III SA/Wa 3522/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Marcin Piłaszewicz po analizie w dniu 28 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. U. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie określenie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. postanawia 1. zwolnić stronę od wpisu od skargi 2. odmówić stronie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie W.U. (dalej "Skarżąca" lub "Wnioskodawca" albo "strona") zwróciła się w formularzu z 6 czerwca 2013 r. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała: - nie posiada oszczędności; - utrzymuje się z emerytury w wysokości 1519 zł brutto, z której prowadzi egzekucje komornik sądowy; - po odliczeniu kwoty zajętej przez komornika pozostaje stronie 893 zł; - mąż uzyskuje z tytułu renty kwotę 942 zł; - strona, ani jej mąż nie posiadają majątku, nieruchomości, wartościowych ruchomości; - oświadczyła, ze nie prowadzi i nie prowadziła działalności gospodarczej Strona, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 12 czerwca 2013 r. poinformowała o tym, że: - miesięczny koszt lekarstw wynosi ok. 400 zł; - strona i jej mąż byli wielokrotnie hospitalizowani; - oprócz rachunków za energie elektr., wywóz śmieci strona pokrywa koszty opału, rocznie ok. 3 tys. zł; - nie jest w stanie przełożyć wszystkich rachunków ponieważ nie była uprzedzona o konieczności ich zbierania. Strona przekazała karty szpitalne z leczenia męża, opisy zabiegu [...], [...] i in, decyzje ZUS o przyznaniu renty mężów, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności męża, zestawienie przychodów i kosztów działalności gospodarczej męża, PIT11A za 2012 r. PIT 37 męża strony, informacja o przebytej rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS, rewaloryzacji emerytury strony, zestawienie faktur, odcinków zapłaty za energię, usługi komunalne i in. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej P.p.s.a), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika: może być przyznane, jeśli strona wykaże niezdolność do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Następuje wtedy, kiedy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Z uwagi na to, ze po odrzuceniu (13 marca 2013 r. ) w sprawie skargi względem męża, jedyną stroną pozostała w sprawie skarżąca to do jej przychodu należy odnieść koszt wydatków związanych z prowadzeniem sporu sadowego. Oznacza to zakaz – w zastanej sytuacji prawnej – wywodzenia negatywnych skutków w zakresie prawa pomocy z uzyskiwania przychodów z działalności gospodarczej przez męża strony, do której kosztów hipotetycznie możnaby odnieść wydatki związane z prowadzeniem sporu sądowego – jeśliby uznać związek sporu sądowego z działalnością gospodarczą. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj o prawo pomocy w zakresie częściowym. Referendarze są urzędnikami zatrudnianymi w sądach, którzy zostali upoważnieni do wykonywania określonych w ustawach czynności należących do sądów w zakresie ochrony prawnej, w tym wypadku do badania zdolności strony do uiszczenia wymagalnych kosztów sądowych i – ewentualnie - przyznania im pomocy w tym zakresie (por. wyrok TK z 1 grudnia 2008 r. P54/07). Referendarz sądowy zauważa, że jedynym wymagalnym kosztem sądowym w sprawach badanych przez referendarza sądowego, na obecnym etapie postępowania, jest obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 478 zł. Do wymagalnego kosztu sądowego należy odnosić wniosek skarżącego, ponieważ powstały każdorazowo obowiązek zapłaty zależności należy rozważać z uwzględnieniem aktualnej (z daty zapłaty należności) sytuacji finansowej strony, która może zmieniać się. Stąd też odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów jeszcze niewymagalnych. Badając wniosek strony referendarz sądowy ma na uwadze to, ze jej dochody są przedmiotem egzekucji komorniczej. Nadto wykazana poprzez nadesłane karty leczenia szpitalnego i karty zabiegów sytuacja zdrowotna strony i jej męża ogranicza ich możliwości do osiągania dodatkowych, poza pochodzącymi z zabezpieczenia społecznego, dochodów. Wręcz przeciwnie: stałe koszty leczenia i zabiegów ograniczają zdolność płatniczą strony. Referendarz sądowy podziela trafność uwag wyrażanych orzecznictwie odnośnie obowiązku zabezpieczenia środków w ramach prowadzonej działalności gospodarczej na poczet należności wynikających ze sporów związanych z tą działalnością oraz odnośnie obowiązku pomocy małżonka wyrażonych w innych postępowaniach, jednakże z uwagi na znaczące zmniejszenie (ustanie) rozmiaru prowadzonej przez męża działalności gospodarczej, stan zdrowia męża, przywołaną powyżej decyzję Sądu z 13 marca 2013 r. o odrzuceniu skargi względem męża, uznał niemożność małżonka strony do pomocy w zaspokojeniu należności związanych z kosztami prowadzonej sprawy. Oznacza to, że fakt osiągania przez męża strony przychodów w ramach działalności gospodarczej w 2012 r nie powinien być przyczyną uzasadniającą odmowę przyznania stronie prawa pomocy. Zdaniem referendarza sądowego, z zestawienia wysokości minimum socjalnego w gospodarstwie dwuosobowym (ok. 1000 zł miesięcznie – dane dostępne na stronie https://www.ipiss.com.pl/?zaklady=minimum-socjalne) wynika, że uiszczenie wymaganych kosztów sądowych może spowodować naruszenie podstaw bytowych strony, ponieważ ani strona , ani jej mąż nie uzyskują miesięcznie dochodów przewyższających kwotę 1000 zł. Referendarz sądowy uznał zarazem, że w sprawie brak jest podstaw przyjmowania za kryterium zdolności płatniczych strony innej wartości niż minimum socjalne. Minimum socjalne z uwagi na zakres i poziom zaspokajanych potrzeb, zapewnia takie warunki życiowe, by na każdym z etapów rozwoju człowieka umożliwić reprodukcję jego sił życiowych, posiadanie i wychowanie potomstwa oraz utrzymanie więzi społecznych. Zdaniem referendarza sądowego obowiązek uiszczenia kosztów sądowych w sprawie nie powinien naruszać wskazanego powyżej poziomu warunków życiowych, co determinuje rozstrzygniecie wyrażone w sentencji. Z tych powodów należało uznać, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jak w sentencji.