III SA/Wa 3267/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Włodzimierz Gurba po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 22 grudnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lutego do grudnia 2013 r. postanawia - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 22 grudnia 2017 r. O. sp. z o.o. z siedzibą w W. ("Skarżąca", "Spółka") zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż na dzień 31 marca br. poniosła stratę w wysokości 558.873,84 zł. Podkreśliła, że nie dysponuje majątkiem trwałym o znaczącej wartości, ani środkami pieniężnymi na rachunku bankowym, zaś stan tych środków w kasie określiła na 2.091,96 zł. Skarżąca podała, iż za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 402.039.520,20 zł. Przedstawiła stan swoich należności i zobowiązań. Do wniosku załączono bilans, rachunek zysków i strat, zawiadomienie o wysokości salda. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca oświadczyła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach. Wyjaśniła, że nie ma możliwości pokrycia kosztów sądowych przez wspólników z uwagi na brak środków finansowych. Dodała, że od ponad 12 miesięcy wspólnicy regulowali ze środków własnych zobowiązania podatkowe, należności względem ZUS i pracowników. Skarżąca wskazała, że w 2017 r. nie wypłacono pełnomocnikowi wynagrodzenia. Podniosła, że wskutek wydania decyzji wymiarowych zabezpieczono wszystkie środki pieniężne na jej rachunkach bankowych (ponad 5 mln zł). Skarżąca przedłożyła m. in. zaświadczenie o zamknięciu rachunków bankowych, zeznania podatkowe, rachunek zysków i strat, deklaracje VAT-7, sprawozdania finansowe, zestawienie składników majątku trwałego, dokumenty dotyczące zabezpieczeń. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz podkreślił, iż jakkolwiek sytuacja Skarżącej nie należy do łatwych, to jednak w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia argumentacja Skarżącej skupiająca się wokół takich okoliczności jak ponoszenie straty, brak znaczącego majątku trwałego, brak środków pieniężnych. Kontynuując, referendarz stwierdził, że przychód Skarżącej kształtował się na ponad przeciętnym poziomie. Już tylko ten fakt zdaniem referendarza dyskwalifikował ją jako osobę wymagającą przyznania prawa pomocy. Uzyskanie przychodu w takiej wysokości przeczy bowiem założeniu, że wniosek złożyła osoba znajdująca się w trudnej sytuacji finansowej, a do takich właśnie osób skierowana jest instytucja prawa pomocy. Ponadto referendarz zwrócił uwagę, że nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż Skarżąca mimo trudnej – jak podkreśla – sytuacji, nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. To z kolei wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Pismem z 25 stycznia 2018 r., Skarżąca złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu Skarżąca stwierdziła, że na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy nie dysponuje majątkiem trwałym który przedstawiałby znaczącą wartość. Spółka nie posiada także środków pieniężnych na rachunku bankowym, zaś w kasie Spółki, według stanu na dzień 31 marca 2017 r., pozostała kwota 2.091,96 zł. Zdaniem Skarżącej, referendarz błędnie wywiódł, iż Spółka w latach, w których dobrze prosperowała winna była wykazać się swoistą "ostrożnością" i zabezpieczyć stosowne środki finansowe na poczet ewentualnego wpisu sądowego. Zdaniem Spółki nagłe pogorszenie sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącej było następstwem zintensyfikowanych działań organów podatkowych wymierzonych względem Spółki. Do sprzeciwu Skarżąca załączyła postanowienie Sądu Rejonowego dla W. w W. z [...] listopada 2017 r. o sygn. akt [...] oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości oraz postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] listopada 2017 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Zatem inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Zawarte w sprzeciwie twierdzenia i dokumenty nie wnoszą nic nowego do sprawy. Skarżąca nie wyjaśniła wskazanych w zaskarżonym postanowieniu zastrzeżeń co do możności pokrycia przez Skarżącą kosztów sądowych. Referendarz słusznie wskazał, iż w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). W orzecznictwie tym akcentuje się również, że z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje już od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16). W niniejszej sprawie do wszczęcia postępowania kontrolnego doszło na początku 2015 r. Skarżąca stwierdziła, iż referendarz błędnie wywiódł, iż Spółka w latach, w których dobrze prosperowała, winna była wykazać się swoistą "ostrożnością" i zabezpieczyć stosowne środki finansowe na poczet ewentualnego wpisu sądowego. Skarżąca nie wyjaśniła jednak, dlaczego jest to błędny wywód. Jak słusznie wskazał referendarz sądowy, Skarżąca począwszy od daty wszczęcia postępowań podatkowych powinna liczyć się z kosztami "dochodzenia do prawdy" – tym bardziej z uwagi na fakt dysponowania przez nią profesjonalną pomocą prawną. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014r., I OZ 232/14, 17 grudnia 2014r., I FZ 459/14). Uwaga ta ma wymiar "kwalifikowany", jeżeli spółka prowadzi "ryzykowną" działalność gospodarczą, a z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych. Jeśli spółka nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają przedsiębiorcę (postanowienie NSA z 18 stycznia 2008r. I OZ 809/07, CBOSA). Skarżąca podkreśliła, że nagłe pogorszenie sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącej było następstwem zintensyfikowanych działań organów podatkowych wymierzonych względem Spółki. Taka argumentacja, mająca na celu uzyskanie zwolnienia z kosztów sądowych, jest zdaniem Sądu nieuprawniona. Przyjmując taką logikę, każde zintensyfikowane (pojęcie niedookreślone przez Skarżącą) działanie organów podatkowych miałoby być przyczynkiem do uzyskania pomocy od Państwa. Do sytuacji Spółki należy odnieść również poglądy wyrażane niejednokrotnie w orzecznictwie, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011r., I OZ 191/11, dost. CBOSA). Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. post. NSA z 24 marca 2015r., II FZ 36/15). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. post. NSA z 25 lutego 2015r., I FZ 43/15). Z kolei w postanowieniu z 4 września 2014r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca nie likwiduje działalności gospodarczej, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd podtrzymuje zatem prawidłowość stwierdzeń referendarza sądowego, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Sąd stwierdził, że Skarżąca pewną inicjatywę dowodową przedstawiła dopiero po wydaniu orzeczenia przez referendarza sądowego, przedstawiając dodatkowe dokumenty. Takie postępowanie należy ocenić negatywnie. Sąd podkreśla, że Skarżąca jest zobowiązana do wypełniania czynności procesowych w dobrej wierze, więc pełna inicjatywa dowodowa powinna zostać wypełniona przed wydaniem postanowienia przez referendarza. Odnosząc się do dokumentów nadesłanych do Sądu przy sprzeciwie stwierdzić należy, że wniosek, że Skarżąca nie posiada jakiegokolwiek majątku, można byłoby wyciągnąć z postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada 2017r., jednakże z postanowienia Sądu Rejonowego dla W. w W., [...] Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych, z dnia [...] listopada 2017 r., sygn. akt [...], wynika, że Skarżąca posiada majątek w rozumieniu art. 13 ust. 1 prawa upadłościowego o łącznej wartości 48.301,81 zł, przy czym realna wartość majątku Skarżącej wynosi nie więcej, niż 8.301,81 zł, zatem prognozowane koszty postępowania upadłościowego przewyższają szacunkową wartość majątku dłużnika. Z powyższego postanowienia wynika również, że Skarżąca umową z dnia 1 lipca 2017r. wydzierżawiła stanowiące jej własność pojazdy na rzecz O. sp. z o.o. Powyższe oznacza, że wprawdzie Skarżąca posiada majątek o niewielkiej wartości, ale nadal prowadzi działalność gospodarczą i osiąga przychody z tego tytułu. Reasumując, należy również zwrócić uwagę na trafne stwierdzenie referendarza sądowego, iż oceny sytuacji finansowej Spółki nie zmienia akcentowany przez Skarżącą brak środków finansowych po stronie wspólników. Skarżąca we wniesionym sprzeciwie w żaden sposób nie odniosła się do argumentacji w tym zakresie. Nie ulega wątpliwości, że zaakceptowanie stanowiska Skarżącej w tym zakresie oznaczałoby, iż w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. Podnieść w tym miejscu należy również i to, że jak wynika ze sprawozdania finansowego Skarżącej za rok kończący się 31 grudnia 2015 r., uchwałą Zarządu Spółka dokonała wypłaty zaliczki na poczet dywidendy za rok 2015 w kwocie 18.900.000 zł (94.500 zł za jeden udział). Wpis stosunkowy wynosi zaś 100.000 zł. W tej sytuacji trudno uznać oświadczenie Skarżącej o braku środków finansowych po stronie wspólników za niebudzące wątpliwości. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 245 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.