III SA/Wa 342/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia del. SO Ewa Izabela Fiedorowicz, sędzia WSA Radosław Teresiak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 marca 2018 r. sprawy ze skargi K. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w K. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2016 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz K. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w K. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej "Prezes Zarządu PFRON") decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. określił K. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej "Skarżąca" lub "Spółka") wysokość zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej zwany "PFRON") za maj 2011 r. w wysokości 3.237 zł, czerwiec 2011 r. w wysokości 2.828 zł oraz za lipiec 2011 r. w wysokości 2.143 zł. Od powyższej decyzji zostało wniesione odwołanie z dnia 26 lutego 2016 r. opatrzone nieczytelnym podpisem, przesłane w kopercie z nadrukiem Kancelarii Radców Prawnych H.. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej zwany "Ministrem") pismem z dnia 1 lipca 2016 r. wezwał Kancelarię Radców Prawnych H. do przedłożenia, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania tego wezwania, informacji kto podpisał odwołanie oraz dokumentu potwierdzającego uprawnienie tej osoby do samodzielnego złożenia odwołania od ww. decyzji oraz do samodzielnego reprezentowania Skarżącej przed organem odwoławczym. W odpowiedzi na ww. pismo r. pr. M. K. z Kancelarii Radców Prawnych H. w piśmie z dnia 15 lipca 2016 r. poinformował, iż ww. odwołanie oraz dokument potwierdzający uprawnienie do samodzielnego złożenia odwołania od ww. decyzji został podpisany przez Prezesa Zarządu Skarżącej – N. K.. Minister pismem z dnia 26 sierpnia 2016 r. wezwał ww. kancelarię do przesłania, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania tego pisma, dowodów potwierdzających brak obowiązku Spółki dokonywania wpłat na PFRON w okresie objętym zaskarżoną decyzją, tj. od maja do lipca 2011 r., a w szczególności potwierdzonych za zgodność z oryginałem kopii dokumentów potwierdzających stan zatrudnienia w ww. okresie, złożonych do ZUS deklaracji ZUS DRA, ZUS RCA/RNA za ww. okres, orzeczeń o stopniu niepełnosprawności pracowników albo orzeczeń o częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy wraz z adnotacją kiedy orzeczenie wpłynęło do pracodawcy, innych dowodów, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. W odpowiedzi na ww. pismo aplikant radcowski L. K. z ww. kancelarii radców prawnych w piśmie z dnia 8 września 2016 r. wskazał, iż od 8 lutego 2016 r. Skarżąca nie posiada organu reprezentującego - zarządu oraz poinformował, że uzyskanie przedmiotowej dokumentacji w chwili obecnej jest niemożliwe. W związku z powyższym Minister pismem z dnia 27 października 2016 r. zwrócił się do Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział G. - KRS z prośbą o udzielenie informacji z jaką datą N. K. przestał pełnić funkcję Prezesa Zarządu Spółki i z jaką datą zostało dokonane wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego N. K. jako pełniącego funkcję Prezesa Zarządu Spółki. W odpowiedzi Sąd Rejonowy Sąd Gospodarczy [...] Wydział KRS w O. przesłał uwierzytelniony odpis postanowienia Sądu z dnia [...] marca 2016 r. wraz z uzasadnieniem, dotyczącego wykreślenia z rejestru (z urzędu) N. K. – Prezesa Spółki. W uzasadnieniu ww. postanowienia Sąd wskazał, iż stosownie do art. 18 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. poz. 1037 ze zm.; dalej "K.s.h.") nie może być członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej albo likwidatorem osoba, która została skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwa określone w przepisach rozdziałów XXXIII-XXXVII Kodeksu karnego oraz w art. 585, art. 587, art. 590 i w art. 591 K.s.h. Ponadto poinformował, iż w dniu 29 marca 2016 r. Sąd rejestrowy otrzymał z Biura Informacyjnego Krajowego Rejestru Karnego informację, iż wyrokiem z dnia [...] września 2015 r., który uprawomocnił się dnia 9 lutego 2016 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w S. skazał N. K. za przestępstwo wskazane w art. 18 K.s.h. Wskutek powyższego skazania jego mandat jako członka zarządu w Spółce wygasł. Sąd w związku z powyższymi ustaleniami dokonał z urzędu zmian w Krajowym Rejestrze Sądowym. Minister postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm. – dalej "O.p.") stwierdził niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu wskazał, że niedopuszczalność odwołania występuje, gdy nie istnieje przedmiot odwołania, tzn. sama decyzja, odwołanie wnosi podmiot nieuprawniony. Z kolei stosownie do art. 228 § 1 pkt 1 O.p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania. Minister zwrócił uwagę, iż wyrok z dnia [...] września 2015 r. sygn. akt [...], którym Sąd Rejonowy w S. skazał N. K. za przestępstwo wskazane w art. 18 K.s.h. uprawomocnił się dnia 9 lutego 2016 r., zatem w dniu 26 lutego 2016 r. N. K. nie miał uprawnienia do reprezentowania Spółki, a tym samym do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Zarządu PFRON. Spółka skargą z 28 grudnia 2016 r. wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającej go decyzji Prezesa zarządu PFRON z 8 lutego 2016 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania, zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1) art. 122 w zw. z art. 151 § 1 O.p. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, a to przez przyjęcie, że decyzja Prezesa Zarządu PFRON z dnia 8 lutego 2016 r. została wprowadzona do obrotu prawnego z uwagi na jej skuteczne doręczenie Skarżącej, podczas gdy w chwili jej doręczenia Skarżąca nie posiadała organu reprezentacji, 2) art. 122 O.p. poprzez niepodjęcie przez organ administracji wszelkich, niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności ustalenia właściwego statusu prawnego Skarżącej przed wszczęciem postępowania administracyjnego, 3) art. 211 i 212 O.p., poprzez nieuwzględnienie tego, iż decyzja administracyjna wywołuje skutki prawne jedynie wtedy, gdy zostanie skutecznie doręczona z zachowaniem warunków formalnych określonych w przepisach Ordynacji podatkowej, 4) art. 138 § 3 oraz art. 154 § 1 O.p. w zw. z art. 126 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ich nie zastosowanie, w szczególności poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego pomimo braku organu reprezentacji osoby prawnej, następnie poprzez niewystąpienie do sądu rejestrowego o ustanowienia kuratora, 5) art. 228 § 1 ust. 1 O.p. poprzez jego błędną wykładnię, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji Prezesa Zarządu PFRON z powodu braku uprawnienia N. K. do złożenia odwołania od wzmiankowanej decyzji, podczas gdy powodem był brak skutecznego wprowadzenia do obrotu prawnego wzmiankowanej decyzji. Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie, względnie o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U z 2017 r., poz. 1369, ze zm.; zwaną dalej "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt lub interpretację albo stwierdza bezskuteczność czynności. Zatem decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, Sąd stwierdził naruszenie prawa, które uzasadniało wyeliminowanie go z obrotu prawnego. W niniejszej sprawie kwestią sporną jest ustalenie czy Minister zasadnie stwierdził niedopuszczalność odwołania. Z bezspornego stanu faktycznego wynika, że od dnia 9 lutego 2016 r. Skarżąca nie posiadała organów wskutek skazania wyrokiem z dnia [...] września 2015 r. za przestępstwo wskazane w art. 18 K.s.h. N. K. – jedynego członka zarządu Skarżącej. Bezsporne jest również w sprawie, że odwołanie z dnia 26 lutego 2016 r. zostało podpisane przez N. K., który nie był już uprawniony do reprezentowania Skarżącej. W pierwszej kolejności należy zatem ustalić sytuację prawną Spółki po dniu 9 lutego 2016 r. tj. po utracie organów. Brak organu, jak słusznie zauważył organ, powoduje, że osoba prawna ma zdolność prawną (nie została wykreślona z odpowiedniego rejestru), ale nie może ujawnić swojej woli, a więc nie może podejmować czynności prawnych, procesowych nawet jeżeli posiada umocowanego przed utratą organów pełnomocnika. Pełnomocnik bowiem zasadniczo działa zgodnie z dyspozycjami mocodawcy w szczególności w zakresie "decyzji" co do zaskarżenia indywidualnego aktu administracyjnego. Dlatego też, zgodnie z art. 138 § 3 O.p "Jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów, organ podatkowy składa do sądu wniosek o ustanowienie kuratora". Powyższy przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący i jego dyspozycja zobowiązuje organ do odpowiedniego tj. wskazanego w nim działania. Organ nie ma swobody w zakresie jego stosowania i nie może odstąpić od wnioskowania o powołanie kuratora. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt przedmiotowej sprawy należy zauważyć, że decyzja z dnia [...] lutego 2016 r. Prezesa Zarządu PFRON została doręczona w dniu 12 lutego 2016 r. pełnomocnikowi Spółki. W dniu doręczenia ww. decyzji Spółka nie posiadała już organów. Doręczenie aktu administracyjnego stronie jest kreacją istotnego uprawnienia dla strony stosunku administracyjnego, polegającego na prawie, możliwości decydowania przez nią o celowości wniesienia odwołania od decyzji administracyjnej. Ponadto doręczenie posiada istotny dla strony postępowania walor informacyjny w odniesieniu do treści rozstrzygnięcia sprawy oraz okoliczności zakończenia postępowania. Samo doręczenie jest czynnością materialno-techniczną organu administracyjnego. Zdaniem Sądu Skarżąca posiadała więc zdolność prawną oraz pomimo braku organów nadal była stroną toczącego się postępowania zatem dokonana czynność materialno-techniczna tj. doręczenie ww. decyzji Prezesa Zarządu PFRON pełnomocnikowi ustanowionemu przez Spółkę przed utratą organów było poprawnie skuteczne. Jednakże Spółka ze względu na brak organów nie miała zdolności procesowej nie mogła zatem skutecznie wyrazić woli w zakresie wniesienia środka zaskarżenia (odwołania). W związku z powyższym nie wystąpił drugi zasadniczy skutek doręczenia (poza informacyjnym) w postaci rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania. Podkreślić należy, że odwołania w imieniu Spółki nie mógł wnieść również pełnomocnik bowiem decyzja o zaskarżeniu indywidualnego aktu administracyjnego należy do strony postępowania w przypadku rozpatrywanej sprawy osoby prawnej i jest wyrażana przez należycie umocowane organy. W dniu 26 lutego 2016 r. wpłynęło jednak do organu odwołanie podpisane przez N. K.. Odwołanie wniosła Spółka przy czym zostało ono podpisane przez osobę nieuprawnioną do działania w imieniu Spółki co jest okolicznością bezsporną. W dniu 1 lipca 2016 r. organ odwoławczy powziął wątpliwość, kto podpisał ww. odwołanie z dnia 26 lutego 2016 r. i wezwał pełnomocników do złożenia wyjaśnienia i przedłożenia stosownych dokumentów uprawniających do złożenia odwołania. Wskazać jednak należy, że już w dniu 31 marca 2016 r. Sąd Rejonowy w O. [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego dokonał z urzędu wykreślenia N. K. z funkcji Prezesa Zarządu Spółki. W związku z powyższym organ odwoławczy co najmniej od dnia 31 marca 2016 r. mógł powziąć informację o braku organów uprawnionych do działania w imieniu Spółki. Zdaniem Sądu organ odwoławczy po powzięciu informacji o braku organów uprawnionych do reprezentowani Spółki powinien na podstawie art. 138 § 3 O.p. złożyć do sądu wniosek o wyznaczenie kuratora lub skorzystać z art. 138m O.p. Następnie organ odwoławczy powinien na podstawie art. 169 § 1 O.p. w zw. z art. 235 O.p. wezwać Skarżącą do uzupełnienia braku odwołania polegającego na braku podpisu osoby uprawnionej do reprezentowania ww. Spółki. Dopiero w przypadku nieuzupełnienia braku przez uprawniony podmiot organ odwoławczy mógł na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 O.p. stwierdzić niedopuszczalność odwołania. Mając zatem na uwadze stwierdzone naruszenia przepisów prawa w szczególności art. 169 § 1 O.p. w zw. z art. 235 O.p. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił powyższe postanowienie oraz zasądził na rzecz strony Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego zgodnie z art. 200 i art. 209 P.p.s.a. w kwocie równej uiszczonemu wpisowi od skargi w wysokości 100 zł.