III SA/Wa 3508/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3508/16 przyznającego prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 15.000 zł oraz odmawiającego przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lipca do października 2014 r. postanawia: 1. zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 7.500 zł; 2. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. G. (dalej zwany "Stroną" lub "Skarżącym") wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] października 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lipca do października 2014 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w dniu 8 grudnia 2016 roku Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że w związku z przeprowadzonym przez Urząd Skarbowy w P. postępowaniem egzekucyjnym, organ egzekucyjny zajął wszystkie środki pieniężne zgromadzone na jego rachunkach bankowych. Skarżący wskazał, że w chwili obecnej nie posiada środków pozwalających na pokrycie wpisu od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Nie posiada żadnego majątku. Na dzień złożenia wniosku posiada oszczędności w wysokości 10.000 zł. Skarżący i jego żona posiadają udziały w M. Sp. z o.o. o łącznej wartości 5.000 zł. Jedyny dochód rodziny stanowi wynagrodzenie Skarżącego i jego żony ze stosunku pracy w wysokości po 1.355 zł netto miesięcznie. Miesięczne zobowiązania i stałe wydatki Skarżący określił w sposób następujący: opłaty za media – 600 zł, wydatki na żywność – 800 zł, artykuły higieniczne i odzież – 400 zł, leki – 100 zł. Z kolei różnica pomiędzy miesięcznymi wydatkami, a dochodami jest pokrywana z niewielkich darowizn od najbliższej rodziny Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych informacji odnośnie stanu majątkowego i możliwości płatniczych nadesłał zeznania podatkowe, rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 2016 r., wyciągi z rachunków bankowych, zestawienie miesięcznych wydatków, faktury za media. Ponadto Skarżący przesłał umowę o pracę na okres próbny. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 13 lutego 2017 r. przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 15.000 zł, zaś w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że Skarżący wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym jego etapie stanowi wpis od skargi w kwocie 88.448 zł. W ocenie starszego referendarza sądowego, przemawiają za tym okoliczności, że Skarżący nie dysponuje obecnie praktycznie żadnymi środkami majątkowymi z uwagi na zajęcie ich w wyniku postępowań zabezpieczających i wykonawczych. Dochód rodziny z tytułu zatrudnienia wynosi 2.710 zł, natomiast miesięczne wydatki (wyliczone przez Skarżącego ) wynoszą 2.200 zł. Powyższe, w ocenie starszego referendarza sądowego, nie oznacza jednak, że Skarżący w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Starszy referendarz sądowy przyjął, że uiszczenie przez Skarżącego wpisu na poziomie 15.000 zł nie przekracza jego możliwości finansowych. Jak sam Skarżący podniósł obecnie On jak i żona osiągają dochody w łącznej wysokości 2.710 zł, posiadają udziały w spółkach prawa handlowego o łącznej wartości nominalnej 5.000 zł. Ponadto Skarżący posiada oszczędności w kwocie 10.000 zł. Tym samym możliwe jest częściowe partycypowanie Skarżącego w kosztach sądowych. Skarżący w sprzeciwie z 23 lutego 2017 r. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym i zwolnienie od obowiązku uiszczenia całości wpisu od skargi w wysokości 88.448 zł. Skarżący zarzucił obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj.: art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") przez nieuzasadnione przyjęcie, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a w konsekwencji przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi wyłącznie ponad kwotę 15.000 zł, art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm.) w zw. z art. 106 § 5 w zw. z art. 167a § 1 P.p.s.a. przez dowolną a nie swobodną ocenę przedstawionych dokumentów, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. 1997, nr 78, poz. 483) przez nieprzyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym pozbawienie prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący podniósł, że nie jest w stanie uiścić kwoty 15.000 zł tytułem wpisu sądowego od skargi bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Skarżący wskazał, że w wyniku postępowań zabezpieczających i wykonawczych został zajęty jego wszelki istniejący majątek na poczet kwestionowanych należności podatkowych. Prowadzone są z jego udziałem również postępowania podatkowe oraz sądowoadministracyjne. W konsekwencji zaznaczył, że nie dysponuje praktycznie żadnymi środkami majątkowymi, zaś uzyskiwane dochody nie pozwalają na sfinansowanie wymaganego w sprawie wpisu sądowego. Skarżący wskazując, że posiada udziały w M. sp. z o.o. o łącznej wartości 2 500 zł podkreślił, że wskazana kwota jest równa ich wartości nominalnej. Przedmiotowe udziały zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. Natomiast posiadane przez jego małżonkę w ww. spółce udziały o łącznej wartości nominalnej w wysokości 2.500 zł nie mogły być zaliczone do środków partycypujących w kosztach niniejszego postępowania, ze względu na istnienie rozdzielności majątkowej między małżonkami. Zauważył ponadto, że nie posiada możliwości ścisłej kontroli wysokości aktualnego dochodu małżonki oraz sposobu jego gospodarowania z uwagi na istniejącą pomiędzy nimi rozdzielność majątkową ustanowioną w 2015 r. Ze względu na istnienie rozdzielności majątkowej Skarżący nie może zobowiązać małżonki do rozporządzania jej majątkiem. Odnosząc się do argumentacji, że posiada oszczędności w kwocie 10.000 zł Skarżący wskazał, że stanowią one jedynie niewielką część wpisu od skargi, który powinien zostać w niniejszej sprawie uiszczony. Ponadto od czasu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy środki te zostały niemalże w całości zużyte w ramach funkcjonowania gospodarstwa domowego Skarżącego oraz na finansowanie toczących się postępowań sądowoadministracyjnych. Połowa kwoty oszczędności została wpłacona tytułem wpisu sądowego od skargi złożonej w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2783/16 – jako dowód przedstawiono pocztowe potwierdzenie polecenia przelewu. Pozostała kwota 5.000 zł w całości została przeznaczona na bieżące potrzeby Skarżącego oraz jego rodziny. Bilans dochodu Skarżącego oraz jego małżonki pozostaje ujemny. Dalej wskazał, że według stanu na koniec stycznia 2017 r. Skarżący oraz jego małżonka posiadali na swoich rachunkach bankowych kwotę około 2.400 zł, która jest im niezbędna do codziennego funkcjonowania, regulowania bieżących opłat oraz stanowi niewielkie zabezpieczenie na wypadek zdarzeń losowych. Jak podkreślił Skarżący kwota 10.000 zł istniała w chwili wypełnienia przez Skarżącego formularza PPF, natomiast została spożytkowana przez Skarżącego i jego rodzinę wobec czego w obecnej chwili Skarżący nie ma możliwości uiszczenia wpisu w wysokości 15.000 zł. Dochód gospodarstwa domowego Skarżącego wynosi od 1 stycznia 2017 r. ok. 4.000 zł brutto (ok. 2.928 zł netto), ponieważ każde z małżonków otrzymuje wynagrodzenie w wysokości płacy minimalnej, przy czym kwota ta nie obejmuje kwoty 500+, która może być wykorzystana jedynie na zaspokojenie potrzeb małoletnich dzieci. Do sprzeciwu załączono wydruk z rachunku bankowego żony Skarżącego ze stycznia 2017 r. oraz wydruk z rachunku bankowego Skarżącego obejmujący okres od 29 listopada 2016 roku do 25 stycznia 2017 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - dalej: "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ww. ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Należy zauważyć, że na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Stosownie zaś do art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a.). Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 88.448 zł. Nie ulega wątpliwości, że każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że Skarżący wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym jego etapie stanowi wpis od skargi w kwocie 88.448 zł. Zdaniem Sądu, przemawiają za tym okoliczności, że Skarżący nie dysponuje obecnie praktycznie żadnymi środkami majątkowymi z uwagi na zajęcie ich w wyniku postępowań zabezpieczających i wykonawczych. Bilans uzyskiwanych przez Skarżącego i jego małżonkę dochodów i wydatków ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego pozostaje ujemny. Uzupełniany jest niewielkimi darowiznami od członków rodziny. Powyższe, w ocenie Sądu, nie oznacza jednak, że Skarżący w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Sąd przyjął, że uiszczenie przez Skarżącego wpisu na poziomie 7.500 zł nie przekracza jego możliwości finansowych. Jak sam Skarżący podniósł obecny dochód rodziny wynosi ok. 4.000 zł brutto (ok. 2.928 zł netto), ponadto małżonkowie posiadają udziały w spółkach prawa handlowego w wysokości 5.000 zł. Tym samym możliwe jest uzyskanie w znacznym zakresie wsparcia finansowego, które można przeznaczyć na pokrycie wpisu sądowego. Za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, przemawia również okoliczność, że odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby w rozpoznawanej sprawie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ta okoliczność spowodowałaby konieczność cofnięcia skargi, bądź ze względu na nieuiszczenie wpisu jej odrzucenie. W konsekwencji obiektywnie uniemożliwiłoby to stronie skarżącej doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). Biorąc powyższe pod uwagę oraz po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego Sąd stwierdził, że przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawcy zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 7.500 zł. Sąd mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji