III SA/Wa 3526/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Asesor WSA Sylwester Golec (spr.), Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2006 r. sprawy ze skargi "E." Zakład Krawiecki H.M. sp. j. na decyzję Ministra Polityki Społecznej z dnia[...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należnych wpłat na PFRON wraz z odsetkami 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] sierpnia 2004 r. [...] 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Polityki Społecznej na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. III SA/Wa 3526/05 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...]Minister Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych odmawiającą Spółce Jawnej "E" Zakład Krawiecki H. M. umorzenia należnych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od lutego do grudnia 2003 r. Skarżąca spółka złożyła do Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wniosek o umorzenie należnych od niej wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od lutego do grudnia 2003 r. W uzasadnieniu wniosku spółka podnosiła, że znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej spowodowanej ogólną niekorzystną koniunkturą na rynku odzieżowym. W latach 2001, 2002 i 2004 spółka poniosła straty na działalności w łącznej wysokości ponad 180 tys. zł. Sytuację spółki pogorszyła również odmowa zapłaty za sprzedane towary przez dwóch kontrahentów a także konieczność spłacania kredytów oraz odsetek od tych kredytów. Spółka do wniosku dołączyła dowody potwierdzające argumenty podniesione we wniosku. W uzupełnieniu wniosku spółka wskazywała, że umorzenie wpłat umożliwi jej prowadzenie działalności bez redukcji zatrudnienia. Spółka przedstawiła strukturę zatrudnienia w jej przedsiębiorstwie w latach 2002 i 2003. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych odmówił skarżącej spółce umorzenia wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od lutego do grudnia 2003 r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że przyznawanie ulg na podstawie art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w dalszej treści uzasadnienia powoływanej jako O.p., oparte jest na tak zwanym uznaniu administracyjnym. Organ stwierdził, że trudna sytuacja ekonomiczna wnioskodawcy nie może uzasadniać umorzenia należnych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. W ocenie organu umorzenie wpłat mogłoby nastąpić tylko w przypadku wystąpienia przyczyn o charakterze wyjątkowym. Od tej decyzji spółka wniosła odwołanie do Ministra Polityki Społecznej. W odwołaniu spółka przedstawiła swoją trudną sytuację ekonomiczną i wywodziła, że sytuacja ta uzasadnia umorzenie należnych od niej wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od lutego do grudnia 2003 r. Decyzją z dnia[...] września 2005 r. nr [...]Minister Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazywał że udzielenie ulgi płatniczej na podstawie art. 67 § 1 O.p. ma charakter wyjątkowy i stanowi wyjątek od zasady obowiązkowego ponoszenia ciężarów publicznoprawnych. Działalność gospodarcza prowadzona jest na własne ryzyko i dlatego występujące w tej działalności straty nie mogą uzasadniać umorzenia podmiotom wykonującym tę działalność należności publicznoprawnych. W ocenie organu niepowodzenia gospodarcze skarżącej spółki nie uzasadniają twierdzenia, że w sprawie wystąpił interes publiczny. W ocenie Ministra Organ pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącej spółce udzielenia ulgi w zapłacie wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, gdyż przy wydawaniu decyzji miał obowiązek uwzględnić interes publiczny wyrażający się w konieczności zapewnienia środków finansowych do funkcjonowania funduszu. Dalej organ wskazywał, że decyzja wydawana na podstawie art. 67 § 1 O.p. ma charakter uznaniowy, a zatem nawet wystąpienie określonych w tym przepisie przesłanek do umorzenia należności publicznoprawnych nie zobowiązuje organu do ich umorzenia. Organ wskazał również, że przeprowadzone przez Ministra dodatkowe postępowanie wyjaśniające wykazało że skarżąca spółka w roku 2004 osiągnęła dochód w kwocie 46 772,72 zł a w roku 2005 w kwocie 23 664,30 zł. Na decyzję Ministra spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze strona skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację materialną i wniosła o umorzenie wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, których dotyczyła zaskarżona decyzja. Minister Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę zarzuty w niej podniesione uznał za bezzasadne i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna jednakże nie z powodu argumentów w niej podniesionych. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Korzystając z tego uprawnienia Sąd postanowił wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z uwagi na istniejące w sprawie naruszenia prawa, których skarżący nie wskazał w skardze. Sąd postanowił uchylić również decyzję organu pierwszej instancji, gdyż zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) do wpłat, o których mowa w art. 21 ust. 1, art. 23, art. 31 ust. 3 pkt 1 i art. 33 ust. 4a, 7 i 7a, stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem art. 49a i 49b, przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, zwanej dalej "Ordynacją podatkową", z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu. W art. 49a i 49b uregulowane zostało zabezpieczanie wpłat hipoteką i zastawem. Mający zastosowanie do wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przepis art. 67 § 1 O.p. stanowi, że przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Zgodnie z treścią art. 67 § 1a O.p. umarzanie zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej na wniosek podatnika będącego przedsiębiorcą następuje zgodnie z przepisami o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców. Przepis art. 67 § 1a O.p. został zmieniony przez art. 56 ustawy z dnia z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. Nr 123, poz. 1291) w dalszej treści uzasadnienia powoływanej jako post. pom. publ. i od dnia 31 maja 2004 r. miał następującą treść "umarzanie zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej na wniosek podatnika będącego beneficjentem pomocy, następuje z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej.". Przepisy post. pom. publ. nie zwierały przepisów przejściowych regulujących sposób stosowania przez organy zmienionego przez tę ustawę przepisu art. 67 § 1a, a zatem zgodnie z zasadą bezpośredniego skutku przepis ten w zmienionej treści należało stosować do wszystkich wniosków o udzielenie ulg o których mowa w art. 67 § 1 rozpatrywanych przez organy po dniu 30 maja 2004 r. Z tego względu zdaniem Sądu w rozpoznanej sprawie organy miały obowiązek wskazać w uzasadnieniu decyzji, czy wnioskowane przez skarżącą spółkę umorzenie wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych było dopuszczalne na podstawie przepisów post. pom. publ. oraz przepisów prawa europejskiego. Przepisy art. 87-89 TWE ograniczają pomoc państw członkowskich dla przedsiębiorców uznając ją za działania ograniczające konkurencję przedsiębiorców na wspólnym rynku Unii Europejskiej. Przepisy art. 87 ust. 3 lit. a-d TWE przewidują możliwości wyłączenia spod zakazu określonego w art. 87 ust. 1 TWE pomocy regionalnej, pomocy prorozwojowej, pomocy dla pewnych rodzajów działalności lub regionów oraz pomocy dla ochrony kultury. Rrealizując uprawnienie do udzielania pomocy horyzontalnej Rada UE wydała rozporządzenie 994/98 w którym upoważniła Komisję Europejska do wydawania rozporządzeń stwierdzających , że określone grupy pomocy są zgodne z art. 87 ust. 3 TWE. Realizując to upoważnienie Komisja Europejska wydała rozporządzenia: nr 69/2001 z dnia 12 stycznia 2001 r. dotyczące pomocy bagatelnej – pomoc de minimis oraz nr 70/2001z dnia 12 stycznia 2001 r. dopuszczające udzielanie pomocy przez państwa członkowskie małym i średnim przedsiębiorstwom. Przepisy post. pom. publ. nie regulują kwestii objętych regulacjami zwartymi w powołanych rozporządzeniach i przepisy europejskie w tym zakresie mają bezpośrednie zastosowanie do podmiotów, których dotyczą. Dlatego organ rozstrzygając w przedmiocie udzielenia skarżącej spółce ulgi w spłacie należności publicznoprawnej obowiązany był wykazać, czy była ona dopuszczalna na podstawie wymienionych aktów prawnych zawierających przepisy wspólnotowe. W ocenie Sądu dopuszczalność wnioskowanej przez skarżącą spółkę pomocy należało ocenić w pierwszej kolejności, gdyż w przypadku stwierdzenia, że pomoc ta jest niedopuszczalna na podstawie przepisów zawartych w powołanych aktach prawnych, organ nie miałby obowiązku rozważania okoliczności podniesionych przez skarżącą spółkę we wniosku, świadczących o tym, że umorzenie należnych wpłat uzasadnione jest jej ważnym interesem. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji brak jest oceny dopuszczalności pomocy, o którą wnosiła skarżąca spółka. Z tego względu należało stwierdzić, że decyzje te naruszały art 210 § 4 O.p. w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wskutek jego wystąpienia nie można było jednoznacznie ocenić, czy organ zbadał stan faktyczny sprawy w stopniu niezbędnym do jej prawidłowego rozstrzygnięcie oraz czy przy załatwianiu sprawy organ uwzględnił wszystkie przepisy mające zastosowanie w sprawie. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie mógł tego stwierdzić na podstawie akt sprawy. Ponadto należy wskazać, że organy obydwu instancji nie odniosły się do podnoszonej przez stronę w toku postępowania kwestii zasadności umorzenia należnych od niej wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, z uwagi na interes społeczny wyrażający się w związku tego umorzenia z możliwością utrzymania przez skarżąca spółkę dotychczasowej ilości miejsc pracy. Z tego względu należało uznać, że obydwie decyzje naruszają art. 210 § 4 O.p. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji. Naruszenie to wystąpiło w decyzjach organów obydwu instancji. Właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. W przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 210 § 4 O.p. stanowi realizację w postępowaniu podatkowym określonej w art.124 O.p.. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym decyzji organ winien jest wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadnienie prawne decyzji winno zawierać wskazanie przepisów prawa z przytoczeniem ich treści i chodzi tutaj o przepisy prawa, które regulują skutki prawne faktów wymienionych w uzasadnieniu faktycznym (por. Cz. Martysz w G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie Administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s.663 i nast., a także wyrok NSA z 30 czerwca 1983 r. I S.A. 178/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 51,.). Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie należności publicznoprawnych będą to umorzenie należności bądź odmowa ich umorzenia a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy, pogląd ten znajduje uzasadnienie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 1984 r., sygn. akt S.A./Wr 728/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 126, z dnia 10 czerwca 1994 r., sygn. akt. II S.A. 237/94, ONSA 1995, Nr 3 poz. 111, z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV S.A. 893/97, LEX 45905). Skarżąca spółka wniosła w skardze o umorzenie należności, których dotyczyła zaskarżona decyzja. Sąd nie mógł uwzględnić tego wniosku, gdyż wnioskowane przez stronę skarżącą rozstrzygnięcie nie mieści się w określonych w przepisach art. 145 – 150 p.p.s.a. kompetencjach orzeczniczych Sądu I instancji. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów art.124 i art. 210 § 4 O.p., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 135, art.145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.