III SA/Wa 3411/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 17 maja 2017 r. w sprawie ze skargi Maro sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. i 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego M. sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżącą") wystąpiła w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że praktycznie zaprzestała prowadzenia swojej dotychczasowej działalności gospodarczej, zaś środki zgromadzone na jej rachunkach bankowych zostały zabezpieczone. Z informacji przekazanych przez Skarżącą wynikało też, że jej kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, a za ostatni rok osiągnęła ona zysk w wysokości 19.351,99 zł. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji finansowej, Skarżąca poinformowała w piśmie z dnia 28 kwietnia 2017 r., że nie posiada wyciągów bankowych, gdyż nie ma do nich dostępu. Skarżąca wyjaśniła też, że nie zatwierdzono jeszcze bilansu oraz rachunku zysków i strat, stąd nie jest możliwe ich przedłożenie. Nie jest też możliwe przedstawienie aktualnego zestawienia należności i zobowiązań. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, ani też akcji, obligacji czy papierów dłużnych. W okresie od października 2016 r. do marca 2017 r. osiągnęła przychód w wysokości 5.000 zł z tytułu sprzedaży wyposażenia swojego biura. Skarżąca wskazała też na prowadzone wobec niej postępowania, w tym przez organy ścigania. W toku tych postępowań dokonano zajęcia m. in. całej dokumentacji, rachunków bankowych, telefonów komórkowych. Z wyjaśnień Skarżącej wyjaśniła też, że koszty związane z jej funkcjonowaniem, w tym obsługą prawną pokrywał wspólnik będący jednocześnie prezesem zarządu. Środki na ten cel pochodziły z oszczędności. Aktualnie wspólnik ten nie jest nigdzie zatrudniony, z tego względu nie posiada środków na zapłatę kosztów sądowych. Skarżąca załączyła do przedmiotowego pisma następujące dokumenty: rejestr VAT, rachunek zysków i strat, bilans, zestawienie sald i obrotów, zeznanie podatkowe, deklaracje VAT-7. Postanowieniem z dnia 17 maja 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 7 czerwca 2017 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego, wnosząc w nim o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca zarzuciła w sprzeciwie naruszenie przepisów art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania Skarżącej prawa pomocy, w sytuacji gdy nie było ku temu podstaw. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonym orzeczeniu przedstawiła ona szereg dokumentów, które pozwalają na dokonanie oceny jej sytuacji finansowej oraz stwierdzenie, że Skarżąca praktycznie nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, w związku z czym nie uzyskuje żadnych przychodów. Skarżąca wskazała również ponownie na liczne postępowania prowadzone z jej udziałem przez urząd kontroli skarbowej oraz organy ścigania, zajęcie jej rachunków bankowych, do których nie ma ona dostępu oraz brak majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę należy więc wskazać, że przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) podkreśla się, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do sądu rozpatrującego wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Wezwanie to jest zatem dla strony wiążące. Niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że Skarżąca nie potwierdziła złożonych przez siebie oświadczeń stosownymi dokumentami, które uprawdopodabniałyby jej trudną sytuację finansową, do złożenia których była wzywania wcześniej przez referendarza sądowego. W szczególności nie nadesłała bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2016 r., a także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych czy też potwierdzenia wskazywanego przez siebie zajęcia tych rachunków przez organy prowadzące postępowania z jej udziałem. Wszystko to sprawia, że Sąd ma do dyspozycji jedynie oświadczenia Skarżącej odnoszące się do jej obecnej sytuacji finansowej w tym zakresie. Oświadczenia te nie są jednak wystarczające aby podjąć obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Zauważyć bowiem należy w tym miejscu, że z przedłożonych przez Skarżącą bilansu oraz rachunku zysków i strat za lata wcześniejsze, tj. 2014-2015 wynika, że dysponowała ona przychodami, pozwalającymi wygospodarować środki niezbędne na pokrycie kosztów ewentualnych sporów sądowych, gdyż w 2014 roku przychód Skarżącej wyniósł 14.537.485,66 zł, zaś w 2015 r. wyniósł 1.082.512,50 zł. Skoro Skarżąca wnioskuje o przyznanie prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej tego prawa. Tymczasem nie podjęła ona stosownych działań, aby wykazać swoją obecną sytuację finansową. Sąd nie uznał jednak niepotwierdzonych twierdzeń Skarżącej za wystarczające do przyznania jej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.