III SA/Wa 3359/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od listopada 2013 r. do lipca 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – P. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazała, że z uwagi na nieudzielenie koncesji na obrót paliwami nie prowadzi już działalności gospodarczej w tym zakresie, wobec czego nie posiada źródła dochodu. Oświadczyła, że ma na utrzymaniu [...] córki, w tym jedną niepełnosprawną, co wiąże się z koniecznością ponoszenia stałych wydatków na jej leczenie. Dodała, że z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej, a ponadto nie ma on stałej pracy. Wszystkie posiadane przez Skarżącą nieruchomości zostały zajęte w ramach prowadzonych postępowań zabezpieczających i egzekucyjnych. Wśród stałych wydatków wymieniła kredyt (rata 60.000 zł), koszty mieszkania i utrzymania (2.000 zł), leczenie dzieci (1.000 zł). W toku postępowania Skarżąca wyjaśniła, że aktualnie źródłem jej dochodu jest świadczenie 500+, dodatek pielęgnacyjny (153 zł.) oraz prace dorywcze. Z prac dorywczych utrzymuje się również jej mąż. Powtórzyła, iż koszty mieszkania i utrzymania wynoszą 2.000 zł, zaś leczenia dzieci 1.000 zł, a rata kredytu to 60.000 zł. Skarżąca podniosła, iż z uwagi na brak środków na spłatę kredytu bank wypowiedział jej umowy kredytowe. Skarżąca nadesłała zeznania podatkowe, deklaracje VAT-7, zawiadomienie Urzędu Regulacji Energetyki z [...] kwietnia 2017 r., dokumenty obrazujące wydatki, decyzję w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego, orzeczenie o niepełnosprawności i potrzebie kształcenia specjalnego, wyciągi bankowe, wypowiedzenie umowy kredytu, odpowiedź na wniosek restrukturyzacyjny. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej jako: "P.p.s.a.", zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do Sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów tego postępowania. Stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli oświadczenie zawarte w tym wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Jak to już wskazano przedstawione przez stronę informacje powinny być, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., dokładne, a zatem od strony wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Informacje te powinny więc być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną strony. W ocenie referendarza sądowego Skarżąca warunku tego nie spełniła. Nie przedstawiła bowiem kompletnych informacji, czym uniemożliwiła odtworzenie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W szczególności niemożliwa jest weryfikacja jej twierdzeń o utrzymywaniu się obecnie z prac dorywczych. Brak jest bowiem jakichkolwiek bliższych danych na ten temat. Nie jest znany mianowicie ani charakter tych prac, ani też wysokość uzyskiwanego z nich dochodu. W konsekwencji nie wiadomo czy dochód ten w całości pokrywa ponoszone przez Skarżącą wydatki, które wyliczyła na kwotę 3.000 zł i wskazała, iż składają się na nie koszty mieszkania i utrzymania oraz leczenia dzieci. Nie jest też znana pełna sytuacja materialna męża Skarżącej. Nienadesłanie jego dokumentów finansowych tłumaczyła ona istniejącą między małżonkami rozdzielnością majątkową. Tymczasem nie można zapominać, że wysokość dochodów męża wpływa na ocenę możliwości płatniczych Skarżącej. Skoro twierdzi ona, iż obecnie potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci zwolnienia od kosztów sądowych), to konieczna jest ocena, czy pomoc udzielana przez męża nie wystarczy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy męża Skarżąca nie jest w stanie opłacić tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. W orzecznictwie wielokrotnie bowiem akcentowano, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód i sądowego orzeczenia separacji. Bez względu zatem na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienia NSA z: 17 stycznia 2017 r., II FZ 989/16; 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenie). Nieprzedstawienie wymaganych w toku postępowania dokumentów, dawało zatem pełne podstawy by wniosek Skarżącej załatwić odmownie. W tej sytuacji nie może mieć decydującego znaczenia fakt nieprowadzenia przez Skarżącą działalności gospodarczej w zakresie obrotu paliwami ciekłymi z uwagi na wygaśnięcie stosownej koncesji. Aby bowiem ocenić, czy dla Skarżącej koszt sądowy w określonej wysokości (w tym przypadku wpis od skargi w kwocie 28.502 zł), to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o jej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy bowiem tych osób, które wykażą, że nie są w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych na ten cel środków. Tego zaś Skarżąca nie wykazała. Nie można też tracić z pola widzenia tego, że – jak wynika z dokumentów finansowych – jeszcze w 2016 r. Skarżąca osiągnęła przychód w wysokości [...] zł i poniosła koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł. Z kolei w 2015 r. wielkości te kształtowały się na poziomie odpowiednio [...] zł i [...] zł. Natomiast w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017 r. Skarżąca uzyskała przychód w wysokości [...] zł (koszty [...] zł). Z powyższych danych nie wynika zatem jakoby Skarżącą – obiektywnie rzecz biorąc – można było zaliczyć do osób, do których przede wszystkim instytucja prawa pomocy jest kierowana, tj. bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. postanowienie NSA z 22 listopada 2006 r., II FZ 728/06). Tym samym referendarz sądowy nie widzi powodu, aby koszty prowadzonego przez Skarżącą postępowania przerzucać na podatników. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.