III SA/Wa 3399/15

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Osób Niepełnosprawnych za wrzesień 2013r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący R. K. na urzędowym formularzy PPF wniósł o przyznanie prawa pomocy, w rubryce 4.1. zaznaczając, że wnosi o zwolnienie od kosztów sadowych i nie wypełniając rubryki 4.2. dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W związku z tym starszy referendarz sądowy pismem z 9 marca wezwał Skarżącego do wypełnienia rubryki 4.2. przez wskazanie czy Skarżący wnosi również o ustanowienie radcy prawnego, adwokata czy doradcy podatkowego, w terminie siedmiu dni pod rygorem uznania, że Skarżący wnosi jedynie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wezwanie otrzymał 14 marca 2015 r. (k. 40 akt sądowych) i nie udzielił odpowiedzi na wezwanie. W związku z tym należało uznać, że Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Skarżący od dwudziestu miesięcy nie posiada dochodów. Działalność gospodarczą zakończył 30 maja 2014 r., a Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości z powodu braku majątku. Skarżący oświadczył, że nie posiada ani renty, ani emerytury. We wrześniu 2015 r. złożył wniosek o częściową emeryturę, której nie otrzymał. Skarżący obecnie leczy się. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, i że nie posiada żadnego majątku. Żona Skarżącego uzyskuje emeryturę w kwocie 3.000 zł brutto i jak wynika z oświadczenia Skarżącego nie posiada mieszkania, ruchomości, nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani wierzytelności. Skarżący oświadczył, że z Żoną posiada rozdzielność majątkową. Ponadto Skarżący oświadczył, że posiada zadłużenie względem urzędu skarbowego – [...] zł, ZUS – [...] zł, pracowników – [...] zł, Funduszu Gwarantowanego Świadczeń Pracowniczych – [...] zł. Ponadto Skarżący, jak oświadczył, posiada kredyty bankowe w kwocie [...] zł oraz inne zobowiązania – 8.000 zł. Wykonując wezwanie starszego referendarza sądowego, Skarżący przedłożył informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej PIT-B, z której wynika, że w 2014 r. Skarżący uzyskał przychód 134.091,48 zł (722.543,70 zł w 2013r.), poniósł stratę 58.335,81 zł (174.393,95 zł w 2013r.), a koszty uzyskania przychodu wyniosły 192.427,29 zł (896.937,65 zł w 2013r.). Ponadto Skarżący przedłożył deklaracje VAT-7K za I i II kwartał 2014 r. oraz zgłoszenie o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług VAT-Z z dniem 30 maja 2014 r. Skarżący przedstawił również postanowienie Sądu Rejonowego w K. Wydział [...] Gospodarczy z dnia [...] maja 2014 r. oddalające wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego w kwocie 162 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów. Nie posiada też majątku. Natomiast żona Skarżącego otrzymuje emeryturę w kwocie 3.000 zł brutto. Skarżący wskazał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a jego żona nie posiada mieszkania, ruchomości, nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wierzytelności. Ponadto Skarżący oświadczył, że posiada zobowiązania w łącznej wysokości [...] zł. natomiast Sąd Rejonowy w K. Wydział [...] Gospodarczy postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. oddalił wniosek Skarżącego o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku ze względu na brak majątku. Jednakże Skarżący będąc zobowiązany do przedłożenia dokumentów obrazujących jego i żony sytuację majątkową wszystkich dokumentów nie przesłał. I tak, mimo, że był zobowiązany nie przedłożył zeznań podatkowych żony, wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony. Ponadto nie wyliczył kosztów miesięcznego utrzymania rodziny np. kwoty, którą Skarżący wraz z żoną przeznaczają na wyżywienie, środki czystości, ubrania, leki, wodę, energię elektryczną i.t.p. Starszy referendarz sądowy nie kwestionuje trudnej sytuacji majątkowej, w której znalazł się Skarżący, jednakże na podstawie przesłanych dokumentów i oświadczeń Skarżącego nie można jednoznacznie stwierdzić czy z kwoty 3.000 zł brutto (emerytura małżonki Skarżącego), Skarżący jest w stanie uiścić kwotę należnego w sprawie wpisu (162 zł.). Wyjaśnić przy tym należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka. Sytuacja bowiem Skarżącego jest pochodną sytuacji materialnej jego żony, a zatem jej wykazanie jest w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy absolutnie niezbędne. Trudno zatem w pełni ocenić faktyczną sytuację majątkową Skarżącego i jego rodziny. Natomiast sam fakt posiadania przez Skarżącego zadłużenia nie może stanowić jedynej podstawy do przyznania prawa pomocy. Wyjaśnić raz jeszcze należy, że instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Na obecnym etapie postępowania kwota wpisu od skargi jest jedynym kosztem do którego Skarżący jest zobowiązany. Podniesione okoliczności natomiast, przemawiają za odmową przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów sądowych – wpisu od skargi. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.