III SA/Wa 34/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. L. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 34/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za miesiące od sierpnia do grudnia 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. P. L. (dalej zwany "Stroną" lub "Skarżącym") wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] października 2016 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za miesiące od sierpnia do grudnia 2011 r. wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych złożonym na urzędowym formularzu PPF. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową. Poza samochodem osobowym nie posiada majątku. Jako źródło utrzymania wskazał umowę o pracę oraz pełnienie funkcji członka zarządu, z których uzyskuje 2.716,13 zł netto. Do wydatków zaliczył raty kredytów (1.966,65 zł), podatek od nieruchomości (41,60 zł w skali miesiąca), media (400 zł miesięcznie). Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych informacji odnośnie stanu majątkowego oraz dochodów podał koszty stałe, wśród których wymienił spłatę trzech kredytów (½ raty, drugą część spłaca żona) w kwocie 2.302,64 zł oraz częściowe koszty mieszkaniowe, na które składają się energia elektryczna (200 zł), gaz (250 zł), inne (śmieci, woda itp. - 100 zł). Łącznie koszty wynoszą 2.850 zł, zaś przychody 3.200 zł. Wyjaśnił, że z uwagi na rozdzielność finansową nie załącza dokumentów dotyczących żony. Skarżący przedłożył zeznanie podatkowe, umowę majątkową małżeńską, wyciągi bankowe, informację PIT-11. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 14 lutego 2017 r. odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że Skarżący przedstawił niekompletne dane, czym uniemożliwił odtworzenie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim nie była znana sytuacja materialna żony. Brak dotyczących jej dokumentów Skarżący tłumaczył istniejącą między małżonkami rozdzielnością majątkową. Zdaniem starszego referendarza sądowego wysokość dochodów żony oraz jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych Skarżącego, ponieważ dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony Skarżący nie jest w stanie opłacić tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Jak podkreślił starszy referendarz sądowy nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa, ponieważ małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Starszy referendarz sądowy powziął także wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń Skarżącego o wysokości uzyskiwanych przychodów, gdyż w zestawieniu źródeł tych przychodów uwzględnił ½ etatu w spółce, wynagrodzenie za pracę w zarządzie oraz użyczenie samochodu i zadeklarował otrzymywanie z tego tytułu 3.200 zł. Natomiast analiza operacji na należącym do Skarżącego rachunku bankowym wskazuje natomiast, że w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. dysponował on kwotą znacznie wyższą od zadeklarowanej. W okresie tym na rachunek wpłacił bowiem łącznie 20.450 zł. Mając na uwadze powyższe starszy referendarz sądowy uznał, że Skarżący nie wykazał, iż istotnie jego sytuacja majątkowa nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych (do których na obecnym etapie zaliczyć należy wpisy od dwóch skarg w kwocie 1.000 zł). Skarżący w sprzeciwie z 2 marca 2017 r. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym i zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wyjaśnił, że nie jest w stanie przedstawić dokumentów stwierdzających sytuację majątkową żony, gdyż pozostaje z nią w złych relacjach. Podkreślił, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, a Skarżący jedynie mieszka i jest zameldowany w domu swojej żony ponosząc część kosztów użytkowania lokalu. Strona spłaca z żoną kredyt, w wysokości ½ raty każde. Odnosząc się do kwestii wpłat gotówkowych na konto bankowe w okresie od 1 listopada 2016 roku do 31 stycznia 2017 roku Skarżący wskazał, że są to środki otrzymane od żony na spłatę kredytów i opłaty za dom tj. prąd, podatek ziemski, woda. Skarżący uściślił, że na kwotę 20.450,00 zł wpłaconą na rachunek bankowy Strony w okresie trzech miesięcy składały się: przychody Skarżącego w wysokości 9.600,00 zł, kwoty wpłacone przez żonę na zaspokojenie kredytów i opłat lokalowych w wysokości około 9.000,00 zł oraz środki pieniężne pożyczone od matki Skarżącego w wysokości 1.500,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - dalej: "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ww. ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Należy zauważyć, że na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Stosownie zaś do art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a.). Sąd podzielił zdanie starszego referendarza sądowego, że podnoszony przez wnioskodawcę fakt pozostawania z żoną w rozdzielności majątkowej, nie ma znaczenia dla sprawy. Podobnie nie ma znaczenia dla sprawy, że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, co nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz.U z 1964 r., nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA 2005). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 460/08). Zaznaczyć również należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego, odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Mając na uwadze, że Skarżący nie przedstawił dokumentów wymaganych dla odtworzenie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, a przede wszystkim sytuacji materialnej żony, nie można było ocenić jego możliwości opłacenia kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny. W tym miejscu - tylko marginalnie - warto odnotować, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, fakt spłaty kredytów, czyli zobowiązań cywilnoprawnych nie może przesądzać o przyznaniu prawa pomocy, gdyż tego rodzaju zobowiązania nie mogą wyprzedzać należności publicznoprawnych jakimi są koszty sądowe. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.