III SA/Wa 3529/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Marcin Piłaszewicz po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. E. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a 1. zwolnić stronę od wpisu od skargi i opłat kancelaryjnych, 2. odmówić stronie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie A.E. (dalej "Skarżący" lub "Wnioskodawca" albo "strona") zwrócił się w skardze, a następnie na formularzu PPF z 23 stycznia 2013 r. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał na następujące okoliczności: - działalność gospodarcza, którą prowadził, została "zawieszona"; - z prac dorywczych uzyskuje średnio ok. 1000,- zł miesięcznie; - samotnie utrzymuje dwójkę dzieci w wieku ok. [...] lat; - nie posiada żadnego majątku ani oszczędności Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z 5 lutego 2013 r. skarżący poinformował, że: prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie; - w 2012 r. całkowity dochód wyniósł 10700 zł; - nie składał deklaracji podatkowych, ponieważ nie ma środków na zapłatę podatku; - nie posiada rachunku bankowego; - wszystkie dochody strony pochłaniają koszty utrzymania Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej P.p.s.a), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika: może być przyznane, jeśli strona wykaże niezdolność do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Następuje wtedy, kiedy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj o prawo pomocy w zakresie częściowym. Referendarz sądowy zauważa, że jedynym wymagalnym kosztem sądowym na obecnym etapie postępowania jest obowiązek uiszczenia wpisu od skargi. Do wymagalnego kosztu sądowego należy odnosić wniosek skarżącego, ponieważ powstały każdorazowo obowiązek zapłaty zależności należy rozważać z uwzględnieniem aktualnej (z daty zapłaty należności) sytuacji finansowej strony, która to sytuacja może zmieniać się. Referendarz sądowy zauważa, że skarżący zakwestionował postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. o stwierdzeniu uchybienia terminu. Mając na uwadze zestawienie wysokości wpisu od skargi w wysokości 100 zł, który jest jedynym kosztem sądowym wymagalnym w sprawie na obecnym jej etapie, wysokość uzyskiwanych miesięcznie przez stronę dochodów wskazanych powyżej oraz posiadanych oszczędności, należało uznać ograniczoną zdolność strony do wygospodarowania kwoty – w sumie - 100,- zł na poczet postępowania sądowego z pozostawionych w dyspozycji strony środków. Znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku o prawo pomocy ma też fakt, że uiszczenie wymaganego wpisu od skargi warunkuje możliwość rozpoznania przez Sąd I instancji skargi, tj warunkuje dostęp strony do Sądu, jak też obowiązki, które spoczywają na stronie względem wychowywanych (samotnie) dzieci. Nie bez znaczenia jest tu fakt niewywiązywania się przez matkę dzieci z obowiązków alimentacyjnych i następstwa tego stanu dla ogólnej kondycji rodziny skarżącego Ocena zdolności strony do uczestnictwa w kosztach postępowania jest oderwana od konsekwencji związanych z nienadesłaniem pełnej dokumentacji sytuacji finansowej strony, tj, w szczególności kalkulacji kosztów życia i precyzyjnego oznaczenia wydatków oraz ich wysokości. Referendarz sądowy przyjmuje w tym względzie wnioski wynikające z zestawienia przeciętnych kosztów utrzymania oraz z wysokości dochodów, którą dysponuje strona. Podejmując rozstrzygnięcie referendarz sądowy ma na uwadze wskazówki interpretacyjne, zgodnie z którymi ograniczenie prawa do sądu polega na nałożeniu na stronę obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w wysokości, jaka w świetle okoliczności konkretnej sprawy jest nadmierna (wyrok z dnia 19 czerwca 2001 roku w sprawie Kreuz przeciwko Polsce, skarga nr 28249/95; wyrok z dnia 26 lipca 2005 roku w sprawie Kniat przeciwko Polsce, skarga nr 71731/01). Mając na uwadze rodzaj sprawy (uchybienie terminowi), uiszczenie przez nią wpisu w wysokości 100 zł od każdej ze spraw należało uznać za wysokość nadmierną. Referendarz sądowy ocenia rzeczywiste możliwości poniesienia kosztów przez stronę oraz fazy postępowania sądowego – tu warunkujące rozpoznanie przez Sąd I instancji - w której uiszczenie kosztów sądowych ma nastąpić (wyrok z dnia 19 czerwca 2001 roku w sprawie Kreuz przeciwko Polsce, skarga nr 28249/95; wyrok z dnia 26 lipca 2005 roku w sprawie Jedamski, Jedamska przeciwko Polsce, skarga nr 73547/01; wyrok z dnia 19 kwietnia 2011 roku w sprawie Elcomp sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 37492/05). Zdolność strony skarżącej do pokrywania pozostałych kosztów sądowych (tj. wydatków), mogących wystąpić, będzie badana w razie ich wystąpienia i złożenia stosownego wniosku - z uwzględnieniem każdoczesnej sytuacji majątkowej strony. Mając jednakże na uwadze rodzaj sprawy (uchybienie terminu), sytuacje materialna strony i ciążące na niej obowiązki względem dzieci, referendarz sądowy orzeka także o obowiązku ponoszenia opłat kancelaryjnych (np. za sporządzenie uzasadnienia wyroku). Tytułem informacji referendarz sądowy wskazuje, że koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 u.p.p.s.a.). Natomiast opłaty sądowe składają się z wpisu i opłaty kancelaryjnej (art. 212 § 1 u.p.p.s.a.). Z tych powodów referendarz sądowy uznał, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jak w sentencji.