III SA/Wa 3335/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Radziszewska - Krupa po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3335/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w sprawie ze skargi Z. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. i 2015 r. postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - Z. Sp. z o.o. z siedzibą w S. (zwana dalej "Skarżącą" lub "Spółką") w treści skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] sierpnia 2016r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014r. i 2015r. zawarła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi w całości. Uzasadniając wniosek wskazała, że [...] czerwca 2014r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wydał decyzję o zabezpieczeniu określonego w decyzji zobowiązania podatkowego na instrumentach finansowych posiadanych przez Skarżącą w wysokości [...] zł. Spółka zaznaczyła, że oprócz środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych posiada około 20.000 zł, pozostałe środki zostały zabezpieczone przez Urząd Skarbowy. Zadeklarowała partycypowanie w kosztach wpisu sądowego od skargi w wysokości 10.000 zł. Ze złożonych oświadczeń w formularzu PPPr wynikało ponadto, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych to [...] zł, a strata za ostatni rok obrotowy wyniosła 484.726,83 zł. Stan środków na rachunkach bankowych określiła na kwoty [...] zł, [...] zł i [...] zł. Ponadto zaznaczyła, że ponosi koszty na wynagrodzenia pracowników – 7.000 zł, biuro księgowe – 2.200 zł, czynsz – 500 zł. Skarżąca oświadczyła, że posiada niespłacone zobowiązania w wysokości 12.116.528,77 zł. Skarżąca do wniosku załączyła zeznania podatkowe, rachunek zysów i strat, bilanse sporządzone na dzień 31 grudnia 2014r. i 2015r., informację dodatkową do sprawozdania finansowego za 2014r. i 2015r., zestawienie obrotów i sald, wyciągi z rachunków bankowych, deklaracje VAT-7 oraz zeznanie CIT-8, ewidencje środków trwałych w 2016r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 18 stycznia 2017r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W jego ocenie okoliczność dokonania zabezpieczenia nie wpłynęła na możliwość dalszego funkcjonowania Spółki i nie przeszkodziła w uzyskaniu prawie półmiliardowego przychodu z działalności. Zwracając uwagę na osiągnięty w 2015r. przychód, który wyniósł 17.741.105,02 zł oraz środki pieniężne na rachunku bankowym w wysokości 358.057,13 zł oraz w kasie w wysokości 264.885,38 zł, zwrócił uwagę, że Spółka prowadziła i prowadzi działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach i samo dokonane zabezpieczenie nie stanowiło okoliczności, która miałby znaczący wpływ na jej byt. Ponadto referendarz sądowy za istotne uznał, iż w zaistniałej sytuacji Skarżąca może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników. Końcowo za niezasadną uznał deklarację o możliwości uiszczenia wpisu sądowego na poziomie 10.000 zł, w sytuacji, gdy jedynym wspólnikiem Skarżącej jest spółka akcyjna oraz, że w latach poprzednich uzyskiwała ona znaczące przychody, a za 2014r. – zysk w wysokości 1.765.941,73 zł, z którego prawdopodobnie wypłacona została odpowiednio duża dywidenda dla wspólnika. Skarżąca w sprzeciwie z 30 stycznia 2017r. wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. W uzasadnieniu nie zgodziła się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że za odmowę przyznania jej prawa pomocy przemawia okoliczność, iż mimo zabezpieczenia osiągnęła przychód w wysokości ponad 471 mln zł. Ponadto za sprzeczne z logiką uznała stwierdzenie, że przychód w 2015r. wielokrotnie niższy od przychodu w 2014r. jest przychodem nadal bardzo znaczącym, podczas, gdy daleko przewyższają go koszty prowadzenia działalności. W przekonaniu Skarżącej przyznanie jej prawa pomocy jest w pełni uzasadnione, gdyż udowodniła, że utraciła płynność finansową. Ponadto uznała, iż nie mogła przewidzieć obecnego postępowania, gdyż zarzucany proceder wystawiania pustych faktur nie miał miejsca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinna się ona sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na udział w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Samodzielna działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot ją prowadzący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92). Należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich sytuacji, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (zob. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 323/10). W związku z tym, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych - będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 966/130). W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem przez Skarżącą postanowienie starszego referendarza sądowego z 18 stycznia 2017r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie bowiem zauważył, że Spółka nie spełnia warunków do przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi określonego w wysokości 100.000 zł. Podkreślenia jednocześnie wymaga, iż także na etapie sprzeciwu Skarżąca nie przedstawiła argumentacji (ani nie załączyła wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę jej wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z 18 stycznia 2017r. Wbrew stanowisku zawartemu w sprzeciwie rzeczywista sytuacja finansowa Spółki umożliwia jej uiszczenie wymaganego w sprawie wpisu. Wskazać należy, że przedłożone przez Skarżącą dokumenty, jak również jej oświadczenia, które były przedmiotem analizy referendarza sądowego - na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy – dały jasny obraz sytuacji majątkowej, w jakiej znajduje się Spółka. W tym miejscu, odnosząc się do argumentacji Skarżącej w zakresie dokonanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. zabezpieczenia zobowiązania podatkowego, podzielić należy stanowisko referendarza, że powyższe nie stanowiło okoliczności, która w znaczący sposób wpłynęła na funkcjonowanie Spółki i uzyskiwanie przez nią dochodów. Nie ulega wątpliwości, że Skarżąca w 2014r. osiągnęła przychód w wysokości ponad 471 mln zł, z kolei w roku następnym 17.741.105,02 zł. Ponadto z informacji załączonych do sprawozdania finansowego wynika, że Skarżąca posiadała środki pieniężne na rachunku bankowym w wysokości [...] zł oraz w kasie w wysokości [...] zł. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że nawet ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Nie powoduje również automatycznego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Przyjmuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego, w tym na prowadzenie sporów sadowych (por. m.in. postanowienia NSA z: 10 kwietnia 2015r. sygn. akt II FZ 2107/14, 21 stycznia 2015r. sygn. akt II FZ 1937/14, 29 stycznia 2015r. sygn. akt II FZ 2105/14, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. postanowienie NSA z 25 lutego 2015r. sygn. akt I FZ 43/15, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to również, że inne wydatki (bieżące zobowiązania) takiego przedsiębiorcy, jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze, nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi. Co więcej, oczekuje się, że mając na względzie wspomniane wyżej ryzyko podmiot taki będzie dysponował stosownymi rezerwami na partycypowanie w kosztach sądowych, a gdyby takowych rezerw nie posiadał – wykazania, że nie mógł ich zgromadzić (por. np. postanowienie NSA z 6 lutego 2013r. sygn. akt II GZ 42/13, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodzić się należy ponadto ze stanowiskiem referendarza sądowego, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14). Sąd mając powyższe na względzie za zasadne uznał stanowisko referendarza sądowego, który nie znalazł podstaw do uwzględnienia deklaracji Skarżącej o możliwości uiszczenia wpisu sądowego na poziomie 10.000 zł, w sytuacji, gdy nie uprawdopodobniła ona, iż znajduje się w ciężkiej sytuacji majątkowej. Powyższego zapatrywania nie zmieniają w ocenie Sądu okoliczności podane w złożonym sprzeciwie, gdyż nie zawierają argumentacji, która mogłaby skutecznie podważyć ocenę zawartą w zaskarżonym postanowieniu z 18 stycznia 2017r. Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącej zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi, ponieważ nie spełniła przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.