III SA/Wa 3404/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Tarno, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2006 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. , UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...]Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] o odmowie umorzenia J. W. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie [...] zł. Podstawą wniosku o umorzenie należności jak też podstawą decyzji, wydanych w obu instancjach był przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zmianami) zwaną dalej "u.s.u.s.". Przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a co do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, stosownie do Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) gdy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną opłacenia tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb. W uzasadnieniu decyzji, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ pierwszej instancji, wskazał, że J. W. prowadził działalność gospodarczą od [...] stycznia 1999 r. do [...] stycznia 2005 r. kiedy to działalność została zawieszona. Z tytułu prowadzonej działalności nie zostały uregulowane składki na ubezpieczenie społeczne za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2004 r. w łącznej wysokości [...] zł w tym z tytułu składek wraz z odsetkami w kwocie [...] zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami w kwocie [...] zł i składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami - [...] zł. Wyjaśnił też, że w wyniku kontroli przeprowadzonej w dniu [...] czerwca 2005 ustalono, że J. W. jest zameldowany pod wskazanym Zakładowi adresem lecz mimo kilkukrotnych wizyt nie udało się zastać w nim zobowiązanego jak też, że nie ustalono statusu prawnego mieszkania poza tym, że znajduje się w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej Pracowników Ochrony Zdrowia w K.. Natomiast ustalono, że dłużnik nie figuruje jako właściciel nieruchomości na terenie miasta K.. J. W. zwrócił się o umorzenie zaległości, prośbę swoją uzasadniając trudną sytuacją materialno - bytową gdyż nigdzie nie pracuje, jest po rozwodzie z żoną i obecnie jest bezdomny. Zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych brak wystarczającego udokumentowania opisanej sytuacji materialnej dłużnika nie daje podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Jako organ drugiej instancji, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powtórzył dokonane ustalenia i zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2005 r., wnioski. J. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie decyzji z dnia [...] września 2005. W skardze powołał się na toczące się postępowanie eksmisyjne z dotychczas zajmowanego mieszkania, prowadzone przez Komornika Sądu Rejonowego w K, na podstawie, przedłożonego do akt administracyjnych, wyroku Sądu Rejonowego w K,, jak też na brak możliwości uzyskania pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wnosił o jej oddalenie bowiem "... nie można jednoznacznie określić jaka jest sytuacja materialna zobowiązanego". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powołanej dalej jako "p.p.s.a." Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione, jak również ma prawo uwzględnić jedynie część wniosków skargi. Sąd oceniając legalności zaskarżonej decyzji, stwierdził iż w toku postępowania doszło do naruszeń prawa procesowego, które skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c") p.p.s.a. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z przepisem art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tym aktem prawnym stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071) zwanym dalej : k.p.a." chyba, że ustawa stanowi inaczej. Ponieważ przepisy u.s.u.s. nie zawierają w tym względzie odrębnych uregulowań, do postępowań toczących się w trybie art. 28 w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. mają zastosowanie wprost przepisy k.p.a. Oznacza to, że wniosek z dnia [...] maja 2005 r. wszczął postępowanie w sprawie (art. 61 § 3 k.p.a.) i organ administracji publicznej obowiązany był w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), stojąc na straży praworządności i podejmując z urzędu wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Decyzje organu administracji publicznej winny zawierać uzasadnienie faktyczne, w którym organ wskaże fakty uznane za udowodnione i przyczyny dla których innym dowodom odmówił wiarygodności zaś uzasadnienie prawne ma wyjaśnić podstawę prawną decyzji, przytoczonymi przepisami prawnymi (art. 107 § 3 k.p.a.). Organ drugiej instancji może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję (art. 136 k.p.a.). Organ odwoławczy wydaje decyzję, którą utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję bądź uchyla ją w całości lub w części, orzekając co do istoty albo tez przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji (art. 138 § 1 i § 2 k.p.a.) Decyzja wydana na podstawie art. 28 u.s.u.s. jest decyzją o charakterze uznaniowym, w której organ administracji publicznej ocenia zebrany materiał dowodowy pod kątem stosowanego przepisu prawa, nie oznacza to jednak, że decyzja taka może być dowolna. Tym bardziej musi przestrzegać reguły postępowania administracyjnego oraz granice przepisu materialnego, który stanowi jej podstawę. Tymczasem w niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zarówno jako organ pierwszej jak i drugiej instancji nie usiłował nawet dokonać ustaleń dotyczących sytuacji życiowej i rodzinnej dłużnika, co wynika z akt postępowania administracyjnego i wydanych decyzji. W toku postępowania organ administracji publicznej przeprowadza niezbędne dowody tak z dokumentów jak i zeznań strony i świadków. W tej sprawie mógł to uczynić poprzez organy podatkowe, egzekucyjne wreszcie poprzez J. W. z dokumentów z postępowania sądowego, toczącego się o jego eksmisję z lokalu mieszkalnego. Wśród czynności dostępnych mogło być również przesłuchanie J. W. jako strony jak też innych osób wskazanych przez niego. Skoro ustawodawca przekazał Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawo do umorzenia zaległości pieniężnych w składkach na ubezpieczenie wobec ich całkowitej nieściągalności, nałożył też na niego obowiązek ustalenia czy w indywidualnie rozstrzyganych przypadkach taka całkowita nieściągalność występuje. Również z dyspozycji ustawowej winien rozważyć czy nie zachodzi przypadek, w którym opłacenie należności, pozbawi zobowiązanego zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydając decyzję jako organ drugiej instancji naruszył też przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. bowiem osnowa decyzji z dnia [...] września 2005 r. nie odpowiada cytowanemu przepisowi. Z powyższych względów Sąd uwzględnił skargę i uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2005 r., a podstawą wyroku jest przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. Wskazane naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie Sąd stwierdził, że uchylona decyzja nie może być wykonana, stosownie do przepisu art.152 p.p.s.a.