III SA/Wa 326/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r., Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług postanawia odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, tj. w zakresie całkowitym Pismem z 11 stycznia 2008 r. T. M. (zwany dalej "Skarżącym") wniósł do tutejszego Sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] grudnia 2007 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług, w której zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Uzasadniając powyższy wniosek Skarżący wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej i osobistej i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Wniosek o ustanowienie adwokata uzasadnił skomplikowanym charakterem sprawy. Pismem z dnia 20 lutego 2008 roku referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał Skarżącego do nadesłania wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do przedstawienia dodatkowych informacji o stanie majątkowym wraz z odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi te informacje. Odpowiadając na powyższe wezwanie Skarżący nadesłał formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od 2005 r. jest osobą bezrobotną i z powodu wieku (data urodzenia 10.09.1952 r.) nie może znaleźć pracy. Wyjaśnił również, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, do dochodów uzyskanych w 2007 r. zaliczył wynagrodzenia otrzymane z tytułu wykonanych dwóch umów o dzieło - 1.391 zł w dniu 27 maja 2007 r. oraz 900 złotych w dniu 20 czerwca 2007 r. Do oświadczenia Skarżący załączył decyzję Prezydenta W. orzekającą o uznaniu go z dniem [...] sierpnia 2005 r. za osobę bezrobotną i odmawiającą przyznania prawa do zasiłku. Niezależnie od powyższego do formularza Skarżący dołączył oświadczenie, w którym powtórzył, że jest osobą bezrobotną, nie posiada rachunku bankowego i nigdy nie korzystał z pomocy ośrodka pomocy społecznej. Skarżący oświadczył również, że nie jest w stanie udokumentować swoich wydatków i nie rozumie w jaki sposób miałby potwierdzić ponoszone wydatki na utrzymanie. Korzysta z pomocy matki, syna oraz zaprzyjaźnionych osób, którzy pomagają mu przetrwać. Ponadto wyjaśnił, że w ciągu ostatnich dwóch lat nie miał "czego zbyć", posiada jedynie przedmioty osobistego użytku, mieszka u matki, syna lub znajomych. Dodał, że nie posiada innych źródeł utrzymania poza pracą wykonaną na podstawie dwóch umów o dzieło. Postanowieniem z 31 marca 2008 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie, dochowując terminu ustawowego, Skarżący wniósł sprzeciw, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia ze względu na naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "ppsa"). Powtórzył, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej i osobistej bowiem jego aresztowanie spowodowało zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazał, że obecnie nie posiada majątku i nie uzyskuje żadnych dochodów, "żyje w nędzy na łasce byłej żony i przypadkowych osób". Zarzucił rozstrzygnięciu referendarza sądowego dowolność w ocenie faktów, podkreślając, że jako zarejestrowany bezrobotny nie otrzymał żadnej oferty pracy z urzędu pracy. Próby zatrudnienia podejmował także we własnym zakresie, o czym świadczą jego PIT-y. Zdaniem Skarżącego, o jego trudnej sytuacji świadczy między innymi fakt, że nie był w stanie wpłacić poręczenia majątkowego w celu zamiany środka zapobiegawczego i uczyniła to osoba trzecia, jak również okoliczność, że skierowana wobec niego egzekucja okazała się bezskuteczna. Odnosząc się do kwestii lokalu przy ulicy [...] Skarżący oświadczył, że nie posiada do niego żadnego tytułu prawnego, a w lokalu tym mieszka jego matka. Końcowo Skarżący wskazał, że jest osobą chorą, objętą stałą opieką lekarzy [...], na potwierdzenie czego Skarżący dołączył kserokopię Historii choroby Poradni Zdrowia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powyższego wynika zatem, że Sąd nie mógł uwzględnić wniosku Skarżącego o uchylenie zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Dalej zauważyć należy, że celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 ppsa. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ppsa Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Skarżący w skardze wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Oznacza to, że Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przyznanie prawa pomocy zarówno we wnioskowanym zakresie, jak i w zakresie częściowym jest możliwe zaś w sytuacji, gdy strona wykaże (podkreślenie Sądu), że nie jest w stanie ponieść odpowiednio: jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa). Z powyższych przepisów wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To zatem w jej interesie leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, oceniając sytuacje majątkową Skarżącego Sąd ma na uwadze nie tylko faktyczny stan dochodów Skarżącego oraz dane dotyczące bieżących wydatków, ale także jego potencjalne możliwości zarobkowe. Przenosząc powyższe uwagi godzi się zauważyć, że w chwili obecnej Skarżący domaga się rozstrzygnięć Sądu w czterech sprawach związanych z działaniami organów podatkowych (oprócz sprawy niniejszej także sprawy o sygn. akt: III SA/Wa 601/07, III SA/Wa 602/07, III SA/Wa 1593/07). Wnioskodawca jest osobą bezrobotną (bez prawa do zasiłku), prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych składników majątku, w szczególności nieruchomości, zasobów pieniężnych lub przedmiotów wartościowych. Egzystuje dzięki pomocy rodziny i przyjaciół. W ocenie Sądu dokonanej po dogłębnej analizie akt sprawy przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, ani w zakresie częściowym nie jest możliwe, ponieważ oświadczenia Skarżącego zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Zastrzec przy tym należy, że Sąd nie kwestionuje twierdzeń Skarżącego o jego trudnej sytuacji życiowej, lecz jednocześnie widzi niespójności w oświadczeniach Skarżącego składanych w postępowaniach dotyczących prawa pomocy. W tym miejscu należy zauważyć, że w celu dokonania rzetelnej oceny sytuacji materialnej, w oparciu o przepis art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ppsa, wezwano Skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji o jego sytuacji majątkowej (pisma z 20 lutego 2008 r. k. 21). W odpowiedzi na powyższe wezwanie, Skarżący nadesłał szereg informacji (wymienione powyżej), ale odmiennie niż w innych sprawach odniósł się np. do zagadnienia zbywanych w okresie ostatnich dwóch lat ruchomości. W niniejszym postępowaniu wskazał bowiem, iż oprócz przedmiotów osobistego użytku nie posiada żadnych składników majątku i w okresie ostatnich dwóch lat nie dysponował przedmiotami, które mógłby sprzedawać. Tymczasem np. w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1593/07 oświadczył, że w ostatnich latach zbył na giełdzie zbył drobne przedmioty kolekcjonerskie, których wartość nie miała wartości powyżej 500-600 zł. Na tym jednak Skarżący poprzestał. Nie wskazał bowiem jakie kwoty uzyskał czy też uzyskuje ze sprzedaży przedmiotów kolekcjonerskich. Jako niespójne należy ocenić także oświadczenia Skarżącego co do uzyskiwanych przez niego dochodów. Zestawiając bowiem informacje przedstawione przez Skarżącego w niniejszym postępowaniu i w innych postępowaniach w przedmiocie prawa pomocy zauważyć należy, że dotychczas Skarżący utrzymywał, że przez ostatnie dwa lata nie podejmował żadnej pracy i z tego tytułu nie uzyskiwał żadnych dochodów. Tymczasem w niniejszym postępowaniu oświadczył, że w 2007 r. osiągnął określone dochody z tytułu zawartych umów o dzieło. W ocenie Sądu, powyższe okoliczności jeśli nawet nie wskazują na niespójną argumentację w zakresie sytuacji materialnej Skarżącego, to w każdym razie świadczą o bierności wnioskodawcy w rzetelnym i wyczerpującym przedstawieniu jego aktualnej kondycji finansowej, co jest szczególnie istotne z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt i 2 ppsa, gdzie mowa jest o "wykazaniu" określonej sytuacji materialnej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Stąd też, uznać należy, że Skarżący uchylił się wskazania okoliczności, które mogłyby być podstawą oceny, czy jego sytuacja materialna wypełnia ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ocena spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy wymaga bowiem zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania, co z uwagi na ww. braki stosownej dokumentacji i oświadczeń okazało się niemożliwe. Uwzględniając powyższy stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 260 ppsa, postanowił jak w sentencji.