III SA/Wa 3226/17

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 20/11/2017 r po rozpoznaniu wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [...]/7/2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej odmawiającej wznowienia postępowania o podatek od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2006 r. i 2007 r. p o s t a n a w i a 1. Zwolnić Skarżącego z wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku; 2. Odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1) Zgodnie z art. 245 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych albo ustanowienia pełnomocnika z urzędu - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. 2) Skarżący J. S., wnioskiem w skardze oraz wnioskiem zawartym na formularzu PPF (data 6/11/2017 r), zwrócił się przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Powołał się na stan zdrowia (zaświadczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji), brak jakiegokolwiek majątku i ustrój rozdzielności majątkowej z żoną. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1966,90. Miesięczne koszty utrzymania oznaczył na kwotę ok 2500 zł (egzekucja, koszty leczenia, koszty mieszkania, wyżywienie). 3) Wykonał część wezwania urzędnika sądowego i przekazał umowę o ustroju majątkowym małżeńskim, kartę inf ze szpitala, zaświadczenie o stanie zdrowia. Innych dokumentów, m.in. wyciągów z rachunków bankowych nie nadesłał, - bo, jak wyjaśnił – nie ma. Podobnie nie złożył informacji o kondycji majątkowej żony. 4) Jedyny wymagany na obecnym etapie koszt sądowy, to wpis od skargi, który po zbadaniu akt sprawy, referendarz sądowy wstępnie ustala na kwotę 200 zł. Oznacza to, że po uiszczeniu tej kwoty skarga Strony zostanie rozpoznana. Do tego zakresu prawa pomocy, tj. kosztów wymagalnych, referendarz sądowy ograniczył rozpoznanie wniosku: sytuacja życiowa Strony Skarżącej może bowiem (zawsze) zmieniać się. Referendarz sądowy, na tym etapie postępowania, daje wiarę twierdzeniom Strony o subiektywnym przekonaniu o jej nienajlepszej sytuacji życiowej, jednakże bez udzielenia przez nią wszystkich informacji o stanie finansowym gospodarstwa domowego Strony, niemożliwe jest przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przekazane informacje są, zdaniem urzędnika sądowego, niepełne i niespójne, ponieważ Skarżący zadeklarował większe (swoje) wydatki, niż miesięczne przychody gospodarstwa domowego (niespełna 2 tys zł). Nadto, rozdzielność majątkowa z żoną nie jest okolicznością uzasadniającą ani odmowę przekazania informacji o jej stanie finansowym, ani wykluczającą korzystanie z jej pomocy. 5) Celem urzędnika sądowego jest zagwarantowanie Stronie – przy uwzględnieniu jej stanu zdrowia – dostępu do Sądu, i to bez zbytniej zwłoki. Stąd decyzja o zwolnieniu od wymagalnych kosztów sadowych, bez względu na po minięcie przez Stronę istotnych informacji o jej sytuacji życiowej, na co wskazuje zadeklarowana większa kwota wydatków niż dochodów, czy pominięcie wyjaśnień, co do kondycji finansowej żony. Referendarz sądowy wskazuje przy tym, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 u.p.p.s.a. Może być więc przyznane jedynie wtedy, gdy strona nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty kosztów sądowych bądź też zapłata przez nią kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogłaby przyczynić się do uszczerbku w koniecznym utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny. W każdym natomiast razie, zdaniem referendarza sądowego, wykazując należny szacunek dla stanu zdrowia Skarżącego, przy uwzględnieniu przekazanych do akt sprawy informacjach o jego stanie majątkowym, brak jest podstaw do przyjęcia poglądu, że Skarżący jest niezdolny do wygospodarowania - z posiadanych przychodów we wskazanej wysokości– przy zadeklarowanej przez niego strukturze wydatków, kwoty na poniesienie kosztów udziału pełnomocnika w sprawie – jeśli udział też uzna za niezbędny. Referendarz sądowy jest zobowiązany podzielać z urzędu pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie Stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez Skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). Dlatego na tym etapie referendarz sadowy nie dostrzegł potrzeby przydzielenia Skarżącemu pomocy profesjonalnego pełnomocnika – niezależnie od tego, że argumenty wskazane przez Skarżącego, przemawiające za jego przyznaniem, nie wydają się być przekonywujące. Gwarancje praw strony, wobec zwolnienia ich od kosztów sądowych i opiekuńczej funkcji Sądu, zostały zachowane, podobnie jak prawo powtórnego zwrócenia się z wnioskiem w razie wystąpienia "przymusu adwokackiego" na możliwym w przyszłości etapie skargi kasacyjnej. 6) Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., należy zadecydować jak w sentencji.