III SA/Wa 326/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Kocewiak po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług postanawia: – odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w całości. T. M. (dalej "skarżący") w skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. wydaną w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata argumentując, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej i osobistej i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Wniosek o ustanowienie adwokata uzasadnił skomplikowanym charakterem sprawy. Pismem z dnia 20 lutego 2008 roku referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał skarżącego do nadesłania wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do przedstawienia dodatkowych informacji o stanie majątkowym wraz z odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi te informacje. Wykonując powyższe wezwanie skarżący nadesłał formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest osobą bezrobotną od 19 sierpnia 2005 roku i z powodu wieku (skarżący urodził się 10 września 1952 roku) nie może znaleźć pracy. Wyjaśnił również, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, do dochodów uzyskanych w 2007 roku zaliczył wynagrodzenia otrzymane z tytułu wykonanych dwóch umów o dzieło - 1.391 złotych w dniu 27 maja 2007 roku oraz 900 złotych w dniu 20 czerwca 2007 roku. Do oświadczenia skarżący załączył decyzję Prezydenta m. W. orzekającą o uznaniu skarżącego z dniem 19 sierpnia 2005 r. za osobę bezrobotną i odmawiającą przyznania prawa do zasiłku. Do formularza dołączył oświadczenie, w którym powtórzył, że od 2005 roku jest osobą bezrobotną, nie posiada rachunku bankowego i nigdy nie korzystał z pomocy ośrodka pomocy społecznej. Skarżący oświadczył również, że nie jest w stanie udokumentować swoich wydatków i nie rozumie w jaki sposób miałby potwierdzić ponoszone wydatki na utrzymanie. Korzysta z pomocy matki, syna oraz zaprzyjaźnionych osób, którzy pomagają mu przetrwać. Ponadto wyjaśnił, że w ciągu ostatnich dwóch lat nie miał "czego zbyć", posiada jedynie przedmioty osobistego użytku, mieszka u matki, syna lub znajomych. Dodał, że nie posiada innych źródeł utrzymania poza pracą wykonaną na podstawie dwóch umów o dzieło. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżący w złożonym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, a więc o przyznanie prawa pomocy zakresie całkowitym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie dysponuje środkami, którymi mógłby pokryć koszty postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. To zatem w interesie skarżącego leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Podkreślić należy, że skarżący miał świadomość istnienia powyższych zasad, ponieważ w związku ze składanymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy, Sąd w innych sprawach wszczętych przez skarżącego zwracał się do niego o wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej (sygnatura akt: III SA/Wa 601/07, III SA/Wa 602/07, III SA/Wa 1593/07). Stwierdzić jednak należy, że również w niniejszej sprawie wezwanie zostało zbyte zdawkowymi informacjami niepotwierdzonymi przez dokumenty źródłowe. Pomimo pisma wyjaśniającego, nadal trudno jest stwierdzić w jakiej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej znajduje się skarżący. Wynika to z faktu, że skarżący nie załącza – pomimo wezwań - dokumentów źródłowych. Ponadto skarżący w poszczególnych sprawach przedstawia rozbieżne informacje na temat swojej sytuacji, co nasuwa wątpliwości co do ich rzetelności i prawdziwości. Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, żyje dzięki pomocy rodziny i przyjaciół. Wskazał, iż oprócz przedmiotów osobistego użytku nie posiada żadnych składników majątku i w okresie ostatnich dwóch lat nie dysponował przedmiotami, które mógłby sprzedawać. W 2007 roku uzyskał dochody z dwóch umów o dzieło. Ponadto, jest zarejestrowany jako bezrobotny – przedstawił kopie decyzji Prezydenta m. W. i nie korzysta z pomocy społecznej. Zestawiając informacje przedstawione przez skarżącego w niniejszym postępowaniu i w innych postępowaniach w przedmiocie prawa pomocy zauważyć należy, że dotychczas skarżący utrzymywał, że przez ostatnie dwa lata nie podejmował żadnej pracy i nie uzyskiwał żadnych dochodów. W niniejszym postępowaniu skarżący oświadczył, że jednak wykonywał pracę – podpisał dwie umowy o dzieło w 2007 roku. Nadal skarżący nie przedstawił zeznań podatkowych. Ponadto w niniejszej sprawie oświadczył, że od dwóch lat nie dysponuje żadnymi przedmiotami, które mógłby spieniężyć, a w innych sprawach wyjaśniał, że posiadane rzeczy stanowiły w znacznym stopniu podstawę jego utrzymania, ponieważ w związku z brakiem pracy sprzedawał je na giełdach rzeczy używanych. Po przeprowadzeniu dogłębnej analizy akt sprawy przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest zasadne. Nie można bowiem uznać, że jego sytuacja życiowa nie pozwala mu ponieść kosztów związanych z prowadzonymi przed tutejszym Sądem postępowaniami. Przedstawiona przez skarżącego sytuacja wydaje się nieprawdopodobna i wskazuje, że skarżący nie przedsięwziął żadnych kroków zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej. Skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową, jako skrajnie złą. Pomimo tego, skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej, ponieważ zachowanie takie jest poniżej jego godności (oświadczenie w aktach sprawy sygnatura III SA/Wa 1593/07). Akceptując poglądy skarżącego, co do zwracania się o pomoc do ośrodka pomocy społecznej, zauważyć równocześnie należy, że wnioskowanie o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie od kosztów sądowych również stanowi pomoc państwa, podobnie jak pomoc uzyskiwana z opieki społecznej. Zauważyć również należy, że skarżący prowadził bardzo aktywną działalność gospodarczą, wymagającą od niego kreatywności i inteligencji na co wskazuje analiza akt sprawy. Obecnie skarżący stara się przekonać Sąd, iż nie jest w stanie zapewnić sobie podstawowych potrzeb, korzysta z pomocy rodziny i nie jest w stanie znaleźć pracy. Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, oceniając sytuację majątkową skarżącego należy mieć na uwadze nie tylko faktyczny stan jego dochodów oraz dane dotyczące bieżących wydatków, ale także jego potencjalne możliwości zarobkowe. Zasadne wydaje się twierdzenie, że skarżący nie powinien mieć trudności w znalezieniu pracy, a wiek (56 lat) nie powinien aktualnie stanowić bariery ograniczającej znalezienie pracy. Powtórzyć należy, że obecnie sytuacja na rynku pracy szczególnie w Warszawie poprawiła się znacząco i obecnie to pracodawcy mają trudności w znalezieniu pracowników. Problem braku pracowników niejednokrotnie był też przedmiotem informacji w środkach masowego przekazu. Powtórzyć należy, że przedstawiane informacje są ogólne, wybiórcze i niepełne, a sposób ich przedstawiania przez skarżącego prowadzi do wniosku, że próbuje on dostosować prezentowane dane do stanu sprawy i do uwag Sądu zawartych w uzasadnieniach orzeczeń wydawanych w innych sprawach skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Uznać należy, że skarżący nie dostarczył dokumentów i oświadczeń, które mogłyby być podstawą oceny, czy jego sytuacja materialna wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Na podstawie bardzo ogólnych twierdzeń skarżącego nie sposób przyjąć, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004r., sygn. akt GZ 146/04., stwierdzono: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W postanowieniu z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 NSA zawarł pogląd, że uchylenie się przez stronę od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, co do przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, uznać należy za przeszkodę wykluczająca uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.