III SA/Wa 3565/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sylwester Golec (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz, sędzia WSA Waldemar Śledzik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 lipca 2018 r. sprawy ze skargi J.L. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania oddala skargę. Postanowieniem z [...] kwietnia 2016 r. wszczęto wobec J. L. (dalej: "Skarżący") postępowanie mające na celu ustalenie odpowiedzialności Strony jako byłego członka zarządu solidarnie z pozostałym członkiem zarządu i spółką za zobowiązania M. sp. z o.o. w likwidacji (dalej: "Spółka") z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "PFRON") za okres maj-lipiec 2012 r. Skarżący zwrócił się z wnioskiem o zawieszenie postępowania wskazując, że przed Sądem Rejonowym dla [...] W. w W. toczą się przeciwko niemu postępowania o sygn. akt [...] oraz [...] z powództwa wierzycieli Spółki wniesione na podstawie art. 299 k.s.h. Zdaniem Skarżącego postępowania te należy uznać za zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Skarżący wskazał, że w postepowaniu prowadzonym na podstawie art. 299 k.s.h. i na podstawie art. 116 § 1 O.p. ma miejsce badanie sytuacji finansowej Spółki w relewantnym czasie pod kątem przesłanek do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Zdaniem Skarżącego ustalenia poczynione w tym zakresie w postępowaniu przed sądem powszechnym będą wiążące także w postępowaniu prowadzonym w sprawie odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania Spółki za zaległości we wpłatach na PFRON. Prawomocne orzeczenie sądowe będzie mieć w sprawie moc wiążącą na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes Zarządu PFRON") postanowieniem z 11 lipca 2016 r. odmówił zawieszenia postępowania. Skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie postanowienia w całości i zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowań toczących się przed Sądem Rejonowym dla [...] [...] w W. o sygn. akt [...] oraz [...], ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie art. 201 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, z późn. zm., dalej: O.p.) przez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące błędnym przyjęciem, że w sprawie nie zachodzą podstawy do zawieszenia postępowania. Na poparcie swojego stanowiska Skarżący przytoczył argumentację powołaną we wniosku o zawieszenie postępowania. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister) postanowieniem z 13 września 2017 r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W ocenie Ministra, wynik toczących się postępowań sądowych nie jest zagadnieniem wstępnym w postępowaniu w sprawie ustalenia odpowiedzialności Skarżącego jako byłego członka zarządu za zobowiązania Spółki. Minister stwierdził, że wynik toczących się postępowań wszczętych z powództwa cywilnego (nawet, gdy dotyczą one odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 299 k.s.h. za zobowiązania Spółki), jak również ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji finansowej spółki w latach 2011-2012, nie mogą przesądzać o zakresie odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania podatkowe Spółki z tytułu wpłat na PFRON na podstawie art. 116 O.p., gdyż nie jest to zagadnienie o charakterze prawnym i nie istnieje bezpośredni związek pomiędzy wszczętym przez Prezesa Zarządu PFRON postępowaniem, a wskazanym przez Stronę zagadnieniem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia w całości, jak i postanowienia organu I instancji. Strona wniosła o zawieszenie postępowania toczącego się przed Prezesem Zarządu PFRON do czasu rozpoznania przez Sąd skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 233 § 1 pkt 1) w zw. z art. 239 O.p. przez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia organu I instancji, 2. art. 233 § 1 pkt 2) lit. a) w zw. z art. 239 O.p. przez ich niezastosowanie i w konsekwencji nieuchylenie zaskarżonego postanowienia organu I instancji, 3. art. 201 § 1 pkt 2) O.p. przez jego błędną wykładnię, co skutkowało błędnym przyjęciem, że organ I instancji poczynił właściwe ustalenia i prawidłowo orzekł, że w niniejszej sprawie nie zachodzą podstawy do zawieszenia postępowania - podczas gdy prawomocne rozstrzygnięcie spraw prowadzonych na podstawie art. 299 k.s.h. przeciwko Skarżącemu należy uznać za zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2) O.p., bowiem: a) w obu rodzajach postępowań ma miejsce badanie sytuacji finansowej spółki w relewantnym czasie pod kątem istnienia przewidzianych w ustawie - Prawo upadłościowe i naprawcze przesłanek do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości; poczynienie ustaleń w tym zakresie (z uwzględnieniem wiadomości specjalnych) w postępowaniu sądowym uczyni zbędnym ponowne dokonywanie takich ustaleń w postępowaniu toczącym się przed Prezesem Zarządu PFRON, b) prawomocne orzeczenie sądowe w sprawach toczących się na podstawie art. 299 k.s.h. będzie mieć w niniejszej sprawie moc wiążącą na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Podstawą zaskarżonego w rozpoznawanej sprawie postanowienia jest art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Zgodnie z jego treścią organ podatkowy zawiesza postępowanie, gdy rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Na zagadnienie wstępne składają się więc następujące elementy konstrukcyjne: 1) wyłania się ono w toku postępowania podatkowego, 2) jego rozstrzygnięcie należy do innego organu lub sądu, 3) rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, zatem zagadnienie wstępne musi poprzedzać rozpatrzenie sprawy, 4) istnieje zależność między rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji (por. wyroki NSA: z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 627/10; z dnia 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1559/07; z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 1698/07; z dnia 22 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1891/11 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: CBOSA). Pod pojęciem zagadnienia wstępnego należy w związku z tym rozumieć sytuację, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, zaś ocena tego zagadnienia wstępnego, gdyby ono samo w sobie mogło być przedmiotem odrębnego postępowania, należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu państwowego niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie (por. wyroki NSA: z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt III SA 32/00; z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2315/13 - CBOSA). Jego treścią może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego albo inne jeszcze okoliczności mające znaczenie prawne. Inaczej mówiąc, zagadnienie wstępne dotyczy sytuacji, kiedy merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy będącej przedmiotem postępowania uzależnione jest od wcześniejszego rozstrzygnięcia zagadnienia, które z istoty swej należy do kompetencji innego organu lub sądu i nie było wcześniej prawomocnie przesądzone (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt II FSK 634/08 - CBOSA). Zagadnienie wstępne oraz postępowanie podatkowe w sprawie głównej muszą pozostawać ze sobą w związku. Ustalenie tego związku i przesądzenie, czy dana kwestia jest zagadnieniem wstępnym dla sprawy głównej, należy do oceny organu podatkowego, Ocena organu w tym zakresie podlega jednak kontroli sądu. Organ podatkowy nie może przy tym swobodnie decydować, czy zawiesić postępowanie, czy nie, jeżeli istnienie zagadnienia wstępnego zostało ustalone. Zawieszenie postępowania ma bowiem charakter obligatoryjny, gdy zachodzi jedna z okoliczności wskazanych w art. 201 § 1 O.p. Rozpatrując kwestię zagadnienia wstępnego należy również podkreślić, że pomiędzy tym rozstrzygnięciem a prowadzonym postępowaniem musi zachodzić związek bezpośredni, a więc bezwzględne uzależnienie rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd (por. wyroki NSA: z dnia 22 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1891/11; z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 627/10 - CBOSA). Jeżeli zaś powstałe w toku postępowania zagadnienie wykazuje jedynie pośredni związek z rozpatrywaną sprawą, wówczas nie ma ono charakteru zagadnienia wstępnego i jego powstanie nie rodzi obowiązku zawieszenia postępowania podatkowego (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2010 r., sygn. akt I FSK 536/09 - CBOSA). Uzależnienie rozstrzygnięcia od zagadnienia wstępnego oznacza, że rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest warunkiem rozstrzygnięcia sprawy podatkowej w ogóle, a nie warunkiem wydania decyzji o określonej treści (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2011/13 - CBOSA). Zagadnienie wstępne wiąże się zatem z wystąpieniem przeszkody uniemożliwiającej rozstrzygnięcie sprawy podatkowej, stanowiąc przesłankę negatywną jurysdykcyjnego postępowania podatkowego. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, rację ma Minister, że rozstrzygnięcie przez sąd powszechny, w wyniku wniesienia pozwów przez dłużników Spółki, czy zachodzi odpowiedzialność za jej zobowiązania przewidziana w art. 299 § 1 k.s.h. nie stanowi dla niniejszej sprawy zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Pomiędzy prowadzonym postępowaniem podatkowym w sprawie odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania Spółki we wpłatach na PFRON , a prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego, wydanym na skutek wniesienia pozwów przez wierzycieli Spółki, nie występuje zależność uniemożliwiająca rozpatrzenie niniejszej sprawy i wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zdaniem Skarżącego prejudycjalny charakter postępowania prowadzonego przez sąd powszechny na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. w stosunku do postępowania prowadzonego przez organ na podstawie art. 116 § 1 O.p. wynika z tego, że w obydwu tych postępowaniach ocenie będzie podlegać sytuacja materialna Spółki w kontekście złożenia w odpowiednim czasie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Stanowisko to jest błędne, gdyż organ prowadząc postępowanie na podstawie art. 116 § 1 O.p. uprawniony jest do samodzielnej oceny stanu faktycznego pod kątem stwierdzenia, czy w sprawie we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości orz ustalenia czy niezgłoszenie tego wniosku było niezawinione przez stronę postępowania. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że organy podatkowe mają prawo i obowiązek dokonywania we własnym zakresie ustalenia faktów, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 122 O.p.). Bez wskazanych przez Skarżącego we wniosku o zawieszenie postępowania, wyroków sądu powszechnego organ może prowadzić samodzielnie postępowanie, w zakresie oceny wystąpienia przesłanek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Będące przedmiotem analizy w niniejszej sprawie postępowanie sądowe nie stanowi bowiem przeszkody w samodzielnym działaniu organów podatkowych, celem ustalenia stanu faktycznego sprawy i jego oceny pod kątem skutków podatkowych, gdyż organy podatkowe są uprawnione, a wręcz zobowiązane do samodzielnego czynienia wszelkich istotnych ustaleń faktycznych niezbędnych dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy podatkowej. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że zagadnienie wstępne ma charakter materialnoprawny; przedmiotem takiego zagadnienia nie mogą być zaś ustalenia faktyczne (zob. np. wyroki NSA: z 21 stycznia 2016 r., II FSK 3042/13; z 22 lutego 2013 r., I FSK 524/12, CBOSA). Zatem rozstrzygnięcie w zakresie okoliczności faktycznych wskazanym przez Skarżącego we wniosku o zawieszenie postępowania podatkowego i ich skutkach prawnych, należy do kompetencji organu, co oznacza że w sprawie nie została spełniona przesłanka wystąpienia zagadnienia prejudycjalnego w postaci wystąpienia zagadnienia prawnego, którego rozstrzygnięcie należy do kompetencji innego organu (zob. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2013 r., sygn. akt II FSK 2153/11 - CBOSA). W tym stanie rzeczy należało uznać, że występujący w tej sprawie związek postępowania wskazanego przez Skarżącego z postępowaniem prowadzonym na podstawie art. 116 § 1 O.p. miał charakter pośredni a nie prejudycjalny. Po drugie w rozpoznanej sprawie brak jest przepisu, z którego można byłoby wywodzić związek postępowania prowadzonego w stosunku do Skarżącego na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. z postępowaniem prowadzonym w stosunku do niego na podstawie art. 116 § 1 O.p., który świadczyłby o wzajemnej prejudycjalności tych postępowań. Za przepis taki nie może być uznany wskazywany przez Skarżącego art. 365 § 1 k.p.c. Na podstawie tego przepisu orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Natomiast art. 366 k.p.c. stanowi, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Prawomocność materialna wyroku wydanego przez sąd w innej sprawie odnosi się do faktu jego istnienia i przejawia się w mocy wiążącej, ocenianej od strony podmiotowej oraz przedmiotowej. Granice przedmiotowe powagi rzeczy osądzonej określa przedmiot rozstrzygnięcia i jego podstawa faktyczna, natomiast jej granice podmiotowe obejmują tożsamość obydwu stron procesu, a więc powoda i pozwanego, a także ich następców prawnych. Zatem, związanie sądu prawomocnym orzeczeniem, zapadłym w innej sprawie, na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. (rozumiane jako rozstrzygnięcie kwestii prejudycjalnej) występuje w zasadzie przy tożsamości nie tylko przedmiotowej, ale i podmiotowej obu tych spraw (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt III AUa 1935/12 - LEX nr 1362693). Stwierdzenie, że art. 365 § 1 k.p.c. przypisuje prawomocnemu orzeczeniu sądu moc wiążącą nie tylko wobec stron i sądu, który je wydał, lecz również innych sądów, organów państwowych oraz organów administracji publicznej, a w wypadkach prawem przewidzianych także innych osób, oznacza jedynie tyle, że żaden z wymienionych podmiotów nie może negować faktu istnienia prawomocnego orzeczenia i jego treści, niezależnie od tego, czy był, czy nie był stroną tego postępowania. Jeżeli zaś nie zachodzi tożsamość podmiotowa (tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie), to rozstrzygnięcie określonego zagadnienia prawnego w jednej sprawie, nie wyłącza dopuszczalności jego badania i oceny w innej sprawie. Oznacza to, że osoby niebędące stronami, których nie obejmuje rozszerzona prawomocność materialna wcześniejszego wyroku, nie są pozbawione możliwości realizowania przysługującego im prawa we własnej sprawie, również wtedy, gdy łączy się to z kwestionowaniem oceny wyrażonej w innej sprawie, w zakresie przesłanek orzekania. Wiąże się to z koniecznością zapewnienia stronie prawa do sądu umożliwiającego właściwą ochronę jej praw (por. wyrok SN z 19 września 2013 r., sygn. akt I CSK 727/12 - LEX nr 1523363). W rozpoznanej sprawie tożsamość podmiotowa postępowań nie występuje, gdyż w sprawie dotyczącej odpowiedzialności Skarżącego określonej przez art. 299 k.s.h. stronami są wierzyciele Spółki i Skarżący, natomiast w sprawie dotyczącej odpowiedzialności Skarżącego na podstawie art. 116 § 1 O.p. stroną jest tylko Skarżący. W sprawie tej nie występuje też tożsamość przedmiotowa, gdyż przedmiotem powołanego przez Skarżącego postępowania prowadzonego przez sąd cywilny jest odpowiedzialność Skarżącego za zobowiązania cywilnoprawne Spółki, zaś przedmiotem postępowania, którego zawieszenia żądał Skarżący jest jego odpowiedzialność za zaległości we wpłatach na PFRON, do której zastosowanie mają przepisy o zobowiązaniach podatkowych a zatem za zobowiązania o charakterze publicznoprawnym. Reasumując, należy stwierdzić, że w sprawie nie zaistniała przesłanka z art. 201 § 1 pkt 2 O.p. zobowiązująca organ podatkowy do zawieszenia postępowania. Nie doszło więc do naruszenia tego przepisu przez wydanie zaskarżonego postanowienia. Z powyższych względów Sąd uznał, że zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie i na podstawie art. 151 P.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.) orzekł jak w sentencji.