III SA/Wa 3309/08

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu nieujawnionych źródeł przychodu. p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy 1. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – wnioskowane przez stronę - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia, a przede wszystkim - doświadczenia życiowego. 2. Wnioskiem zawartym w treści formularza PPF z 30 października 2008 r., A. C. – dalej jako skarżący – zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ nie jest w stanie ich ponieść ze względu na brak środków i stan zdrowia: choruje od 2006 r. Nie uzyskuje nawet zasiłku chorobowego, o co toczy się spór, a pozostaje na utrzymaniu najbliższej rodziny. Środki pieniężne, które posiadał ze sprzedaży nieruchomości, uległy wyczerpaniu, ponieważ służyły zaspokojeniu roszczeń z tytułu alimentów, jak też poniesieniu bieżących kosztów utrzymania. Skarżący zaznaczył, że nie posiada żadnych dóbr, oprócz mieszkania o pow. 98 m. kw., pozostaje na utrzymaniu rodziny i nie ma żadnych dochodów. Jest w trakcie leczenia i przyjmuje środki farmakologiczne. Jak wskazał, jego zły stan zdrowia został uwidoczniony w treści karty informacyjnej ze szpitala i w opinii biegłego. 3. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 24 grudnia 2008 r., skarżący poinformował, że: od [...] lat przebywa na zwolnieniu lekarskim; w 2008 r. nie posiada dochodów; przyjmuje [...]; toczy się sprawa o zasiłek z ZUS, którego nie otrzymuje; uzyskuje pomoc tylko od najbliższej rodziny - w tym finansową na zaspokojenie podstawowych potrzeb; miesięczne wydatki skarżącego wynoszą w sumie ok. 3500,- zł i pokrywają je bliscy skarżącego. Skarżący poinformował, że ma prawo własnościowe do lokalu mieszkalnego, które jest obciążone kilkumiesięczna zaległością czynszową. Do wniosku o prawo pomocy skarżący załączył wyciąg z posiadanego rachunku bankowego, zaświadczenie o toczącym się postępowaniu przed SO Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W., odpis wyroku o orzeczeniu rozwodu, opinię biegłego [...] o stanie zdrowia skarżącego, kartę informacyjną z kliniki [...]. 4. W sprawie jedynym kosztem sądowym na obecnym etapie jest wpis od skargi w wysokości 6450,- zł. Referendarz sądowy, mając na uwadze zasadę wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483) zauważa, że podstawowymi formami bezpośredniego stosowania konstytucji są: samoistne jej stosowanie (gdy akt prawny stosowania opiera się wyłącznie na normie konstytucyjnej) i współstosowanie normy Konstytucji razem z normami ustaw (w mniejszym stopniu innych aktów normatywnych), służących jej realizacji (zob więcej K Działocha, Bezpośrednie stosowanie Konstytucji, Wydawnictwo Sejmowe, 2005). Bezpośrednie zastosowanie mogą mieć te przepisy Konstytucji RP, które nie wymagają konkretyzacji ustawowej i które dostatecznie precyzyjnie określają konstytucyjne prawa podmiotowe, co nie zmienia potrzeby wskazania, że stosowanie konstytucji znajduje także wyraz również w procesie interpretacji prawa. Wskazania, co do sposobu interpretacji przepisów Konstytucji i ustaw zawarte są – przede wszystkim - w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego, ponieważ w wykonywaniu swych kompetencji Trybunał uwzględnia "normy, zasady i wartości konstytucyjne" (np. godność człowieka, osoby starszej, zasada ochrony rodziny), zaś tekst aktu normatywnego jest jedynie "punktem wyjścia", pozwalającym na wydobywanie dalszych reguł, wprawdzie wyraźnie w Konstytucji nie zapisanych, ale wynikających z całokształtu jej postanowień i z systemu aksjologicznego przez nią ustanowionego (http://www.trybunal.gov.pl/index2.htm). Bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP przez referendarza sądowego oznacza uwzględnienie w treści rozstrzygnięcia – i zastosowanie – zalecanego sposobu rozumienia przepisów Konstytucji mogących mieć zastosowanie w sprawie - jak np. art.2, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 78 i in. – oraz treści innych aktów prawnych, w szczególności ratyfikowanych umów międzynarodowych (art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji), które mogą wpływać na sposób stosowania przepisów regulujących prawo pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tj. art. 243 § 1 n. u.p.p.s.a. Obowiązek uwzględniania przepisów Konstytucji przy podejmowaniu rozstrzygnięcia przez referendarza sądowego wynika z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, który "(...) podkreśla, że art. 8 ust 2 Konstytucji nakłada na wszystkich obowiązek bezpośredniego stosowania jej przepisów i (....) nie zwalnia sądów oraz organów władzy publicznej od obowiązku bezpośredniego stosowania Konstytucji.(....)" (por. przykładowo wyrok TK z 28 listopada 2001 r. sygn. K 36/01, wyrok z 31 stycznia 2001 r. sygn. P 4/99, postanowienie z 22 marca 2000 r. sygn. P.12/98). Zatem obowiązek stosowania przez referendarza sądowego przepisów Konstytucji przy podejmowaniu rozstrzygnięć z zakresu prawa pomocy, we wskazanych wyżej granicach, jest uniezależniony od wyników rozważań posiadania przez referendarza sądowego przymiotu organu władzy publicznej, czyli posiadania cech podmiotu, który z mocy prawa dysponuje władzą publiczną i wypełnia funkcję władzy publicznej, szeroko rozumianej. 5. Z uwzględnieniem uwag poczynionych powyżej referendarz sądowy, oceniając wniosek złożony przez skarżącego, zauważa, że nie może być on uwzględniony w oczekiwanym przez skarżącego zakresie. Wątpliwości referendarza sądowego nie wzbudził stan zdrowia, w którym znajduje się skarżący, jak też jego możliwości podejmowania działalności zarobkowej: ocena biegłego jest wiarygodna i dane wynikające z karty informacyjnej nie budzą wątpliwości. Natomiast skarżący, pomimo wezwania referendarza sądowego z 24 grudnia 2008 r., nie oznaczył źródeł utrzymania w ten sposób, że nie wyszczególnił konkretnego źródła i nie oznaczył wysokości uzyskiwanych z niego środków. Brak wzmiankowanych czynności uniemożliwił przeprowadzenie dalszego postępowania w celu ustalenia relacji (w tym z zakresu prawa rodzinnego i obowiązków, o których mowa w postanowieniu NSA z 6 października 2004 r. sygn. GZ 71/04 ONSAiWSA 2005/1/8) i stopnia możliwości pomocy skarżącemu, zwłaszcza wobec oświadczenia skarżącego o woli wspierania przez "osoby bliskie". Jest to uzasadnione, ponieważ skarżący uzyskuje od osób bliskich, co miesiąc, niebagatelną dla jednej osoby kwotę ponad 3 tys. zł, a nie prowadzi działalności zarobkowej, jak wskazał, od dwóch lat. Skarżący korzysta przy tym z usług uznanego profesjonalnego pełnomocnika o znanym sposobie prowadzenia spraw podatkowych, co także nakazuje miarkowanie zadeklarowanej przez skarżącego gotowości poniesienia kosztów sądowych. Podstawą istnienia współczesnego państwa prawa jest istnienie zasady praworządności, czyli obowiązku przestrzegania prawa, także podczas jego stosowania. Z istotą państwa prawnego wiąże się także zasada pewności prawa (której elementami są: jawność, stabilność i jasność prawa) i zasada ochrony praw słusznie nabytych (uzyskane raz prawo nie może być odebrane lub w niekorzystny sposób zmodyfikowane), której istnienie uzasadnia się tym, że adresaci norm prawnych muszą mieć określone podstawy do planowania swoich działań prawnych: jedną z tych podstaw jest istniejący porządek prawny i przewidywalność rozstrzygnięć sądowych. Po prześledzeniu zmian stanu majątkowego skarżącego, wynikających zarówno z akt administracyjnych, jak ze złożonych przez skarżącego, w wyniku wezwania, deklaracji, referendarz podjął przekonanie, że odmienne rozstrzygnięcie, niż wyrażone w sentencji postanowienia, naruszałoby wzmiankowane powyżej konstytucyjne zasady, ponieważ oznaczałoby stosowanie do sprawy skarżącego odmiennych niż w innych sprawach kryteriów oceny sposobu wykazania sytuacji majątkowej strony. 6. Z tych powodów referendarz sądowy, uznał, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., jak w sentencji.