III SA/Wa 3412/11

Dnia 21 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak, , po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku S. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września do grudnia 2006 r. oraz od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: odmówić S. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – S. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W., pismem z 31 stycznia 2012 r., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca wskazała, że nie dysponuje żadnymi dokumentami finansowymi, ponieważ zostały zajęte przez prokuraturę. Nadto nie posiada nieruchomości, przedmiotów trwałych, towarów handlowych, na rachunkach bankowych nie ma środków pieniężnych, kasa Skarżącej nie dysponuje gotówką. Jedynym mieniem Skarżącej jest wierzytelność będąca przedmiotem niniejszego postępowania. Na wezwanie referendarza sądowego z 6 lutego 2012r. o nadesłanie m.in. odpisów z rachunków bankowych, faktur VAT za ostatnie miesiące prowadzenia działalności, zestawienia aktualnych należności i zobowiązań, źródeł finansowania bieżącej działalności i in. Skarżąca nadesłała formularz PPPr. Ponownie wskazała, że wszystkie dokumenty finansowe, księgowe i inne zostały zabezpieczone przez prokuraturę w celu prowadzenia postępowania. Wyjaśniła, że nie toczy się wobec niej żadne postępowanie egzekucyjne. Poinformowała również, że od 2008r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada żadnego majątku, nieruchomości, środków trwałych, finansowych; nie posiada rachunków bankowych; nie posiada żadnych dokumentów finansowych, ponieważ zostały one zajęte przez policję; a jedynym jej wierzycielem jest urząd skarbowy. Postanowieniem z 8 marca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem Skarżąca, reprezentowana przez adw. L. S., złożyła w ustawowym terminie sprzeciw. Pełnomocnik Skarżącej podniósł, że powodem odmowy zwolnienia od kosztów sądowych był fakt, że Skarżąca nie zwróciła się do prokuratury o udostępnienie kserokopii lub odpisów dokumentów księgowych, które to prokuratura zabezpieczyła na potrzeby postępowania karnego i karnoskarbowego oraz rozbieżności w jej stwierdzeniach. Wyjaśnił, że postępowanie przygotowawcze, prowadzone przez prokuraturę charakteryzuje się tym, iż jest postępowaniem inkwizycyjnym. Wiąże się to z prawem prokuratora do nieudostępniania akt prowadzonej sprawy. Pełnomocnik Skarżącej nie ma dostępu do akt śledztwa. Pełnomocnik podkreślił też, że nie wie, czy Skarżąca dysponuje rachunkiem bankowym na którym stan środków wynosi zero, czy też nie dysponuje rachunkiem bankowym w ogóle. Nie zmienia to faktu że zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku nie dysponuje żadną kwotą, która pokryłaby koszty sądowe. Zarzucił, że fakt, iż pomaga Skarżącej bez wynagrodzenia traktowany jest przez Sąd jako podejrzany i zamiast odrobiny uznania spotykają go insynuacje. Ponieważ, w ocenie Sądu, oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej, Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wezwał pełnomocnika Skarżącej do nadesłania m.in. odpisów wyciągów z rachunków bankowych związanych z działalnością spółki w upadłości za ostatnie 6 miesięcy, zestawienie aktualnych należności i zobowiązań skarżącej spółki w upadłości wobec osób trzecich, w tym należności i zobowiązań podatkowych oraz dokładnego wskazania dokonanych spłat należności i zobowiązań, wskazanie źródeł finansowania prowadzonej działalności przez spółkę, w szczególności kosztów lokalu, korespondencji, wskazanie posiadanych nieruchomości i tytułu prawnego do nich – w tym tytułu prawnego do siedziby spółki, ewentualnie wskazanie zmian w przysługujących spółce prawach majątkowych w ostatnich pięciu latach. W odpowiedzi na powyższe wezwanie likwidator Skarżącej nadesłał pismo z 21 kwietnia 2012 r., w którym podniósł, że w związku z zajęciem przez policję na polecenie prokuratury wszystkich dokumentów Skarżącej nie ma możliwości sporządzenia rachunku zysków i strat. Wyjaśnił ponadto, że Skarżąca od czterech lat nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma lokalu ani rachunków bankowych, a wszystkie koszty pokrywa prywatnie likwidator Skarżącej. Natomiast adres do korespondencji został grzecznościowo udostępniony przez jednego ze wspólników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270), - dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia, co niemożliwym czyni wypowiedzenie się Sądu co do jego treści. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącą kosztem sądowym jest wpis od skargi. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącej oraz przedstawionych przez nią danych o sytuacji finansowej, Sąd stwierdza, że nie dostarczyły one wiarygodnych informacji uzasadniających udzielenie prawa pomocy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) podkreśla się, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Skarżąca została zobowiązana do przedłożenia dokumentów obrazujących jej obecną sytuację majątkową, tj. z okresu ostatnich dwóch lat (sprawozdania finansowe). Sąd zobowiązał ją między innymi do nadesłania zestawienia aktualnych należności i zobowiązań wobec osób trzecich, w tym należności i zobowiązań podatkowych oraz dokładnego wskazania dokonanych spłat należności i zobowiązań, wskazanie źródeł finansowania prowadzonej działalności. Skarżąca dokumentów takich nie przedłożyła. Likwidator Skarżącej wskazał jedynie, że nie ma możliwości sporządzenia bilansu zysków i strat oraz zestawienia przychodów i rozchodów ze względu na fakt, iż dokumentacja Skarżącej została zabezpieczona przez policję. Podkreślił ponadto, że od 2009 r. Skarżąca nie posiada, żadnego rachunku bankowego, od czterech lat nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej a także nie ma i nie miała żadnych nieruchomości. Zdaniem Sądu, powyższe wyjaśnienia nie są wystarczającego do uznania, że zostały spełnione przesłanki przyznania Skarżącej prawa pomocy. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Wezwanie to jest zatem dla strony wiążące. Niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez Sąd za niewystarczające uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Wątpliwości zaś co do oświadczeń Skarżącej dotyczących jej sytuacji istniały i uzasadniały skierowanie do niej wezwania. Mimo wezwania Skarżąca nie wyjaśniła swojej sytuacji majątkowej, nie przedstawiła też żadnych dokumentów, które uprawdopodabniałyby jej ciężką sytuację majątkową. Skarżąca jest istniejącym podmiotem gospodarczym, aczkolwiek postawionym w stan likwidacji, którego istota nieprawdopodobnym czyni twierdzenie likwidatora, że nie dysponuje on żadnymi dokumentami dotyczącymi aktualnej sytuacji majątkowej Skarżącej, warunkującej udzielenie prawa pomocy. Podniesiona przez Skarżącą okoliczność, że jej dokumentacja w 2008r. została zajęta na potrzeby postępowania karnego nie ma żadnego znaczenia. Z oczywistych bowiem względów dokumentacja odebrana Skarżącej w 2008r. nie mogła obrazować aktualnej sytuacji Skarżącej, ani nawet z okresu ostatnich dwóch lat. W rezultacie okoliczność ta nie mogła usprawiedliwić i uwiarygodnić twierdzeń Skarżącej, że nie dysponuje ona nawet bieżącymi sprawozdaniami finansowymi bądź dokumentami dotyczącymi zamknięcia rachunków bankowych, co – jak podała Skarżąca – nastąpiło w 2009 r. Na marginesie jedynie Sąd wskazuje, że zajęcie dokumentów na potrzeby postępowania karnego nie pozbawiało Skarżącej prawa do wystąpienia o wydanie z akt tego postępowania kserokopii lub odpisów z dokumentów. Przedstawione przez pełnomocnika Skarżącej trudności związane z wystąpieniem o takie kserokopie lub odpisy, a mianowicie konieczność uiszczenia opłaty, duża liczba dokumentów oraz konieczność wskazania numerów kart z akt, nie mogą być uznane za zasadne. Skoro Skarżąca wnioskuje o przyznanie prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością podjęcia działań także kłopotliwych i utrudnionych. Tymczasem Skarżąca nie podjęła żadnych działań, aby wykazać swoją sytuację materialną. Nie wykazała też, że choćby podjęła próbę uzyskania żądanych przez Sąd dokumentów. Samych twierdzeń Skarżącej Sąd nie uznał za wystarczające do przyznania jej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a. oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.