III SA/Wa 337/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, po rozpoznaniu w dniu 28 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.B. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 1 września 2017 r. w sprawie ze skargi P.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie starszego referendarza sądowego P.B. (zwany dalej: "Skarżącym") wystąpił w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.001 zł. Uzasadniając przedmiotowy wniosek Skarżący wskazał, że nie ma majątku, od 2016 roku nie ma żadnego źródła dochodów i jest na utrzymaniu rodziców. Skarżący nie pobiera też świadczeń z pomocy społecznej. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, Skarżący wskazał, że nie posiada rachunku bankowego, nie ma możliwości przedłożenia wyciągu z rachunku bankowego rodziców i swojej partnerki, jest utrzymywany przez bliskich, którzy jednak nie pomogą mu pokryć kosztów niniejszego postępowania. Skarżący wyjaśnił też, że nie podjął pracy zarobkowej z uwagi na wysoki poziom bezrobocia. Nie poczynił też rezerw finansowych na poczet kosztów sporów sądowych związanych z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą, gdyż nie zakładał, że takie spory wystąpią. Zdaniem Skarżącego, przedstawił on wyczerpujące i wystarczające informacje o swojej sytuacji materialnej na potrzeby rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 1 września 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 12 września 2017 r. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. orzeczenia starszego referendarza sądowego, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący zarzucił w sprzeciwie naruszenie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na: 1) uznaniu, że jego oświadczenia złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości są niewystarczające do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącego, podczas gdy, z uwagi na to, że Skarżący nie dysponuje innymi dokumentami, złożone przez niego oświadczenia należy uznać za wystarczające potwierdzenie jego sytuacji finansowej, 2) uznaniu przez referendarza sądowego, że Skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, podczas gdy jego sytuacja majątkowa i finansowa wskazuje, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postepowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący wskazał, że nie dysponuje dokumentami, które mogłyby potwierdzić jego złą sytuację materialną i finansową. Z tego względu zdaniem Skarżącego możliwe jest ograniczenie postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy do samych oświadczeń złożonych przez Skarżącego, co do jego obecnej sytuacji materialnej i finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem Skarżącego postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 1 września 2017 r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie zauważył, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem Sądu powyższa konkluzja jest zasadna i ma oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, iż strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten przenosi wprost na stronę ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, a informacje pochodzące od strony, które dotyczą jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) podkreśla się, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające - do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym przepis art. 255 p.p.s.a. Niezastosowanie się przez wnioskodawcę do tego wezwania powoduje, że materiał dowodowy, co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku, przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez Sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu powyższym przepisem i wezwał Skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów, wskazując szczegółowo ich rodzaje. Jednakże Skarżący nie wykonał tego wezwania, ograniczając się do stwierdzenia, że w jego ocenie przedstawił on już wyczerpujące i wystarczające informacje o swojej sytuacji materialnej na potrzeby rozpatrzenia jego wniosku o przyznania prawa pomocy. Skarżący oprócz tego, że nie złożył wymienionych przez referendarza w wezwaniu dokumentów odnoszących się do sytuacji materialnej jego oraz osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe, nie przedstawił też kalkulacji kosztów swojego utrzymania, a także – na co zwraca również uwagę referendarz sądowy – nie podał wysokości i źródeł finansowania swojego pełnomocnika ustanowionego w niniejszej sprawie. Jak już wcześniej wskazano, kwestia pełnego określenia sytuacji majątkowej strony wnioskującej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest bardzo istotna dla oceny możliwości finansowych tej strony, bowiem tylko pełne zobrazowanie sytuacji majątkowej pozwala na dokonanie obiektywnej oceny. Brak współpracy Skarżącego przy ustalaniu jego sytuacji finansowej uniemożliwia w chwili obecnej uznanie zasadności złożonego przez niego wniosku. Należy też podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 i z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.