III SA/Wa 3249/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Honorata Łopianowska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. sp.j. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi K. sp.j. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień, czerwiec, październik, listopad, grudzień 2005 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3249/15. K. s.j. (dalej: "Spółka" lub "Skarżąca") pismem z 5 stycznia 2017 r. zwróciła się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, wskazując, że ze względu na bezprawne działania [...] Agencji Wspierania Przedsiębiorczości została doprowadzona do stanu upadłości. Zgodnie z oświadczeniem Spółki efektem tych działań była utrata płynności finansowej oraz zwolnienie się kluczowych pracowników, wskutek czego nie było możliwe prowadzenie przez nią działalności gospodarczej, a Skarżąca odnotowała w 2013 r. stratę. Powołała się na fakt toczących się postępowań egzekucyjnych. Przedstawiła sytuację majątkową wspólników. Podała mianowicie, że A.T. zmuszona była podjąć pracę zarobkową z wynagrodzeniem 1 300 zł netto. Ma na utrzymaniu dwójkę dzieci, mieszka u rodziców, którzy ze skromnej emerytury opłacają koszty jej utrzymania. D.T. pobiera natomiast emeryturę w kwocie 477,98 zł, leczy się neurologicznie, mieszka w domu rodziców, środki do życia otrzymuje od 90-letniej matki. Skarżąca wyjaśniła, że posiadane środki trwałe w postaci półproduktów nie przedstawiają żadnej wartości rynkowej, a ponadto zostały zajęte przez komornika. Na rachunku bankowym widniało saldo ujemne (−3 011,15 zł). Skarżąca zaznaczyła, że od 2012 r. nie prowadzi działalności. Do wniosku dołączyła zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Spółka wyjaśniła, że w latach 2016-2017 nie osiągnęła żadnych przychodów, a po stronie kosztów pojawiła się opłata za wynajmowany lokal. Z uwagi na zawieszenie działalności gospodarczej Skarżąca nie składa deklaracji VAT. Wskazała, że w bilansie ujęto należności stanowiące wartość urządzeń sprzedanych kontrahentowi, który jednak nie rozliczył się z nich w związku z działaniami prokuratury. Aktualnie roszczenie to uległo przedawnieniu, a rozmowy na temat dobrowolnej spłaty nie przyniosły efektów. Nadto w 2015 r. doszło do zniszczenia wszystkich komputerów, na których znajdowała się know-how firmy. Dodała, że kwota 114 595,65 zł jest kwotą zaliczki na budowę zakładu usługowego, który nigdy nie powstał. Uzupełniając dane dotyczące stanu majątkowego wspólników, Skarżąca wskazała, że zarówno D.T., jak i A.T. posiadają rozdzielność majątkową z mężami. Nie dysponują rachunkami bankowymi. Wszelkie opłaty ponoszą ich rodzice. Dodatkowo A.T. wraz z mężem, który utrzymuje się z prac sezonowych za granicą, łoży na utrzymanie dzieci. Wydatki te określiła na kwotę 1 000 zł. Spółka złożyła również wyjaśnienia dotyczące pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu w sprawie III SA/Lu 100/15. Przedłożyła dowód opłaty za lokal, wyciągi bankowe, rachunek zysków i strat, bilans, informację dodatkową do sprawozdania finansowego, potwierdzenie przekazania terenu, korespondencję mailową, dokumenty w sprawie zawieszenia działalności gospodarczej, umowy majątkowe małżeńskie, zeznania podatkowe, decyzję o przyznaniu emerytury, umowę o pracę, wyrok z 29 grudnia 2016 r. Postanowieniem z 16 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że w odniesieniu do stron niebędących osobami fizycznymi prawo pomocy może zostać przyznana, jeżeli zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu, co w warunkach rozpatrywanej sprawy nastąpiło na mocy postanowienia z 7 stycznia 2016 r., którym Spółkę zwolniono od wpisu od skargi. Referendarz podniósł, że uczestnictwo profesjonalnego pełnomocnika na tym etapie postępowania nie jest niezbędne, gdyż z uwagi na kształt procedury sądowoadministracyjnej nie istnieją obawy, iż bez udziału profesjonalisty strona nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się postępowaniu. Ponadto w uzasadnieniu wyjaśniono, że na przeszkodzie przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stanęły trudności w zweryfikowaniu niektórych oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej wspólników spółki jawnej, gdyż Spółka nie udokumentowała pomocy udzielanej wspólnikom przez ich rodziny. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Spółka pismem z 27 marca 2017 r. złożyła sprzeciw, w którym zarzuciła dowolność ustaleń w zakresie braku konieczności występowania w sprawie pełnomocnika strony skarżącej, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów przez przyjęcie, że fakt wsparcia wspólników przez ich rodziny nie został wystarczająco udokumentowany, niezgodność ustaleń faktycznych ze stanem faktycznym w zakresie stanu majątkowego A.T. oraz D.T. W uzasadnieniu Skarżąca wyjaśniła, że wysokość pensji uzyskiwanej przez A.T. z tytułu pracy na 1/2 etatu podjętą w spółce jej męża wynika z realiów rynku pracy województwa [...] oraz wyników finansowych tej spółki, która w 2014 r. poniosła stratę w wysokości 2 237,37 zł, a w 2015 r. odnotowała dochód na poziomie 14 223,09 zł. Spółka podniosła także, że D.T. od 2006 r. posiada rozdzielność majątkową z mężem, którego majątek został zajęty, w związku z czym nie może on czerpać z niego pożytków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto w myśl art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, przy czym nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z treści powyższych przepisów bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z powyższego wynika zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem przez przedstawienie w sposób rzetelny swojego stanu majątkowego. W ocenie Sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że Skarżąca nie przedstawiła okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu referendarz prawidłowo ustalił, że informacje przedstawione na poparcie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu są niewystarczające do przyznania prawa pomocy w wnioskowanym zakresie. W tym miejscu należy wyjaśnić, że wydanie rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnosądowym, co do zasady nie jest poprzedzone prowadzeniem postępowania dowodowego. Zgodnie bowiem z treścią art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Takie ukształtowanie zasad postępowania sądowoadministracyjnego powoduje, że ciężar przygotowania materiału, na którego podstawie sąd wydaje rozstrzygnięcie, spoczywa na prawidłowym udokumentowaniu przez organ postępowania administracyjnego (podatkowego) poprzedzającego złożenie skargi do sądu oraz przedstawieniu przez strony postępowania sądowoadministracyjnego swoich stanowisk w skardze, odpowiedzi na skargę oraz ewentualnych replikach. Odnotować jednocześnie należy, że sąd, wydając rozstrzygnięcie w myśl art. 134 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1) i nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Ponadto zgodnie z treścią art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Z uwagi na powyższe w ocenie Sądu referendarz prawidłowo ocenił w tak ustalonym stanie sprawy, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie wyznaczenia pełnomocnika procesowego z urzędu, gdyż na aktualnym etapie postępowania jej prawa są dostatecznie zabezpieczone. Niezależnie od powyższego w ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie należy uznać, że na ocenę możliwości przyznania Skarżącej prawa pomocy nie powinna mieć wpływu sytuacja majątkowa małżonków wspólników Skarżącej spółki, skoro małżonkowie nie prowadzą wspólnych gospodarstw domowych i pozostają w rozdzielności majątkowej. Niemniej jednak należy odnotować, że Skarżąca nie udokumentowała zakresu, w jakim wspólniczki skarżącej spółki korzystają z pomocy pozostałych członków rodziny. Zauważyć bowiem należy, że zakres tej pomocy mógłby wskazywać czy zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Jednocześnie należy stwierdzić, że nie sposób zgodzić się ze Skarżącą, która twierdzi, iż brak udokumentowania wspomnianego zakresu pomocy przemawia za przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyjaśnić bowiem należy, że prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania w tym również kosztów nieobowiązkowego zastępstwa procesowego i jako taki nie może podlegać wykładni rozszerzającej, a przesłanki przyznania prawa pomocy muszą zostać spełnione ściśle, aby można było przyznać taką pomoc. Tym samym wszelkie uchybienia wnioskodawcy w zakresie spełnienia ciążącego na nim obowiązku wykazania wystąpienia wszystkich przesłanek przyznania prawa pomocy muszą wiązać się z odmową przyznania tego prawa. Mając powyższe na uwadze, należy zatem uznać, że skoro Skarżąca nie dopełniła obowiązku wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w tym wykazania czy pomoc udzielana wspólnikom skarżącej spółki przez członków ich rodzin, naraziła się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.