósł tytułem wkładu kwotę 9.900 zł, wartość środków trwałych spółki wynosi [...] zł, wartość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła [...] zł. Skarżąca nie posiada środków na rachunkach bankowych. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPPr, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), wezwano skarżącą do: wyjaśnienia, czy prowadzi w dalszym ciągu działalność gospodarczą, udokumentowania ewentualnych okoliczności związanych z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej (likwidacja/zawieszenie działalności), udokumentowania aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej spółki, poprzez nadesłanie ostatnich zeznań podatkowych (za 2014 i 2015 r.), sprawozdań finansowych, wykazu środków trwałych, zestawienia należności i zobowiązań, nadesłania wydruku z podatkowej księgi przychodów rozchodów za ostatnie trzy miesiące, nadesłania deklaracji VAT-7 za ostanie 3 miesiące, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie 3 miesiące, nawet jeśli brak na nich środków finansowych, wskazania źródeł finansowania ustanowionego w sprawie pełnomocnika, wyjaśnienia, czy zarząd /wspólnicy spółki mogą partycypować w kosztach postępowania, poprzez uiszczenie całości lub części (w jakiej wysokości) wpisu sądowego. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej od momentu zablokowania rachunku bankowego. Finansowanie pełnomocnika zapewnia prezes spółki. Zarząd oraz wspólnicy nie mają żadnych środków finansowych na pokrycie całości albo części wpisu sądowego. W załączeniu przesłano kopię postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z [...] grudnia 2015 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, z którego zdaniem pełnomocnika, jednoznacznie wynika, że skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada rachunków bankowych jak i żadnego majątku. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W rozpoznawanej sprawie spółka nie przedstawiła w sposób należyty swojej sytuacji finansowej. W wezwaniu z 30 marca 2016 r. wskazano konkretnie, jakie dokumenty skarżąca ma nadesłać. Spółka nie nadesłała natomiast żadnego z nich. W ocenie referendarza sądowego, zadość wezwaniu nie czyni z kolei nadesłanie postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z [...] grudnia 2015 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do spółki. Sam bowiem fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego nie stanowi przesłanki przyznania spółce prawa pomocy. Oczywiście uzasadnienie tego postanowienia powinno być brane pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek z art. 246 § 2 P.p.s.a., niemniej jednak jest ono niewystarczające dla rzetelnej analizy sytuacji majątkowej spółki i jej wspólników. Powołane postanowienie nie odnosi się bowiem w ogóle do kwestii wysokości ostatnich przychodów uzyskiwanych przez spółkę oraz sytuacji finansowej jej wspólników. Ta ostatnia okoliczność jest o tyle istotna, że jak wynika z oświadczeń pełnomocnika, jego wynagrodzenie jest finansowane przez prezesa zarządu spółki. Tym samym, skoro prezes zarządu, jest w stanie przeznaczyć środki na wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – którego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy – to nie sposób przyjąć, że nie jest również w stanie, chociażby częściowo partycypować w kosztach wszczętego postępowania (wpisu sądowego). Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto, spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Gołosłowne twierdzenie pełnomocnika, że ani zarząd ani wspólnicy, nie mają środków finansowych na pokrycie całości lub części wpisu sądowego są niewystarczające i nieprzekonujące. Co równie istotne, jak wynika z akt sprawy, przedmiotem sporu toczącego się przed organami podatkowymi w zakresie "rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania" jest m.in. wystawianie przez spółkę faktur, które nie dokumentują faktycznych zdarzeń gospodarczych (tzw. "pustych faktur") oraz odliczanie podatku naliczonego na podstawie takich faktur. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienia NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Uwaga ta ma wymiar "kwalifikowany", jeżeli spółka prowadzi "ryzykowną" działalność gospodarczą, a z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych. Jeśli spółka nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają przedsiębiorcę (postanowienie NSA z 18 stycznia 2008 r. I OZ 809/07). Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucenie ciężaru poniesienia kosztów ze skarżącej na Budżet Państwa, tym samym ogół obywateli. Odnosząc się do wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy nie kwestionuje tego, że być może skarżąca nie dysponuje środkami na uiszczenie całości wpisu sądowego, który w sprawie wynosi 100.000 zł. Niemniej jednak, ewentualny brak środków w takiej wysokości, nie oznacza automatycznie, że skarżąca w ogóle nie może ponieść żadnych kosztów sądowych. Przy czym skarżąca nie odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego sama uniemożliwiła dokonanie rzetelnej oceny w powyższym zakresie. W rozpoznawanej sprawie spółka nie nadesłała żadnych dokumentów ani tych dotyczących aktualnej sytuacji finansowej spółki, ani dotyczących lat ubiegłych. Spółka nie nadesłała dokumentu potwierdzającego wykreślenie jej z rejestru przedsiębiorców, czy też innego dokumentu, z którego wynikałby fakt likwidacji, czy chociażby zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. Konsekwencją powyższego jest to, że co roku spółka obowiązana była sporządzać sprawozdania finansowe i składać zeznania podatkowe. W niniejszej sprawie spółka, mimo wezwania, nie przesłała takich dokumentów (zeznań podatkowych, bilansu, rachunku zysków i strat) dotyczących roku 2014 r. i 2015 r. W ocenie referendarza sądowego, brak podstawowych informacji o przychodach, majątku i działalności spółki uniemożliwia ocenę jej sytuacji finansowej, z uwzględnieniem rozmiarów prowadzonej działalności gospodarczej i ewentualnej możliwości zabezpieczenia środków na poczet kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. W związku z tym, referendarz sądowy nie jest w stanie ocenić, czy spółka jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Fakt, że aktualnie spółka nie prowadzi działalności gospodarczej (co zresztą też nie zostało wykazane) i nie uzyskuje przychodów nie przesądza bowiem automatycznie o wypełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09, postanowienie NSA z 5 maja 2016 r., I FZ 114/16). Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.