III SA/Wa 3411/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. i 2013 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca M. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż praktycznie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, zaś środki zgromadzone na rachunkach bankowych zostały zabezpieczone. Podała, iż kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Za ostatni rok osiągnęła zysk w wysokości 19.351,99 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca poinformowała, że nie posiada wyciągów bankowych, gdyż nie ma dostępu do rachunków. Dodała, iż nie zatwierdzono jeszcze bilansu oraz rachunku zysków i strat, stąd nie jest możliwe ich przedłożenie. Nie jest też możliwe przedstawienie aktualnego zestawienia należności i zobowiązań. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, ani też akcji, obligacji czy papierów dłużnych. W okresie od października 2016 r. do marca 2017 r. osiągnęła przychód w wysokości 5.000 zł z tytułu sprzedaży wyposażenia biura. Powołała się na fakt prowadzonych wobec niej postępowań, w tym przez organy ścigania. W toku tych postępowań dokonano zajęcia m. in. całej dokumentacji, rachunków bankowych, telefonów komórkowych. Skarżąca wyjaśniła, że koszty związane z jej funkcjonowaniem, w tym obsługą prawną pokrywał wspólnik będący jednocześnie prezesem zarządu. Środki na ten cel pochodziły z oszczędności. Aktualnie wspólnik ten nie jest nigdzie zatrudniony. W efekcie nie posiada środków na zapłatę kosztów sądowych. Skarżąca przedstawiła rejestr VAT, rachunek zysków i strat, bilans, zestawienie sald i obrotów, zeznanie podatkowe, deklaracje VAT-7. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z niego uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). Oznacza to, że to wnioskodawca powinien przekonać Sąd o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, Sąd zaś ma dokonać jedynie jej oceny. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma Sąd. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 11 stycznia 2017 r., II FZ 918/16). Taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Skarżąca przedstawiła bowiem niepełną dokumentację. Nie nadesłała mianowicie bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2016 r., tłumacząc to brakiem ich zatwierdzenia przez wspólników. Tymczasem termin na sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego już upłynął, co wynika z art. 52 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2016 r., poz. 1047). Uchybienie obowiązkowi jego sporządzenia może skutkować sankcjami określonymi w art. 77 powołanej ustawy, zaś w zakresie prawa pomocy – niemożnością poznania i oceny sytuacji strony ubiegającej się o jego przyznanie. Również za niewiarygodne, a nade wszystko za "niewykazane" uznać należało oświadczenie Skarżącej o zabezpieczeniu środków zgromadzonych na rachunkach bankowych i braku dostępu do nich. Nie nadesłała ona bowiem żadnego dokumentu, który by to potwierdzał. Z tych powodów nie sposób stwierdzić, by Skarżąca przedłożyła dokumenty wskazujące w jakiej rzeczywiście sytuacji majątkowej i finansowej się znajduje. Szczegółowe wykazanie tej sytuacji jest tym bardziej istotne, gdyż z bilansu oraz rachunku zysków i strat za lata 2014-2015, tj. za okres, w którym toczyło się wobec Skarżącej postępowanie podatkowe, wynika, że dysponowała ona przychodami, pozwalającymi wygospodarować środki niezbędne na pokrycie kosztów sporów sądowych. I tak w 2014 r. przychód ten wyniósł ponad 14.537.485 zł, zaś w 2015 r. ponad 1.082.512 zł. W orzecznictwie kładzie się natomiast nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Akcentuje się również, że z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16). Niezależnie od powyższego nie można tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca i w dalszym ciągu dokonuje sprzedaży towarów i ich zakupów, co obrazują nadesłane deklaracje VAT. Co prawda poziom tej sprzedaży i zakupów spadł znacząco w porównaniu z latami 2014-2015, niemniej trudno uznać, iż Skarżąca nie jest w stanie opłacić wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł – jedynego kosztu sądowego, do którego uiszczenia jest ona zobowiązana na tym etapie postępowania. Z tych względów wniosek Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Wobec tego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.