III SA/Wa 3241/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędzia WSA Joanna Tarno, Asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Protokolant Marcin Bącal, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi M. K. i W. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]czerwca 2005 r. Nr [...] 2) stwierdza, że decyzje, których nieważność stwierdzono nie mogą być wykonane w całości. Decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...] która była przedmiotem skargi M. K. i W. K., zwanych dalej "Skarżącymi", Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej "Prezesem Zakładu", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej "Zakładem", odmówił umorzenia ww. należności, uznając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.". Ponadto, zdaniem Zakładu analiza możliwości płatniczych nie wykazała, aby zasadne było zastosowanie umorzenia ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązanego w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), powoływanego dalej jako "rozporządzenie z lipca 2003 r.". W uzasadnieniu zwrócono również uwagę, iż zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Urząd Skarbowy w R. Odnosząc się do wniosku Skarżących z dnia [...] czerwca 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu zauważył, że decyzjami z dnia [...] lipca 2004 r. przeniesiona została na M. K. i W. K. odpowiedzialność za zaległe należności z tytułu składek obciążających spółkę cywilną [...] z siedzibę w R., ul. [...], której współwłaścicielami byli Skarżący. Organ drugiej instancji podniósł, że działalność gospodarcza w formie spółki cywilnej [...], zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia [...] stycznia 2003 r., została zlikwidowana z dniem [...] stycznia 2003 r. Prezes Zakładu wskazał także, że postanowieniem z dnia [...] maja 2005 r. umorzono niespłacone koszty egzekucyjne powstałe w wyniku zajęcia rachunku bankowego z uwagi na nieistnienie podmiotu u którego powstało zadłużenie, będące skutkiem likwidacji prowadzonej przez Skarżących działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej. Biorąc pod uwagę prowadzenia działań egzekucyjnych przez Urząd Skarbowy w R., które uniemożliwiają zakwalifikowanie należności powstałych w związku z nieopłaceniem składek w ramach prowadzonej spółki cywilnej jako całkowicie nieściągalnych, jak również 10-letni okres ich przedawnienia - zdaniem organu - brak jest podstaw do umorzenia powyższych należności. Na decyzję Prezesa Zakładu Skarżący złożyli skargę, w której zarzucili błąd w ustaleniach przez przyjęcie, że prowadzenie działań egzekucyjnych jest przeszkodą do umorzenia należności, mimo iż § 3 ust. 1 rozporządzenia z lipca 2003 r. nie stwarza takiej przeszkody co powoduje, że stanowisko Prezesa Zakładu narusza ten przepis. Przepisy ww. rozporządzenia stanowią, że przesłanką umorzenia jest sytuacja w której opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący wskazali, że materiał dowodowy został uzupełniony przez M. K. i pozwala on na ustalenie okoliczności, które mogą stanowić podstawę umorzenia zaległych składek w oparciu o tę przesłankę. W związku z podanym naruszeniem prawa Skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji i uwzględnienie wniosku, względnie o uchylenie decyzji i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Pismem procesowym, które wpłynęło do Sądu w dniu [...] stycznia 2006 r. Skarżący poinformowali, że nie mają innych zadłużeń i nie są prowadzone dalsze czynności egzekucyjne. Nawiązali do okoliczności związanych z powstaniem zadłużenia i trudnej sytuacji rodzinnej. Wnieśli też o umorzenie kosztów postępowania w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Ponadto, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, o czym stanowi art. 135 p.p.s.a. Skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż w niej wskazane. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji należy bowiem stwierdzić, że zarówno ta decyzja, jak i decyzja Zakładu utrzymana przez nią w mocy obarczone są wadami skutkującymi stwierdzeniem ich nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, powoływanego dalej jako "k.p.a.". Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie. Oznaczenie strony lub stron jest jednym z elementów decyzji, wymaganych treścią art. 107 § 1 zdanie pierwsze k.p.a. Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie stronami postępowania w przedmiocie umorzenia ww. należności byli M. K. i W. K. Oni złożyli wniosek o umorzenie obciążających ich należności, który wszczął postępowanie administracyjne w tym przedmiocie. Wniosek ten wskazywał, iż pochodzi od Skarżących, zamieszkałych przy ul. [...] w R. Skarżący przy swoich danych powołali też oznaczenie [...] Sklep Wielobranżowy s.c. M. i W. K., ul [...] Organ nie mógł jednak przyjąć i potraktować jako strony postępowania spółki cywilnej Skarżących, a tak uczynił. W dacie złożenia wniosku o umorzenie, tj. w dniu [...] kwietnia 2005 r., spółka ta bowiem już nie istniała, a więc nie mogła być stroną postępowania. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że spółka cywilna Skarżących była płatnikiem składek. Została ona zlikwidowana z dniem [...] stycznia 2003 r. Z tym dniem nastąpiło również wykreślenie spółki z ewidencji działalność gospodarczej decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia [...] stycznia 2003 r. Od dnia [...] lutego 2003 r. nastąpiło też wyrejestrowanie spółki jako płatnika składek (druk - ZUS ZWPA). Tymczasem organ pierwszej instancji w decyzji z dnia [...] czerwca 2005 r. jako stronę postępowania oznaczył [...] M. K. i W. K. ul. [...] czyli nieistniejącego już w tej dacie płatnika składek. Co więcej, nie sposób takiego oznaczenia uznać za jakąkolwiek omyłkę czy nieścisłość, gdyż w treści decyzji organ jednoznacznie wskazując podmiot, który wystąpił z wnioskiem o umorzenie posługiwał się określeniem "Spółka", twierdząc, iż rozpatrzył wniosek Spółki z dnia [...] kwietnia 2005 r., który wpłynął od Spółki w tymże dniu. Należało mieć na względzie, iż decyzjami z dnia [...] lipca 2004 r. Zakład przeniósł odpowiedzialność za zaległe należności z tytułu składek, obciążające spółkę cywilną [...] na byłych jej wspólników, tj. M. K. i W. K. Zatem stronami postępowania w przedmiocie umorzenia tych należności mogły być tylko te osoby fizyczne, jako byli wspólnicy ww. spółki cywilnej, nie zaś ta spółka, która przestała już istnieć. Wydana decyzja organu pierwszej instancji obarczona była zatem wadą nieważności, jako skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie - art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. W tej sytuacji utrzymanie w mocy przez Prezesa Zakładu decyzji obarczonej wadą nieważności rażąco narusza prawo, tj. rażąco narusza art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., co z kolei skutkuje stwierdzeniem nieważności decyzji Prezesa Zakładu w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 in fina k.p.a. Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. m.in. wyroki NSA z dnia 21.08.2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, LEX nr 51233, z dnia 26.09.2000 r., sygn. akt V SA 2998/99, LEX nr 51249 oraz z dnia 05.10.2000 r., sygn. akt III SA 2244/99, LEX nr 47084). W ocenie Sądu z takim przypadkiem naruszenia prawa mamy do czynienia w sprawie będącej przedmiotem skargi. Poza tym decyzja Prezesa Zakładu, mimo iż w uzasadnieniu wyraźnie stanowiła, że spółka cywilna Skarżących nie istnieje, jako stronę oznaczyła [...]. M., W. K.". Analogicznie więc jak decyzja organu pierwszej instancji została skierowana do osoby nie będącej stroną, co skutkuje stwierdzeniem jej nieważności także na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Powyższe wady zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, sprawiają, że Sąd nie może rozpatrywać tych zarzutów podniesionych w skardze, które odnoszą się do meritum sprawy, czyli kwestii umorzenia w sposób postulowany przez Skarżących ww. należności. Stwierdzenie nieważności obu decyzji nie oznacza więc, że wniosek Skarżących o umorzenie powyższych należności uznano za zasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Zakład. Jednocześnie kierując się treścią art. 141 § 4 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie wyroku powinno także zawierać wskazania co do dalszego postępowania, poza wyżej już przedstawionym stanowiskiem, Sąd zwraca uwagę na konieczność przestrzegania zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego. Zasady te wymagają od organu nie tylko ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez Skarżących okoliczności dotyczących istoty sprawy, ale także obligują organ do całościowej merytorycznej oceny zebranego materiału dowodowego i rozstrzygnięcia o całości żądań Skarżących objętych tą sprawą. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku. Organ orzekający, kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ma obowiązek rozpatrzyć i ocenić całokształt zebranego materiału dowodowego. Przed wydaniem decyzji Zakład powinien także, respektując postanowienia zawarte w art. 10 § 1 k.p.a., umożliwić każdej stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, realizując również w ten sposób jej prawo do czynnego udziału w postępowaniu i dając tym samym możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny rozpoznanej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Zakres, w jakim decyzje, których nieważność stwierdzono nie mogą być wykonane określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. Skarżący byli zwolnieni od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., gdyż rozpoznana sprawa była sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wniosek Skarżących o umorzenie kosztów postępowania, zwarty w piśmie procesowym z dnia 11 stycznia 2006 r. należało uznać za bezprzedmiotowy.