III SA/Wa 3405/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Asesor WSA Artur Kot, Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 lutego 2006 r. sprawy ze skargi T.N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2005r. nr [...], 2) określa, że decyzje nie podlegają wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia orzeczenia. Pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. T.N., zwany dalej "Skarżącym" zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł. Skarżący wyjaśnił, że przyczyną powstania zadłużenia była utrata płynności finansowej prowadzonej przez niego firmy, która od 2001 r. "oscyluje na krawędzi upadłości". Opisując swoją sytuację materialną Skarżący wskazał, że jedynym, stałym źródłem dochodów jego rodziny jest emerytura jego małżonki w wysokości [...] zł netto. Jednocześnie Skarżący jest zadłużony wobec budżetu państwa ([...] zł), banków ([...] zł) oraz kontrahentów ([...] zł). W ocenie Skarżącego spłata przedmiotowych należności może doprowadzić do likwidacji prowadzonej działalności, a tym samym pozbawić jego rodzinę niepewnego, ale dodatkowego dochodu. Skarżący zwrócił także uwagę na pogarszający się stan swojego zdrowia. Decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powoływany dalej jako "Prezes Zakładu" - działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s."- postanowił nie wyrazić zgody na umorzenie przedmiotowych należności. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu, powołując się na treść art. 28 ust. 1 - 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzaniu należności na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365),powoływanego dalej jako "Rozporządzenie", stwierdził że Skarżący nie przedstawił dowodów pozwalających uznać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie uregulować przedmiotowych należności. Prezes Zakładu podkreślił, że okoliczności uzasadniające skorzystanie z ulgi muszą być wyjątkowe, czego w niniejszej sprawie nie wykazano. Trudna sytuacja finansowa, nie stanowi dostatecznej argumentacji za skierowaniem należności do umorzenia, z uwagi na jej powszechny charakter. Uznanie takiej argumentacji, w świetle zasady równego traktowania płatników, obligowałoby wierzyciela do uwzględniania wszystkich wniosków, w których zobowiązani podnoszą brak dochodów i trudną sytuację finansową. Organ konkludował, że każdy przedsiębiorca prowadząc działalność gospodarczą powinien podejmować decyzje w sposób przemyślany, racjonalny i zgodny z prawem, a niepowodzenia w tym zakresie nie mogą obciążać ogółu i uzasadniać ulgowego traktowania. Przedłożone dowody w sprawie tj. nakazy płatnicze nie mogą stanowić dostatecznego argumentu do skierowania należności do umorzenia, a jedynie utwierdzają w przekonaniu o podejmowaniu przez Skarżącego nieracjonalnych decyzji w prowadzeniu działalności gospodarczej. W ocenie Prezesa Zakładu analiza dokumentów o stanie zdrowia Skarżącego nie przekonuje o tym, że zachodzi konieczność ponoszenia wysokich wydatków na leczenie a schorzenia uniemożliwiają pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia. Stosownie do pouczenia zawartego w powyższej decyzji Skarżący pismem z dnia [...] września 2005 r. złożył do Prezesa Zakładu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym ponownie przedstawił swoją sytuację materialną i rodzinną. Podkreślił, że cały jego majątek został zajęty przez komorników urzędu skarbowego na zlecenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, czego nie uwzględniono w decyzji z dnia [...] września 2005 r. Ponadto Prezes Zakładu w powoływanej decyzji, zdaniem Skarżącego, nie uwzględnił jego wieku, który ma także wpływ na zdolność uzyskiwania dochodów. Ponadto Skarżący oświadczył, że wydatki na jego leki i leki małżonki wynoszą około [...] zł miesięcznie. Jako dodatkową okoliczność uzasadniającą udzielenie ulgi Skarżący wskazał, na pożar budynku biurowego, w którym mieściła się jego siedziba. Decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...] Prezes Zakładu postanowił odmówić umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że dokumenty stwierdzające zajęcie ruchomości przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., jednoznacznie potwierdzają skuteczność działań egzekucyjnych, prowadzonych wobec Skarżącego, a tym samym wskazują na brak możliwości stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności. Natomiast wydane zaświadczenie, stwierdzające pożar budynku biurowego nie wskazuje, jakie faktycznie poniósł on straty i czy mają one istotne znaczenie dla dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem Prezesa Zakładu wiek Skarżącego nie stanowi żadnej przesłanki do skierowania zadłużenia do umorzenia, gdyż w każdym wieku można podejmować racjonalne, przemyślane decyzje. Niezależnie od powyższego organ odwoławczy zauważył, że z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby Skarżący ponosił wysokie wydatki na leczenie, dlatego też nie uwzględniono tego argumentu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] listopada 2005 r. Skarżący zarzucił w/w decyzjom, że zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1, ust. 2 u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię. W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że na każdym etapie postępowania przedstawiał dokładnie swoją sytuację materialną oraz to że organ dokładnie ją zna, ponieważ prowadzi egzekucje komornicze z jego majątku. Zdaniem Skarżącego jego sytuacja materialna stanowi podstawę umorzenia przedmiotowych należności. Skarżący wyjaśnił, że jako osoba fizyczna nie może ogłosić upadłości lub postępowania naprawczego. Ponadto Skarżący zaznaczył, że w dniu [...] listopada 2005 r. zlikwidował działalność gospodarczą, co w jego ocenie można uznać za dodatkowy argument, który ostatecznie wyczerpie art. 28 u.s.u.s. Zdaniem Skarżącego organy orzekające nieprawidłowo oceniły stan faktyczny w sprawie. Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentację wyrażoną w swoich decyzjach i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z dyspozycjami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z treścią art.134 par.1 ustawy z dnia 29 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz.1270 ze zm zwana dalej u.p.p.s.a.)Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W oparciu o ten przepis Sąd rozpoznał niniejszą sprawę wychodząc poza granice zarzutów podniesionych w skardze stwierdzając przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") w stanie prawnym obowiązującym od 24 sierpnia 2005 r., określone tą ustawą zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych wykonuje między innymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej jako "Zakład"). Zakład jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną (art. 66 ust. 1 u.s.u.s.). Z art. 68 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy wynika, iż do zakresu działania Zakładu należy realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek z tytułu należnych składek i wypłacanych przez nich świadczeń podlegających finansowaniu z funduszy ubezpieczeń społecznych lub innych źródeł. W tak określony zakres działania wpisuje się kompetencja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do umarzania należności z tytułu składek, które Zakład może, stosownie do art. 28 u.s.u.s., umorzyć w całości lub w części. Z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. wynika natomiast, że Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Od decyzji w zakresie ustalania wymiaru składek i ich poboru, jak również w innych przypadkach, o których mowa w art. 83 ust. 1 u.s.u.s., przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Taka regulacja oznacza, że wszystkie sprawy podlegające kontroli sądów powszechnych z mocy art. 83 ust. 2 u.s.u.s. są rozstrzygane przez Zakład tylko w jednej instancji. Odwołanie od takiej decyzji do sądu daje stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu gwarancję nie tylko kontroli legalności decyzji, lecz i jej merytorycznej treści, sąd bowiem - stosownie do art. 417 (14) § 2 kpc - w razie uwzględnienia odwołania zmienia zaskarżoną decyzję w całości lub w części i orzeka co do istoty sprawy. Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje. Stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego(art.83 ust.4 u.s.u.s.). Reasumując, w przypadku wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, organem uprawnionym do jego rozpatrzenia w I instancji jest Zakład. Prezes Zakładu jest właściwy do rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji wydanej przez Zakład. Prowadząc postępowanie administracyjne organy są obowiązane do przestrzegania przepisów dotyczących ich właściwości, bowiem decyzja wydana z naruszeniem takich przepisów jest nieważna, jak to wynika z art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Przepisy te dotyczą różnego rodzaju właściwości: rzeczowej i miejscowej - art. 19 i nast. kpa, instancyjnej - art. 127 kpa, a także związanej z organizacją i trybem działania organów kolegialnych. Niezachowanie przez organ wymagań określonych tymi przepisami stanowi naruszenie przepisów o właściwości, prowadząc w konsekwencji do wady decyzji powodującej jej nieważność. Przepisy o właściwości mają bowiem charakter bezwzględnie obowiązujący i naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu aktu administracyjnego powoduje jego nieważność bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie decyzję w I instancji wydał w dniu [...] września 2005 r. Prezes Zakładu co stanowi naruszenie art.83 ust.1 pkt 3 u.s.u.s., a zatem przepisu o właściwości organu w rozumieniu art.156 par.1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zaskarżona decyzja rażąco narusza również art.138 Kodeksu postępowania administracyjnego, który ma zastosowanie w niniejszej sprawie w związku z art.83 ust.4 u.s.u.s. oraz art.127 kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten określa enumeratywnie, do wydania jakich rozstrzygnięć uprawniony jest organ (Prezes Zakładu) rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie z powołanym art.138 Kodeksu postępowania administracyjnego po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (odwołania) organ wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji 3) umarza postępowanie odwoławcze 4) może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Żadnego z tych rozstrzygnięć nie zawiera zaskarżona decyzja. Ponadto Prezes Zakładu orzekł, iż odmawia umorzenia należności, tak jakby to była pierwsza decyzja w sprawie. Uchybienie to jest tym bardziej istotne, iż decyzja wydana w I instancji nie zawiera w zasadzie rozstrzygnięcia wniosku jakie powinno zapaść zgodnie z uprawnieniami Zakładu wynikającymi z art.83 ust.1 pkt 3 u.s.u.s. Jeżeli strona domaga się umorzenia należności to obowiązkiem Zakładu było podjąć decyzję w tej kwestii, a nie wyrażać zgodę, czy też nie na jej umorzenie. Wnioskodawca przecież za zgodą, czy też bez zgody Zakładu, należności umorzyć sobie nie może. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł, jak w sentencji.