III SA/Wa 3542/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Janeczko, po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu C. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 stycznia 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od października do grudnia 2014 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca C. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż jest w likwidacji, nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, ani majątkiem. Stan rachunku bankowego określiła na 12,74 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe, deklaracje VAT-7, bilans, rachunek zysków i strat, wydruk dotyczący zaliczki na CIT-8 za okres od marca do listopada 2016 r. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 31 stycznia 2017 r. pełnomocnik Skarżącej złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu nie zgodził się z twierdzeniem, iż "materiały, które przedłożyła nie dały podstaw do uwzględnienia jej wniosku". Podniósł, iż z przedłożonych dokumentów jednoznacznie wynika, że w 2016 r. koszt uzyskania przychodu przez spółkę był większy nie jej przychód. Z danych przedstawionych przez spółkę wynika, iż w 2016 r. poniosła stratę, zaś w 2015 r. jej dochód wyniósł jedynie 6.762, 74 zł. Wyjaśnił, iż Skarżąca nie była w stanie wypełnić zobowiązania referendarza sądowego w kwestii przedstawienia wyciągów bankowych spółki, ponieważ nie posiada do nic dostępu, a ich wydobycie w tak krótkim czasie -7 dniowy terminie jest niemożliwe. W ocenie Skarżącej wymóg przedstawienia informacji o wynagrodzeniu pełnomocnika jest również niemożliwy gdyż jest ono objęte tajemnicą adwokacką i doradcy podatkowego, poza tym kwestia ta zdaniem Skarżącej nie ma jakiegokolwiek związku ze sprawą. Pełnomocnik zarzucił, iż pominięto faktyczną sytuację finansową spółki oraz fakt, iż znajduje się w likwidacji. W ocenie pełnomocnika oznacza to, iż nie jest w stanie zdobyć dodatkowych źródeł finansowych na uiszczenie opłat sądowych. Pełnomocnik zarzucił ponadto, iż referendarz sądowy w sposób całkowicie dowolny oraz sprzeczny z przekazaną dokumentacją finansową stwierdził, iż "Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego wpisu". Podkreślił, iż likwidacja nakłada obowiązek zakończenia bieżących spraw, w tym działalności gospodarczej. Skarżąca ponosiła bardzo duże koszty prowadzenia działalności, przez co nie miała możliwości zgromadzenia oszczędności pozwalających na uiszczenie stosownych opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej – "p.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono przed 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że wnioskodawca nie przedstawił okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem mu prawa pomocy. Wątpliwości co do sytuacji materialnej stanowią przeszkodę w przyznaniu prawa pomocy. Skarżąca nie nadesłała zeznania podatkowego za 2014 r., wyciągów bankowych, informacji o postępowaniu egzekucyjnym czy wynagrodzeniu pełnomocnika. Nie wskazała także należności i zobowiązań oraz ewentualnych udziałów w innych podmiotach, co potwierdza brak rzetelności w przedstawieniu stanu majątkowego. Należy zatem uznać, że Skarżąca nie dopełniła obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., a tym samym, naraziła się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Sąd zauważa, iż argumentacja Skarżącej koncentruje się wokół takich okoliczności jak toczące się postępowanie likwidacyjne, brak środków finansowych i brak majątku. Tymczasem jak słusznie podniósł referendarz sądowy Skarżąca osiągnęła przychód w 2016 r. wysokości 79.813,04 zł i poniosła koszty jego uzyskania w kwocie 132.919,55 zł. W 2015 r. wielkości te kształtowały się na poziomie odpowiednio 924.370,77 zł i 917.508,03 zł. Nadto na koniec 2015 r. posiadała zapasy towarów o łącznej wartości 231.933 zł. Jak wynika z orzecznictwa NSA, koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać - przede wszystkim - z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por.: postanowienie NSA z 25 lutego 2014r., sygn. akt II FZ 172/14). A ponadto jeżeli podatnik nie wykaże, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, a przedłożone oświadczenie świadczy o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody i wszystkie podane wartości wielokrotnie przewyższają wartość wpisu, to pomoc w zakresie partycypowania w kosztach sądowych nie może być przyznana (por.: postanowienie NSA z 28 maja 2014r., sygn. akt II FZ 612/14). Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por.: postanowienie NSA z 29 marca 2011 r, sygn. akt I OZ 191/11). W ocenie Sądu również takiej okoliczności Skarżąca nie wykazała. Sąd zauważa, iż Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze np. dopłat od wspólników. Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). W doktrynie podnosi się, iż dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Także w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Jak wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z dnia 22 marca 2011r. O sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004r. o sygn. akt I FZ 436/04 NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd w pełni aprobuje powyższe poglądy i stwierdza, że oceniając przesłanki przyznania prawa pomocy Skarżącej, należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie przyjmuje się, iż ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego tych rachunków nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r. I FZ 66/09). Dla oceny zaistnienia tych przesłanek istotna jest bowiem także jej sytuacja we wcześniejszym okresie. Tym samym w związku z przedstawioną przez Skarżącą dokumentacją za zasadny należy uznać wniosek referendarza sądowego, iż Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego wpisu. Również akcentowany przez Skarżącą fakt toczącego się postępowania likwidacyjnego nie przesądza jeszcze o jej niewypłacalności. Należy wskazać, że likwidacja spółki prowadzi do spieniężenia jej majątku, spłacenia ewentualnych wierzycieli i zakończenia jej działalności, jej bytu prawnego. Jeśli majątek spółki miałby okazać się niewystarczający do spłacenia wierzytelności, wówczas spółka winna ogłosić upadłość. Stan likwidacji oznacza, że spółka ma zasadniczo środki na spłatę wierzycieli. Ponadto nie ma podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem likwidacyjnym czy wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Obowiązek ten wynika zaś z art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skoro spółka, niezależnie od stanu likwidacji, nadal prowadzi działalność gospodarczą, a więc ma możliwość generowania zysku, to w tym stanie rzeczy nie można ponad wszelką wątpliwość uznać, że Skarżąca wykazała, że spełnia warunki wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co pociągałoby za sobą konieczność udzielenia jej pomocy ze środków budżetowych. (por. postanowienie NSA z 16 grudnia 2013 r., sygn. akt I FZ 481/13) Sąd podtrzymuje zatem prawidłowość stwierdzeń referendarza sądowego. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.